Otwórz menu główne

Most drogowy w Tczewie (most tczewski[1], most lisewski[2]) – most drogowy w Tczewie na dolnej Wiśle zbudowany w latach 1851–1857 jako most drogowo-kolejowy, zaprojektowany przez Carla Lentze[3].

Most Tczewski
Ilustracja
Widok od strony Lisewa
Państwo  Polska
Miejscowość Tczew
Podstawowe dane
Przeszkoda Wisła
Długość 1052 m
Dopuszczalna masa pojazdu: 3,5 t
Liczba przęseł 12
Data budowy 1851 - 1857
Data zburzenia 1939, 1945
Data odbudowy 1940, 1958
Data remontu od 2015 (rekonstrukcja obiektu)
Projektant Friedrich August Stuler
Położenie na mapie Tczewa
Mapa lokalizacyjna Tczewa
Most Tczewski
Most Tczewski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Most Tczewski
Most Tczewski
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Most Tczewski
Most Tczewski
Położenie na mapie powiatu tczewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tczewskiego
Most Tczewski
Most Tczewski
Ziemia54°05′33,65″N 18°48′21,50″E/54,092681 18,805972
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

Budowa i przeznaczenie mostuEdytuj

Most został wybudowany na trasie Kolei Wschodniej (Ostbahn), która połączyła Berlin z Prusami Wschodnimi[4]. Zostało zaproponowanych kilka lokalizacji (Ostromecko, Toruń), ale w styczniu 1845 roku podjęto decyzję o budowie mostu kolejowego pod Tczewem[4]. Zaplanowano również odgałęzienie linii z Tczewa do Gdańska[4].

6 lipca 1845 roku dekretem królewskim została powołana komisja, której zadaniem była budowa mostów w Tczewie (Wisła) i w Malborku (Nogat)[4]. Siedzibą komisji stał się Tczew, a do jej zadań należała również regulacja Wisły, aby móc zmniejszyć długość mostu[4]. W tym celu zostały usypane wały przeciwpowodziowe, zmieniono też miejsce ujścia Wisły do Nogatu[4]. Prace hydrotechniczne kosztowały około 12 milionów marek[4].

Aby rozpocząć prace, na potrzeby budowy zbudowano warsztaty w których wykonywano konstrukcje, otwarto cegielnię i wytwórnię cementu[4]. Na terenie budowy zatrudniono 7700 robotników, ale z powodu braku pieniędzy prace musiano w czerwcu 1847 przerwać na rok[4]. Właściwe prace mostowe wznowiono dopiero w 1850 roku[4]. "W latach 1850-1852 były wykonywane prace fundamentowe. Najpierw za pomocą kafara parowego zabijano ścianki szczelne, po czym pod ich osłoną murowano filary mostu. W 1853 roku kończono budowę filarów, do których wykonania użyto granitu, bazaltu oraz piaskowca. W 1854 na ukończonych filarach zmontowano dwa pierwsze (środkowe) przęsła. Pozostałe przęsła były montowane w latach 1856 - 1857. Dopiero po montażu przęseł można było przystąpić do murowania na filarach okrągłych neogotyckich wież"[4].

Z uwagi na epidemię cholery oraz chorobę króla nie odbyły się z okazji otwarcia mostu żadne wielkie uroczystości. Było to jednak wielkie wydarzenie, bowiem w momencie otwarcia most w Tczewie był najdłuższym mostem w Europie. Jego długość całkowita wynosiła 837,3 m, a po odliczeniu przyczółków 785,28 m.

Kamień węgielny został położony 27 lipca 1851 roku przez Fryderyka Wilhelma IV. W 1855 roku Carl Lentze, który kierował projektem wydał w Berlinie książkę opisującą most "Die im Bau begriffenen Brücken über die Weichsel bei Dirschau und über die Nogat bei Marienburg"[5]. Projekt techniczny przygotował Rudolf Edward Schinz, który zmarł na zawał serca podczas prób obciążeniowych mostu i został pochowany na cmentarzu w Tczewie (jego grób zachował się do lat 70. XX wieku)[6].

Pierwszy pociąg przejechał po moście 12 października 1857 roku. Pomimo, że oddanie mostów umożliwiło bezpośrednią komunikację kolejową z Berlina do Królewca podróżni w latach (1852-1857) musieli przesiadać się w Tczewie i Malborku[4].

Budowa drugiego mostuEdytuj

Osobny artykuł: Most kolejowy w Tczewie.

Most w Tczewie był jednotorowy. Wraz z rozwojem kolei i uruchomieniem kolejnych szlaków kolejowych " stał się wąskim gardłem" na ich trasie[4]. Dodatkowym problemem był wzrost nacisków osi parowozów i wagonów. Dlatego podjęto decyzję o budowie równoległego w odległości około 40 metrów nowego mostu kolejowego[4]. Dodatkowo filary nowego mostu usytuowano na przedłużeniu osi filarów istniejącego mostu, co miało nie przeszkadzać w żegludze po Wiśle[4]. Budowa została ukończona w latach 1888-1891[4].

Wówczas to starszy z mostów zamieniono na drogowy[7]. Pierwotnie oba mosty były krótsze od dzisiejszych, ponieważ wówczas wał ochronny znajdował się bliżej koryta rzeki. W 1912 roku wał przesunięto w stronę Lisewa, dokonano przedłużenia mostów i zbudowano przybudówki ze wspólną bramą. W obydwu mostach występują wszystkie możliwe rozwiązania techniczno-konstrukcyjne stosowane w sztuce budowlanej mostów od XIX wieku.

II wojna światowaEdytuj

1 września 1939 roku rano mosty zostały zbombardowane, a celem nalotu było uszkodzenie przewodów minerskich. Polscy kolejarze uniemożliwili wjazd na most pociągowi towarowemu, który nadjechał od strony Malborka i wiózł kompanię saperów Wehrmachtu. Po naprawieniu kabli o 6.10 polscy saperzy wysadzili wschodnią część mostów, a potem zachodnie filary[7]. W odwecie hitlerowcy rozstrzelali 21 polskich kolejarzy, celników i członków ich rodzin[6].

Okres powojennyEdytuj

Po wojnie w 1947 roku zawaliły się prowizorycznie odbudowane przęsła mostu. Do 1958 roku ruch odbywał się po zachowanych przęsłach i po moście kolejowym, na którym ułożono prowizoryczne dyliny, gdy zamontowano w ramach odbudowy przęsła mostu kolejowego pozyskanego w ramach pomocy UNRA[6]. Ze względu na zły stan techniczny kwietniu 2000 roku most został zamknięty dla ruchu zarówno pieszego, jak i kołowego[4].

W lipcu 2015 rozpoczął się jego remont[1]. Kompleksowe prace o wartości 35,5 mln zł podjęto z kolei na początku 2019. Na początku października 2019 wojewódzki konserwator zabytków wstrzymał chwilowo prace rekonstrukcyjne, co wiązało się z kontrowersjami co do dalszego losu najmłodszych przęseł nr 2 i 3 typu ESTB z 1947, będących jedynymi zachowanymi przęsłami tego typu w Polsce, a być może również w Europie[8], podjęto je ponownie po ustaleniu, że rozebrany zostanie jedynie niewielki fragment jednego z przęseł tego typu[9].

NazwaEdytuj

Po wybudowaniu był najdłuższym mostem w Europie. Nazwa most lisewski wywodzi się od nazwy wsi Lisewo Malborskie, bezpośrednio do której prowadzi. Znajduje się on pomiędzy Mostem Knybawskim, leżącym 4,5 km na południe, a mostem kolejowym w Tczewie, położonym 40 m na północ.

Konstrukcja mostuEdytuj

Most mierzący 837 m długości, wsparty na siedmiu filarach był najdłuższym w Europie i jednym z największych na świecie. W momencie oddania miał sześć przęseł, ale tylko dwa przęsła znalazły się nad nurtem rzeki (od strony Tczewa), pozostałe powstały na terenie zalewowym. "Rozpiętość wszystkich przęseł była jednakowa i wynosiła w osiach filarów 130,88 m. Rozpiętość podporowa wynosiła 128,60 m, zaś rozpiętość w świetle otworów 121 m. Przyjęty schemat statyczny mostu to układ trzech dwuprzęsłowych belek ciągłych. W środku każdej z belek, to znaczy na pierwszym, trzecim i piątym filarze, zastosowano podpory nieprzesuwne. Na końcach belek usytuowano natomiast podpory przesuwne. Znalazły się one na każdym z przyczółków oraz na filarach drugim i czwartym, na których konstrukcja mostu się rozdziela. Przęsła mostu mają gęsto skratowane dźwigary równoległe ze słupkami i krzyżulcami wykonanymi z płaskowników. Górne i dolne pasy tworzą tak zwane "otwarte profile komorowe", składające się z kątowników oraz poziomych i pionowych walcowanych płyt połączonych nitami. Wysokość dźwigarów wynosi 8,68 m, zaś ich wzajemna odległość 6,43 m. Obydwa dźwigary główne łączą od spodu kratowe poprzecznice, przenoszące ciężar jezdni wraz z obciążeniem eksploatacyjnym. Wzmocnienie konstrukcji przęsła stanowią trzy poziome wiatrownice, jedna w pasie dolnym i dwie w pasie górnym"[4].

Pośrodku mostu umieszczono tor, a po bokach znalazły się jezdnie[4]. Piesi mogli poruszać się po chodnikach, które umieszczono na zewnątrz ścian mostu[4]. Gdy przez most przejeżdżał pociąg ruch samochodów był wstrzymywany[4].

Filary, które podtrzymują przęsła mostu, mają 10 metrów szerokości i 26 długości. Umieszczono na nich dodatkowo wieże, które oprócz roli ozdobnej miały zabezpieczyć konstrukcję przed poprzecznymi przesunięciami[4].

Portale (bramy wjazdowe) mostu do 1920 roku zdobiły płaskorzeźby przedstawiające:

  • otwarcie mostu przez Fryderyka Wilhelma IV oraz ministra finansów Heydta, budowniczego mostu Carla Lentze i inżyniera Schinza (od strony Tczewa). Scena ta była symboliczna, o w rzeczywistości nie miała miejsca[4].
  • od strony Malborka Krzyżaków podbijających Litwę (Winricha von Kniprode, odbierającego hołd od księcia litewskiego Kiejstuta). Umieszczono na niej napis :"Na pamiątkę dni największego rozkwitu Zakonu Krzyżackiego w Prusach za panowania Wielkiego Mistrza Winricha von Kniprode"[4].

Główni projektanci i nadzorujący budowę mostuEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

2 maja 2018 Poczta Polska wyemitowała w nakładzie 180 tys. znaczek pocztowy o nominale 5 zł, przedstawiający wizerunek mostu, zaprojektowany przez Rocha Stefaniaka na podstawie zdjęcia Przemysława Świderskiego[10]. Znaczek ten wziął udział w międzynarodowym konkursie na najpiękniejszy znaczek serii "Europa 2018". W 2018 tematem emisji filatelistycznej tej ukazującej się od 1956 serii były mosty[11].

PrzypisyEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj