Otwórz menu główne

Menachem Kipnis

polski śpiewak, publicysta, autor tekstów piosenek, fotografik
Kamienica na ul. Waliców 14 w Warszawie, w której mieszkał Menachem Kipnis

Menachem Kipnis (ps. Mecenas) (ur. 1878 w Uszomirze, zm. prawdopodobnie 15 maja 1942[1] w Warszawie) – polski kantor, dziennikarz, publicysta, satyryk i felietonista, autor tekstów piosenek, fotografik, śpiewak, popularyzator i znawca muzyki żydowskiej, działacz społeczny, członek Związku Literatów.

ŻyciorysEdytuj

Jako tenor pobierał wykształcenie muzyczne i naukę śpiewu od swojego starszego brata Pejsiema, który był kantorem w synagodze w Czarnobylu i kantorem bożnicy w Wolinie. Kształcił się także u Abrahama Bera Birnbauma, wraz z którym występował w synagogach. Występował wspólnie ze znanym kantorem Zejdlem Rownerem, u którego boku objechał całą Litwę, Podole i Wołyń. Występował w chórach synagogalnych i uczęszczał do warszawskiego konserwatorium muzycznego.

Kipnis jako jedyny starozakonny został w 1902 roku przyjęty do chóru Teatru Wielkiego, gdzie występował przez 16 lat.

W czasie swoich podróży zbierał, badał oraz wykonywał pieśni ludowe polskich żydów, w tym te mieszane pod względem językowym. Efektem jego pracy były dwa zbiory pieśni – wydane w 1918 roku 60 jidisze folkslider (‘60 ludowych pieśni żydowskich’) oraz wydany w 1925 roku[2] 80 jidisze folkslider (‘80 ludowych pieśni żydowskich’), zebrane później w 140 jidisze folkslider (‘140 ludowych pieśni żydowskich’). Zebrane pieśni publikował również na łamach czasopisma Hajnt, gdzie niekiedy publikował także felietony.

Ożenił się z Zimrą Zeligfeld. Wielokrotnie objeżdżał z występami Polskę, gościł również wraz z żoną w Niemczech i Francji.

W dwudziestoleciu międzywojennym był inicjatorem wielu akcji społecznych i muzycznych, w latach 30., po atakach antysemickich na mniejszość żydowską, które ograniczyły jej dostęp do zawodów i spowodowały zwolnienia muzyków, współorganizował Żydowską Orkiestrę Symfoniczną w Warszawie. Koncertował wraz z żoną wykonując żydowskie pieśni ludowe.

Znany był też jako dziennikarz i współpracownik nowojorskiego dziennika Forwerts. Zajmował się głównie fotografowaniem ludzi: mieszkańców żydowskich dzielnic i miasteczek oraz dużych miast. Jego zdjęcia są niezwykłym świadectwem życia mniejszości żydowskiej w II RP. Znajdują się obecnie w archiwum YIVO w Nowym Jorku[3].

W latach 1920-1938 opublikował w jidysz:

  • Za kulisami Warszawskiej Opery (1902-1918)
  • Jidisze klezmer in Pojln (‘Żydowscy klezmerzy w Polsce’)
  • Barimte jidisze muziker (‘Słynni muzycy żydowscy’)
  • Fun primitiwn folkslid biz der jidiszer simfoniszer muzik (‘Od prymitywnej pieśni ludowej do żydowskiej muzyki symfonicznej’)

W czasie okupacji niemieckiej trafił wraz z żoną do getta warszawskiego, gdzie zajmował się organizacją pomocy materialnej dla artystów. Dzięki pieniądzom pozyskanym z Jointu, umożliwił stołówkom literackim wydawanie suchego prowiantu. Podczas tak zwanej pierwszej akcji likwidacyjnej zginęła żona Kipnisa, a jego dziennik oraz zbiory muzyczne, zawierające także nadsyłane mu utwory, uległy zniszczeniu. Zmarł prawdopodobnie na zawał[4]. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie, lecz jego nagrobek się nie zachował[5].

Do dzisiaj zachował się w Warszawie budynek przy ul. Waliców 14, gdzie przed wojną mieszkał.

PrzypisyEdytuj

  1. Tak Polski słownik judaistyczny.
  2. Polski słownik judaistyczny podaje jako datę wydania rok 1923.
  3. Magdalena Stopa, Jan Brykczyński: Ostańce. Kamienice warszawskie i ich mieszkańcy. Warszawa: DSH, 2010, s. 144-151. ISBN 978-83-62020-18-8.
  4. Polski słownik judaistyczny podaje jako przyczynę śmierci wylew krwi do mózgu.
  5. Nie odnotowuje go baza nagrobków osób pochowanych na tym cmentarzu.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj