London Crusade (1954)

Ostatni dzień krucjaty, Wembley

London Crusade – pierwsza wielka kampania ewangelizacyjna Billy’ego Grahama przeprowadzona poza granicami Stanów Zjednoczonych. Miała miejsce w Londynie w 1954 i trwała przez 3 miesiące, od 1 marca do 29 maja. Większość spotkań odbyła się na Harringay Arena, jedno spotkanie miało miejsce w Hyde Parku, jedno na stadionie Wembley. Przybyło na nią około 2 milionów ludzi. Jego słuchaczami byli arcybiskup Canterbury Geoffrey Francis Fisher oraz premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill.

PrzygotowaniaEdytuj

Graham odwiedzał kilkakrotnie Wielką Brytanię w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej. Wyjazdy te były organizowane przez ruch „Youth for Christ”. Od października 1946 do marca 1947 Graham i jego współpracownik, muzyk Cliff Barrows, głosili w 27 miastach na wyspach brytyjskich, na 360 małych spotkaniach[1]. Działalność ta nie miała jeszcze tego rozmachu i tak masowego charakteru, jakiego nabrała w późniejszych latach służby Grahama. Przygotowania do przeprowadzenia wielkiej krucjaty w Londynie rozpoczęto w 1952 roku[2]. Anglia była już krajem zlaicyzowanym, w którym tylko 10% ludzi uczęszczało do kościoła[3].

Graham przybył na zaproszenie Brytyjskiego Aliansu Ewangelikalnego, który był też jednym ze sponsorów krucjaty. Zaproszenie wystosowano w marcu 1952 roku[2]. Przedstawiciele Kościoła anglikańskiego oraz prezbiterian odmówili uczestnictwa. Grahama porównywano z gwiazdami kina, nazywano go hollywoodzką wersją Jana Chrzciciela[4][5]. Ponadto, na początku lat 50. w Wielkiej Brytanii panowała wielka podejrzliwość wobec Ameryki oraz niechęć do amerykańskiego stylu głoszenia ewangelii[2].

Niechętną była również prasa. Daily Mirror przywitał go jako niemile widziany amerykański eksport[6]. William Conner, felietonista z Daily Mirror podpisujący się pod pseudonimem „Cassandra”, informował swoich czytelników, że Graham będzie uczył, „co mamy myśleć i w co mamy wierzyć”[7][8]. Zarzucano Grahamowi, że jego wierzenia są przestarzałe o 50 lat i głosi cyrkową Ewangelię[9].

Jeden z biskupów anglikańskich powiedział, że Graham wróci do Stanów jak zbity pies. Nawet jego zwolennicy byli zaniepokojeni i namawiali go by zrobił przedtem krótki test w Anglii. Graham odmówił, mówiąc, że Bóg nie potrzebuje testów pilotażowych[2]. 22 lutego członek Partii Pracy ogłosił w parlamencie, że amerykański ewangelista przyjeżdża, by pod płaszczykiem religii ingerować w brytyjską politykę[10]. Hannen Swaffer, felietonista z Daily Herald, znalazł kalendarz modlitewny przygotowany przez stowarzyszenie Grahama, który przestrzegał przed niebezpieczeństwem sekularyzacji, gdy tymczasem cytująca go broszura krucjatowa przestrzegała przed niebezpieczeństwem socjalizmu[a]. Zostało to zinterpretowane jako atak w Partię Pracy i 14 milionów jej zwolenników[10]. Londyńskie media domagały się przeprosin. Graham tłumaczył, że jest to rezultat błędu drukarskiego, chodziło o „secularism” nie „socialism”[11][12].

PrzebiegEdytuj

 
Podczas zgromadzenia w Londynie

Gdy Graham przybył na Waterloo Station na jego powitanie zgromadził się największy tłum od roku 1924[13]. Najpierw jednak otoczyli go reporterzy, których interesował polityczny cel wizyty. Oświadczył im w zdenerwowaniu, że wierzy, iż przybywa w celu ożywienia Anglii. Cały następny dzień był zdenerwowany i spędził go na modlitwie. Na pierwsze spotkanie przybyło na Harringay Arena zaledwie 2 tysiące ludzi (arena mieściła 11 400 osób) i 200-300 dziennikarzy[14]. Graham był załamany[11]. Jednak na drugim spotkaniu nie było już wolnych miejsc w arenie i każdego wieczoru gromadziło się zwykle ponad 12 tysięcy ludzi[15]. W sobotni wieczór pierwszego tygodnia 30-35 tysięcy ludzi stało na zewnątrz. Odtąd w każdy weekend organizowano dwa spotkania[16].

Początkowe negatywne nastawienie przerodziło się nagle w entuzjastyczne zainteresowanie. Zaczęły nagle ściągać tłumy, pomimo niesprzyjających warunków pogodowych. Przychylną stała się prasa, sceptycyzm i niechęć ze strony przywódców kościołów zmieniły się w bardziej przychylne nastawienie (tak było w przypadku arcybiskupa Canterbury, ale nie w przypadku arcybiskupa Yorku)[17]. Po wystąpieniu Grahama w BBC krucjatą zainteresowała się prasa francuska, włoska oraz innych krajów europejskich. Agencja Associated Press wysyłała dwa reportaże dziennie, a Eugene Patterson został wyznaczony przez United Press International do pisania reportaży o krucjacie[16].

Od 30 marca krucjata była transmitowana za wykorzystaniem linii telefonicznych, skonstruowanymi podczas II wojny światowej i mogła być słuchana w Glasgow i innych miejscach Wielkiej Brytanii[17]. Audytorium Grahama wzrosło do 400 tysięcy ludzi zgromadzonych w publicznych salach oraz teatrach[18].

16 kwietnia odbyło się specjalne spotkanie w Hyde Parku, gdzie według szacunków policji zgromadziło się ponad 40 tysięcy ludzi. W chwili gdy dwa samoloty uczyniły znak krzyża na niebie Graham wypowiedział słowa: „God forbid that I should glory, save in the cross of our Lord Jesus Christ” (Niech mnie Bóg uchowa, abym miał się chlubić z czego innego, jak tylko z krzyża Pana naszego Jezusa Chrystusa)[19][b].

22 maja podczas ostatniego spotkania na stadionie Wembley zgromadziło się 120 tysięcy ludzi[c], a 67 tysięcy w pobliskim White City Stadium[20][21]. Jednym ze słuchaczy był arcybiskup Canterbury Geoffrey Francis Fisher[22]. Tego wieczoru londyńska popołudniówka Evening News poświęciła całe wydanie Billy'emu Grahamowi[23].

Winston Churchill dwukrotnie przybył na spotkanie do Harringay Arena[24]. Przed końcem krucjaty powiadomił Grahama, że chce się z nim spotkać[25]. Spotkanie odbyło się 24 maja[26] i trwało około 40 minut. Churchill powiedział do Grahama: „Ja nie widzę innej nadziei na przyszłość z wyjątkiem tej nadziei, o której mówisz, młody człowieku. Musimy wrócić do Boga”[27]. Według Grahama Churchill podczas rozmowy dziewięciokrotnie odwołał się do braku nadziei[28][d]. Graham spotkał się także z głównodowodzącym brytyjskiej marynarki wojennej. Spotkał się też w pubie „Głowa Jana Chrzciciela” z dziennikarzem Williamem Connerem, podpisującym się pseudonimem „Cassandra”[6].

 
Graham w Düsseldorfie

Przed odjazdem Graham w ostatnich swych słowach do Brytyjczyków powiedział, by kontynuowali to, co Bóg rozpoczął w ich kraju. Koszta krucjaty wyniosły 400 tysięcy funtów, ponad połowę tej sumy sfinansowało BGEA. Podczas trwania kampanii wszyscy członkowie zespołu Grahama otrzymali tylko połowę normalnej pensji (z Grahamem włącznie)[29].

Pomimo fizycznego wyczerpania – Graham stracił ponad 7 kilogramów[30] – udał się z Londynu w podróż po Europie, do Amsterdamu, Frankfurtu, Düsseldorfu, Berlina, Kopenhagi, Paryża, Sztokholmu i Helsinek[31]. W Amsterdamie 22 czerwca przemawiał do 40 tysięcy ludzi, 27 czerwca w Berlinie przemawiał do 100 tysięcy ludzi[32].

Następstwa krucjatyEdytuj

W Londynie w ciągu trzech miesięcy słuchało go około 2 milionów ludzi, 40 tysięcy ludzi nawróciło się i wyznało wiarę w Chrystusa. Sukces w Londynie miał wielkie znaczenie dla Grahama, ponieważ zorientował się, że jego przesłanie jest skuteczne również poza granicami Stanów Zjednoczonych[31]. Przed Londynem Graham nie miał także odwagi by porywać się na takie amerykańskie miasta jak Nowy Jork, Chicago i Filadelfia. Teraz uwierzył, że skoro udało się w Londynie, uda się w każdym innym miejscu[33][e]. Jednak według badań Stanleya High, dziennikarza Reader’s Digest, aż 72% spośród nawróconych było już przedtem zaangażowanych religijnie[34]. Graham zjednoczył protestanckie kościoły w modlitwie oraz w ewangelizacyjnej współpracy, jakkolwiek nie pod względem doktrynalnym. Jednak zdaniem Pollocka, biografa Grahama, gdyby Graham został w Wielkiej Brytanii tak długo, jak Moody w 1874-1875 wypracowałby większą jedność[35].

Pod koniec 1954 roku BGEA utworzyło swoje biuro w Londynie[31]. Zimą 1954-1955, z inspiracji Billy’ego Grahama, powstały dwa filmy, pierwszy London Crusade, jest filmem dokumentalnym opowiadającym o krucjacie, drugi Souls in Conflict opowiada historie trzech nawróceń, wśród nich aktorki Joan Winmill[36].

Głównym beneficjentem krucjaty był Kościół Anglikański. Według Roberta Fermiego, studenci Oak Hill Theological College pytani w jaki sposób stali się chrześcijanami, każdego roku przez 12 kolejnych lat po krucjacie najczęściej powtarzaną odpowiedzią było Harringay[37]. Według Grahama, gdy przybył do Londynu w 1966, pewnego wieczoru usiadło na podium 52 anglikańskich duchownych, którzy nawrócili się dwanaście lat wcześniej w Harringay Arena[38]. Na krucjacie skorzystali też metodyści i baptyści. W latach 1954-1955 liczba chrztów w baptystycznych kościołach wynosiła około 5000 rocznie, natomiast w latach 1956-1957 wzrosła do około 7000 rocznie, po czym wróciła do poprzednich wartości, a liczba członków w owym okresie nie uległa zauważalnej zmianie. W wyniku działalności Grahama w Wielkiej Brytanii umocniło się ewangelikalne skrzydło w Kościele Anglikańskim[34].

Ewangelikalne kościoły były jednak rozczarowane krucjatą. W 1963 roku, gdy Maurice Robinson w imieniu BGEA zwrócił się do Aliansu Ewangelikalnego z propozycją zorganizowania kolejnej krucjaty Grahama w W. Brytanii spotkał się z odmową[34].

W maju 1955 Billy Graham przeprowadził krótką siedmiodniową krucjatę na Wembley Stadium. Nigdy dotąd Graham nie organizował swych krucjat po raz drugi w tym samym mieście. Każdego wieczoru przychodziło 50-60 tysięcy ludzi. Był to czas kampanii wyborczej i brytyjska prasa wykazywała niewielkie zainteresowanie krucjatą[39][f]. Największym utrudnieniem dla Wembley Crusade była pogoda, w wyniku czego wiele spośród zarezerwowanych miejsc pozostało pustych. Na ostatnim spotkaniu zgromadziło się 80 tysięcy ludzi, co kontrastowało z zakończeniem krucjaty sprzed roku. Pomimo, iż ze statystycznego punktu widzenia krucjata nie była porażką[g], wielu organizatorów było rozczarowanych, ponieważ porównywali ją z tą sprzed roku[40].

OcenyEdytuj

London Daily Mail napisał: „Graham nie jest magikiem, nie jest magnetyczny, ani nie odwołuje się do emocji. Jego moc – a posiada moc – tkwi w jego niezachwianym przekonaniu, że zna prawidłową drogę życia”[41]. Lewicowy i niechętny chrześcijaństwu New Statesman zauważył, że ludzie rozmawiają o religii bez skrępowania, bardziej swobodnie niż przystoi[36].

Hugh Gough, biskup Barking, na dorocznej konferencji dla anglikańskiego duchowieństwa w styczniu 1955, zauważył: „Jest oczywiste, że jesteśmy świadkami początku innego ewangelikalnego przebudzenia w tym kraju”[36]. Wiosną 1955 G. K. A. Bell, biskup Chichester i ekumeniczny działacz, powiedział dziennikarzowi Stanleyowi Highowi, że Graham oddziałał w sposób trwały na duchowość jego kraju, a Anglia oczekiwała tego. Wielu ludzi z jego diecezji, zarówno kleryków, jak i świeckich zostało podniesionych na duchu przez poselstwo głoszone w „mocy i autorytecie”. Jednak, gdy w maju 1955 Billy Graham zorganizował siedmiodniową krucjatę na Wembley Stadium, nie przybył żaden z „wielkich dygnitarzy” kościoła[42]. Biskup Gough, w 1964 roku, pozytywnie ocenił również krucjatę z Wembley w 1955[40].

Na początku 1956 roku Michael Ramsey, arcybiskup Yorku, opublikował artykuł w swoim diecezjalnym magazynie zatytułowanym „The menace of fundamentalism”, w którym zarzucił Grahamowi sekciarstwo oraz szerzenie herezji[43].

Wielu obserwatorów oceniło, że od czasów Moody'ego w XIX wieku, a może i od czasów Wesleya nie było takiego przebudzenia w Anglii[44]. Graham swój sukces zinterpretował jako rezultat duchowego głodu w Wielkiej Brytanii, który prawdopodobnie nie został rozpoznany przez przywódców kościelnych. Przybycie Billy’ego Grahama do Anglii otworzyło nowy rozdział transatlantyckiego ewangelikalizmu i zmusiło brytyjski ewangelikalizm do nowego zdefiniowania swojej tożsamości[45].

W 1959 roku bp Hugh Gough, oceniając wszystkie dotychczasowe krucjaty Grahama w Wielkiej Brytanii powiedział, że Brytyjczycy rozminęli się z tym, do czego Bóg ich wzywał. „Wielu w kościele wątpiło, a nawet opierało się i w rezultacie obawiam się, że następujące słowa muszą być wypowiedziane o tym kraju – Nie rozpoznałeś czasu swego nawiedzenia[46][h].

