Otwórz menu główne

Helsinki

stolica Finlandii
Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Helsinki (fiń. Helsinki, szw. Helsingfors, ros. Хельсинки, lap. Helsset) – stolica i największe miasto Finlandii oraz regionu Uusimaa. Liczba mieszkańców 624 427[1], aglomeracja – około 1,4 mln. W skład zespołu miejskiego wchodzą: Espoo, Vantaa i Kauniainen. Są głównym ośrodkiem przemysłu, kultury i administracji. Port nad Zatoką Fińską. Uniwersytet założony w 1828 roku. W aglomeracji znajduje się główny fiński port lotniczy Helsinki-Vantaa.

Helsinki
Helsingfors
Ilustracja
Centrum Helsinek.
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Finlandia
Region Uusimaa
Prowincja (stara) Etelä-Suomen läänin vaakuna.svg Finlandia Południowa
Burmistrz Jussi Pajunen
Powierzchnia 186 km²
Wysokość 25 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

624 427
3357 os./km²
Nr kierunkowy 9
Położenie na mapie Finlandii
Mapa lokalizacyjna Finlandii
Helsinki
Helsinki
Ziemia60°10′N 24°56′E/60,166667 24,933333
Strona internetowa
Portal Portal Finlandia

Spis treści

NazwaEdytuj

Oryginalną nazwą miasta jest szwedzka nazwa Helsingfors. Jest ona złożona z dwóch członów: Helsing, który jest nazwą rzeki, nazywającej się obecnie Vantaa oraz fors – wodospad, kaskada. Nazwa rzeki pochodzi prawdopodobnie od szwedzkiego słowa hals oznaczającego miejsce, stąd hälsing to „mieszkaniec tego miejsca”[2]. Nazwa fińskojęzyczna obowiązuje na całym świecie oprócz krajów skandynawskich, gdzie używa się obu form. Po raz pierwszy pojawiła się w druku prawdopodobnie w 1786, w słowniku Kristfrida Ganandera, pisana jeszcze Helsingi. W powszechnym użyciu znalazła się w XIX w., a senat zatwierdził ją w 1819 r.[3]

W helsińskim slangu miejskim Helsinki nazywane są Hesa i Stadi, zarówno przez fińskojęzycznych, jak i szwedzkojęzycznych Finów[4].

HistoriaEdytuj

Na terenie dzisiejszych Helsinek już w XV wieku istniała niewielka osada. Właściwe miasto zostało założone w 1550 roku przez króla Gustawa Wazę. Stało się ono ważnym ośrodkiem handlu. W 1640 roku główne centrum miasta zostało przeniesione na obecne miejsce. Często niszczone przez Rosjan w czasie wojen ze Szwecją. W 1710 roku wybuchła niewielka epidemia. W XVIII wieku nastąpił przyspieszony rozwój miasta. W 1748 roku wybudowano twierdzę Suomenlinna. W 1809 Finlandia stała się częścią Rosji. W celu zmniejszenia wpływów szwedzkich w Finlandii car chciał przenieść stolicę z Turku do Helsinek. Po wielkim pożarze w 1812 roku miasto zostało stolicą kraju. Helsinki zaczęto rozbudowywać na wzór rosyjskiego Petersburga. Wtedy powstało mnóstwo instytucji i budynków klasycystycznych, rozwinął się przemysł. W 1870 roku zbudowano pierwszą linię kolejową. W 1918 roku Helsinki stały się miejscem starć fińskiej wojny domowej pomiędzy komunistami i ich przeciwnikami. W tym samym roku Helsinki stały się stolicą niepodległej Finlandii. Po II wojnie światowej nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. W 1952 roku było gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich. W 1972 roku podpisano tam traktat KBWE. Miasto stało się modne, a dziś jest jedną z 9 stolic kulturalnych Europy. Po krótkim kryzysie gospodarczym na początku lat 90. XX wieku, miasto powtórnie zaczęło się rozwijać.

W 2007 roku Helsinki były gospodarzem 52. Konkursu Piosenki Eurowizji 2007.

GeografiaEdytuj

 
Podział miasta na duże dzielnice (suurpiirit)

Miasto jest położone na południu kraju, na brzegu Zatoki Fińskiej. Jest położone zarówno na lądzie stałym, jak i na archipelagu szkierowym złożonym z około 300 wysp[5], z których największe to Lauttasaari, Korkeasaari i Seurasaari. Południowa część Helsinek leży na półwyspie Vironniemi.

Podział administracyjnyEdytuj

Podział Helsinek jest wielostopniowy i stosunkowo mało stabilny. Obecnie istniejący powstał w roku 1982 i ze zmianami obowiązuje do dziś. Miasto dzieli się na 8 dystryktów[6], które dzielą się na 34 okręgi podstawowe (peruspiiräit)[7]. Następnym szczeblem podziału są dzielnice (osa-aluet), których jest 137. Najmniejszą jednostką administracyjną jest osiedle (pienalue) – w Helsinkach jest ich 369.

ZabytkiEdytuj

W mieście znajduje się dzielnica Kruununhaka, gdzie znajdują się domy z XVI-XVII wieku, ocalałe z pożaru z 1812 roku.

NajważniejszeEdytuj

 
Katedra luterańska i plac Senatu, z pomnikiem cara Aleksandra II w sezonie turystycznym (sierpień 2004)
 
Ulica Aleksanterinkatu – nazwana na cześć cara Rosji Aleksandra I (Finlandia była autonomiczną częścią Rosji, nim stała się niepodległa), główna ulica handlowa
  • Senaatintori (plac Senacki), z pomnikiem cara Rosji Aleksandra II w centralnej części, zaprojektowany przez C.L. Engela w 1820 roku. Plac otacza mnóstwo budynków klasycystycznych.
  • Helsingin Yliopisto, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela, drugi uniwersytet w Finlandii, założony w 1828 roku
  • Suomenlinna – twierdza wybudowana w 1748 roku przez Szwedów; teraz znajduje się w niej kilka muzeów.
  • Linnanmäki – wesołe miasteczko z 1950 roku
  • Gmach parlamentu Eduskuntatalo (1926-1931). Siedziba parlamentu Finlandii
  • Teatr Narodowy (Kansallisteatteri) z 1882 roku
  • Bank Narodowy (Suomen Pankki) z końca XIX wieku
  • Dworzec Kolejowy (Päärautatieasema) zaprojektowany w 1910 roku przez Eliela Saarinena
  • Dom towarowy Stockmann z 1930 r.
  • Pałac Prezydencki (Presidentinlinna) z 1814 roku
  • Biblioteka Narodowa Finlandii (Kansalliskirjasto) z 1828 roku, gmach zaprojektowany przez C.L. Engela
  • Most Pitkäsilta z 1912 roku
  • Obserwatorium astronomiczne (Tähtitorni) zaprojektowane przez C.L. Engela w 1825 roku
  • Teatr Szwedzki (Svenska teatern) z 1866 roku, zaprojektowany przez Nicholasa Benoisa, zmodernizowano w 1935 roku
  • Kaivopuisto – jeden z największych parków w centrum Helsinek z 1840 roku

MuzeaEdytuj

W całym mieście znajduje się ponad 35 muzeów.

  • Muzeum Narodowe (Kansallismuseo) z połowy XIX wieku – największe zbiory historyczne w Finlandii
  • Ateneum – największe muzeum sztuki w Finlandii. Zobaczyć tam można m.in. obrazy Gallena-Kalleli, Järnefelta, Sallinena, van Gogha, Cezanne’a, Chagalla i wiele innych.
  • Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma
  • Muzeum im. Sinebrychoffa – zbiory starej sztuki Finlandii i Europy
  • Muzeum Miasta Helsinki (Kaupunginmuseo), przedstawiające miasto (kilka oddziałów)
  • Muzeum Gallena-Kalleli (Tarvaspää) z 1913 roku; znajdują się tam zbiory poświęcone temu artyście
  • Muzeum wojskowe (Sotamuseo)
  • Muzeum Ehrensvärda położone na wyspie Suomenlinna
  • Muzeum Teatru (Teatterimuseo) z 1868 roku, znajdują się tam m.in. dzieła Aleksisa Kivi
  • Muzeum Sportu (Urheilumuseo) z 1940 roku położone w pobliżu stadionu
  • Muzeum Poczty (Postimuseo) z połowy XX wieku, przedstawia historię poczty w Finlandii
  • Muzeum Robotnicze z przełomu XIX i XX wieku
  • Muzeum Radia
  • Muzeum Hotelarstwa

Miejsca kultu religijnegoEdytuj

W Espoo i Vantaa znajduje się kilka kościołów z okresu średniowiecza, w mieście funkcjonują również inne świątynie.

CmentarzeEdytuj

  • Cmentarz Hietaniemi z 1840 roku – na tym cmentarzu pochowano najsłynniejszych Finów w historii m.in. wszystkich prezydentów Finlandii
  • Prawosławny cmentarz w Hietaniemi
  • Cmentarz żydowski z ok. 1870 roku
  • Cmentarz tatarski z ok. 1870 – jeden z nielicznych znajdujących się w Skandynawii
  • Cmentarz z 1710 (Vanha kirkkopuisto lub Ruttopuisto) przy ulicy Bulevardi, gdzie pochowano ofiary epidemii dżumy z tegoż roku, obecnie park

Inne obiektyEdytuj

 
Helsinki – widok z wieży stadionu olimpijskiego
  • Aleksanterin teatteri (Teatr im. Aleksandra), dawny rosyjski teatr z drugiej połowy XX wieku, w latach 1918–1993 Opera narodowa, obecnie teatr
  • Opera Narodowa (Suomen Kansallisooppera) z 1993 r.
  • Finlandiatalo – hala konferencyjna zaprojektowana przez Alvara Aalto w 1966 roku.
  • Stadion Olimpijski wybudowany w 1938 roku na igrzyska olimpijskie. W pobliżu stadionu znajduje się posąg Paavo Nurmiego
  • Dom Stanów (Säätytalo) – miejsce zgromadzeń parlamentu stanowego (1891)
  • Ritarihuone – budynek z ok. 1890 roku w którym zbierała się szlachta
  • Willa Hakasalmi, obecnie Muzeum Miasta Helsinki, wybudowana w 1843 roku
  • Kamienica Sederholma – wybudowana w 1757 roku przez przemysłowca Johana Sederholma, najstarsza kamienica Helsinek, obecnie oddział Muzeum miasta Helsinki
  • Dom mieszczański (Ruiskumestarin talo) przy ul. Kristianinkatu z ok. 1818 r., oddział Muzeum miasta Helsinki
  • Sibeliuspuisto – park im. Sibeliusa z lat 20. XX wieku
  • Dom Mannerheima z początku XX wieku, obecnie znajduje się tam muzeum poświęcone marszałkowi Mannerheimowi
  • ZOO z 1882 roku
  • Pomnik cara Aleksandra II z 1863 r. na Placu Senackim
  • Ratusz (Kaupungintalo) klasycystyczny z drugiej połowy XIX wieku, dawny hotel Seurahuone
  • Hartwall Areena, hala wielofunkcyjna w pobliżu stacji kolejowej Pasila
  • Dzielnica Töölö w stylu klasycyzmu i funkcjonalizmu
  • Stare hale targowe: Wanha Kauppahalli (przy porcie Eteläsatama) oraz Hakaniemen halli (w dzielnicy Hakaniemi)
 
Metro na moście we wschodnich Helsinkach
 
Wejście do dworca kolejowego

DemografiaEdytuj

Rok Ludność
1550 1500
1700 4000
1750 6000
1800 15 000
1850 50 000
1875 100 000
1900 180 000
1930 400 000
1950 610 000
1975 900 000
2004 1 240 000

TransportEdytuj

Helsinki z racji swej roli są największym węzłem transportowym kraju i jednym z największych w tej części świata. Jest ośrodkiem zarówno transportu dalekobieżnego, jak i miejskiego. Miasto posiada rozwiniętą komunikację miejską, zarówno szynową, jak i autobusową. Transportem miejskim zawiaduje Helsingin kaupungin liikennelaitos.

Publiczny transport zbiorowyEdytuj

Helsińskie metro, najbardziej na północ wysunięty system miejskiej kolei podziemnej na świecie[8] zostało oddane do użytku w roku 1982 i początkowo łączyło Dworzec Centralny z Hakaniemi. Kilkakrotnie wydłużane, dziś łączy stolicę z Vantaa. Całkowita długość linii metra wynosi 21 km a rocznie przewozi ono 56 mln pasażerów[9]. Obecnie trwają prace nad drugim odcinkiem, do Espoo.

Elementem uzupełniającym szybki miejski transport szynowy jest szybka kolej miejska. Jest to sieć aglomeracyjna, składająca się z czterech linii i służy mieszkańcom północnych i zachodnich okolic miasta, łącząc Helsinki z Espoo, Vantaa, Keravą, Riihimäki i Lahti[10]. Obecnie w budowie jest kolej obwodowa Kehärata o długości 18 km, przebiegająca częściowo pod ziemią a mająca połączyć centrum miasta m.in. z Vantaa i portem lotniczym. Koszt projektu to 600 mln euro[11]. Planuje się oddanie trasy do użytku w r. 2014[12].

Centrum Helsinek obsługiwane jest przez tramwaje. Obecnie miejska sieć składa się z dwunastu linii[13] a kilka innych odcinków jest w budowie.

Helsinki mają ponadto rozbudowany transport autobusowy.

Transport dalekobieżnyEdytuj

 
Silja Serenade łączy Helsinki ze Sztokholmem

Helsinki są największym w Finlandii węzłem kolejowym, z którego wyjeżdżają pociągi we wszystkie strony Finlandii i do Rosji. Miasto jest połączone koleją dużych prędkości z Petersburgiem a pociąg Allegro kursuje cztery razy dziennie[14] oraz codziennym połączeniem z Moskwą. Z Dworca Centralnego, największego w Finlandii, dziennie korzysta 200 000 podróżnych[15].

Helsinki mają również największy w Finlandii port pasażerski, z którego wypływają regularnie promy pasażerskie do Sztokholmu, Tallinna (17 rejsów dziennie), Gdyni, Rostocku, Travemünde i Petersburga. W sezonie letnim do portu wpływa 300 statków pasażerskich, które przywożą 300 000 pasażerów[16].

SportEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. KUNTIEN ASUKASLUVUT AAKKOSJÄRJESTYKSESSÄ/KOMMUNERNAS INVÅNARANTAL I ALFABETISK ORDNING (fiń. • szw.). vrk.fi, 2015-04-30. [dostęp 2015-06-24].
  2. Kaupunkinimistön historiaa Helsingin nimistön vaiheita. [dostęp 2011-12-01].
  3. Mistä juontaa juurensa pääkaupunkimme nimi „Helsinki”? (fiń.). [dostęp 2011-12-01].
  4. Place Names in the Construction of Social Identities: The Uses of Names of Helsinki. [dostęp 2011-12-01].
  5. Saaret – osa Helsinkiä (fiń.). 2011-03-09. [dostęp 2011-12-01].
  6. Pääkaupunkiseutu alueittain (fiń.). [dostęp 2011-12-01].
  7. Helsingin ympäristön tila: teemakatsaus 1/2009 (fiń.). [dostęp 2011-12-01].
  8. Maailman pohjoisin metro viettää syntymäpäiväänsä. 2007-08-02. [dostęp 2011-12-01].
  9. Helsingfors metro (szw.). [dostęp 2011-12-01].
  10. Commuter Train Stations. [dostęp 2011-12-01].
  11. Vantaan Kehärata-projekti etenee kuin juna (fiń.). [dostęp 2011-12-01].
  12. Construction of the Ring Rail Line begins. [dostęp 2011-12-01].
  13. Trams. [dostęp 2011-12-01].
  14. Passengers Trains St. Petersburg – Helsinki. [dostęp 2011-12-01].
  15. Helsingin rautatieasema (fiń.). [dostęp 2011-12-01].
  16. Port of Helsinki – about us. [dostęp 2011-12-01].

Linki zewnętrzneEdytuj