Otwórz menu główne

Gąsówka brudnofioletowa

(Przekierowano z Lepista sordida)

Gąsówka brudnofioletowa (Lepista sordida (Schumach.) Singer ) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Gąsówka brudnofioletowa
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąsówka
Gatunek gąsówka brudnofioletowa
Nazwa systematyczna
Lepista sordida (Schumach.) Singer
Lilloa 22: 193 (1951) [1949]
Lepista sordida a1 (1).JPG
LepistaSordida 05.jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lepista, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten opisany został w 1803 r. przez Schumachera jako Agaricus sordidus, do rodzaju Lepista przeniósł go Singer w 1951 r[1]. Synonimów nazwy naukowej ma ponad 20. Niektóre z nich:[2]:

  • Agaricus sordidus Schumach. 1803
  • Gyrophila sordida (Schumach.) Quél. 1886
  • Lepista nuda var. sordida (Schumach.) Maire 1916
  • Melanoleuca sordida (Schumach.) Murrill 1914
  • Rhodopaxillus sordidus (Schumach.) Maire 1913
  • Tricholoma sordidum (Schumach.) P. Kumm. 1871

Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako gąska brudna i gąsówka brudna[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnicy 4-7 cm, za młodu łukowaty, później rozłożony z wypukłym garbem, na koniec wklęsły. Brzeg cienki, pofalowany. Jest higrofaniczny; podczas wilgotnej pogody staje się błyszczący, ale nieśliski, podczas suchej matowy. Powierzchnia barwy od białaworóżowawej do brązowawej lub mięsnoczerwonej[4].

Blaszki

Gęste, przy trzonie łukowato przyrośnięte lub nieco wykrojone. Mają barwę od jasnoróżowofioletowej do brudnobrzowej[4].

Trzon

Wysokość 3-6 cm, grubość 4-8 cm, cylindryczny, pełny, sprężysty, czasami bywa ekscentryczny. Powierzchnia włóknista, u młodych owocników jasnosiworóżowofioletowa, u starszych bladobrudnobrązowa[4].

Miąższ

Wodnisty, cienki, o barwie od białawej do siworóżowofioletowej, po ususzeniu staje się niemal biały. Zapachu brak, smak nieco ziemisty, bardzo słaby[4].

Wysyp zarodników

Kremowobiały lub jasnoróżowy. Zarodniki elipsoidalne, pokryte drobnymi kolcami. Mają rozmiar 6-9 przez 4-5μm[5]

Występowanie i siedliskoEdytuj

Gąsówka brudnofioletowa występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, Australii oraz Azji. W tej ostatniej podano jej występowanie tylko w Japonii, Korei i Tajwanie[6]. Potwierdzono występowanie tego gatunku także w Ameryce Południowej[7].

Rośnie głównie na terenach otwartych: na ziemi, często wśród mchów, na łąkach, pastwiskach i ogrodach, przy ścieżkach i na kompoście. Owocniki wytwarza od lipca do października[3].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof[3]. Jest grzybem jadalnym[4], jednak fioletowawa barwa odstrasza zazwyczaj grzybiarzy od zbierania gąsówek o tym zabarwieniu[8].

Gąsówka brudnofioletowa może być przydatna w leczeniu białaczki. Wytwarza bowiem dwa diterpeny, które indukują różnicowanie ludzkich komórek białaczkowych[7].

Gatunki podobneEdytuj

Podobna jest gąsówka fioletowawa (Lepista nuda), ale jest dużo większa i bardziej fioletowa[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2014-08-23].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-08-23].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. Lepista sordida identification – First Nature. [dostęp 2014-08-23].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. a b Morphological and cytochemical characterization of spores and gills of Lepista sordida (Fungi: Basidiomycota). [dostęp 2014-08-23].
  8. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.