Zobacz teżEdytuj

Inne wielkie kampanie Grahama

UwagiEdytuj

  1. W kalendarzu pod ilustracją Londynu widniał komentarz: „What Hitler's bombs could not do, secularism with its accompanying evils shortly accomplied”. W broszurze „secularism” zamieniony został na „socialism”. (Pollock, s. 157.)
  2. Jest to cytat biblijny z Gal 6,14.
  3. Więcej niż podczas Olimpiady 1948 (Roger Bruns: Billy Graham: a biography. Greenwood Publishing Group, 2004, s. IX.)
  4. Na uwagę Grahama, iż kiedyś Churchill uznawał Biblię za księgę natchnioną przez Boga, ten miał odpowiedzieć: „Wszystko się niesłychanie zmieniło. Proszę popatrzeć na te gazety – wypełnione niczym innym jak tylko zbrodniami, wojnami i tym, co nam grozi ze strony komunizmu. Zdaje pan sobie sprawę, że pewnego dnia świat może zostać zdominowany przez komunizm?” (Billy Graham: Taki, jaki jestem. (przeł.) J. Marcol. THEOLOGOS, 2010, s. 279.)
  5. Co prawda miała już miejsce krucjata w Los Angeles należy jednak pamiętać, że miasto to w 1949 roku miało niewiele ponad 2 miliony mieszkańców i nie było wtedy porównywalne z Nowym Jorkiem. Dodajmy, że Nowy Jork, Chciago i Filadefia były miastami zlaicyzowanymi, czego nie dało się powiedzieć o ówczesnym Los Angeles. Dodatkowo w Nowym Jorku protestantyzm jest dopiero trzecią religią (po katolicyzmie i judaizmie).
  6. Jedyną sensacją krucjaty był John French, aktor, który nie mógł darować Grahamowi nawrócenia Winmill i wtargnął do hotelu Grahama, aby go pobić. Spotkanie z Grahamem zakończyło się nawróceniem. French został później misjonarzem na Dalekim Wschodzie. (John Pollock: The Billy Graham Story: The Authorized Biography. London: Hodder and Stoughton, 1966, s. 202.)
  7. Zgromadziło się w sumie około 400 tysięcy ludzi. Londyński Evening News ocenił, że nigdy dotąd nie przybyło tylu ludzi do jednego miejsca, w tak krótkim czasie jak siedem dni, by słuchać Słowa Bożego. (High, s. 230.)
  8. Jest to cytat biblijny z Łk 19,44.

PrzypisyEdytuj

  1. Pollock 1966 ↓, s. 63.
  2. a b c d Pollock 1966 ↓, s. 152.
  3. High 1956 ↓, s. 170.
  4. Sydney Morning ↓.
  5. Zwölf Ernten im Jahr. „Der Spiegel”, 23.06.1954. [dostęp 2012-04-28]. 
  6. a b High 1956 ↓, s. 183.
  7. High 1956 ↓, s. 172.
  8. Wirt 1997 ↓, s. 45.
  9. High 1956 ↓, s. 171.
  10. a b Pollock 1966 ↓, s. 157.
  11. a b Billy Graham Took a Bombshell Christianity.com
  12. Pollock 1966 ↓, s. 158.
  13. Pollock 1966 ↓, s. 171-172.
  14. Pollock 1966 ↓, s. 161.
  15. Pollock 1966 ↓, s. 164.
  16. a b Graham 2010 ↓, s. 266.
  17. a b Pollock 1966 ↓, s. 170-171.
  18. Graham 2010 ↓, s. 267.
  19. Pollock 1966 ↓, s. 171.
  20. Wong 2004 ↓.
  21. Roger Bruns: Billy Graham: a biography. Greenwood Publishing Group, 2004, s. IX.
  22. Billy Gtaham's biggest British Conquest, „LIFE” 7 June 1954, s. 159.
  23. Pollock 1966 ↓, s. 186.
  24. Bill Humble. Billy Graham's New York „Crusade”. „Truth Magazine”, August 1957. 
  25. High 1956 ↓, s. 169.
  26. Pollock 1966 ↓, s. 176.
  27. Pollock 1966 ↓, s. 178.
  28. Graham 2010 ↓, s. 279.
  29. High 1956 ↓, s. 173.
  30. Graham 2010 ↓, s. 268.
  31. a b c Donovan 2006 ↓, s. 62.
  32. Pollock 1966 ↓, s. 182-183.
  33. Pollock 1966 ↓, s. 226.
  34. a b c Randal 1995 ↓, s. 331.
  35. Randal 1995 ↓, s. 320.
  36. a b c Pollock 1966 ↓, s. 201.
  37. Randal 1995 ↓, s. 330.
  38. Graham 2010 ↓, s. 270.
  39. Pollock 1966 ↓, s. 202.
  40. a b Pollock 1966 ↓, s. 203.
  41. Wirt 1997 ↓, s. 47.
  42. Pollock 1966 ↓, s. 201-202.
  43. Owen Chadwick: Michael Ramsey: A Life. Oxford: Clarendon Press, 1990, s. 92.
  44. Pollock 1966 ↓, s. 169.
  45. Warner 2007 ↓.
  46. Pollock 1966 ↓, s. 210.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj