Otwórz menu główne

Orle (osada w powiecie nakielskim)

wieś w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie nakielskim

Orleosada w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Mrocza[2].

Orle
Rodzaj miejscowości osada
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat nakielski
Gmina Mrocza
Liczba ludności (III 2011) 149[1]
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CNA
SIMC 0092189
Położenie na mapie gminy Mrocza
Mapa lokalizacyjna gminy Mrocza
Orle
Orle
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orle
Orle
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Orle
Orle
Położenie na mapie powiatu nakielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nakielskiego
Orle
Orle
Ziemia53°14′39″N 17°31′05″E/53,244167 17,518056
Kościół św. Macieja.

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego.

DemografiaEdytuj

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 149 mieszkańców[1]. Jest piętnastą co do wielkości miejscowością gminy Mrocza.

NazwaEdytuj

Nazwa miejscowości pochodzi od miejsca gniazdowania orłów („orle miejsce”). Tego samego pochodzenia jest przepływająca przez wieś rzeka Orla. W zaborze pruskim wieś nosiła nazwę Wordell.

HistoriaEdytuj

Orle wymienione zostało po raz pierwszy w materiałach źródłowych w roku 1288 jako wieś kościelna parafii w Zabartowie. W roku 1453 należało do Sławbora (Sławbóra) z Orla („Slawobor de Orle”) herbu Drya, pochodzącego z Bożejewic protoplasty rodu Orzelskich. Z jego inicjatywy na lewym brzegu rzeki Orli na sztucznej wyspie zbudowano dwór obronny, nazywany w źródłach też zamkiem. Piętrową budowlę zbudowano z czerwonej cegły na planie prostokąta i wyposażono od północy w ośmioboczną basztę. Do naszych czasów na kępie porośniętej drzewami i krzakami zachowały się tylko mury przyziemia (w tym baszty) o wysokości do około 1,8 m i szerokości 65-70 cm. W północnej i wschodniej fosie jeszcze teraz jest woda napływająca z Orli. Budowlę zniszczyli podczas potopu Szwedzi.

3 lipca 1925 w Orlu utworzona została rzymskokatolicka parafia św. Macieja[3].

Kościół św. MaciejaEdytuj

Kościół pw. św. Macieja zbudowano w latach 1442-1452. Budowla jednonawowa bez wieży, podparta szkarpami, od gruntu do linii przebiegającej powyżej okien otynkowana. Wyższe partie wykonano zapewne na przełomie XVI i XVII w. W czasie reformacji został sprofanowany i opuszczony (Orzelscy byli protestantami), a po zniszczeniach wojennych (potop szwedzki) przebudowany, czy raczej odbudowany. Podczas wojen napoleońskich stracił dach i w takim stanie dotrwał do roku 1873, kiedy to został odbudowany z inicjatywy i za fundusze dziedziców wsi Koczorowskich. Od tej pory pełnił funkcje mauzoleum rodzinnego: w kościele umieszczono tablice epitafijne, a od południa dobudowano dwie zewnętrzne kaplice grobowe, zlikwidowane w roku 1965 (obecnie znajdują się tu tablice pamiątkowe)[4]. Na ogrodzonym terenie przykościelnym znajdują się także inne groby Koczorowskich.

Późnoklasycystyczny ołtarz główny pochodzi z trzeciej ćwierci XIX wieku i został sprowadzony prawdopodobnie z Wielkopolski. Umieszczono w nim obraz Matki Boskiej wzorowany na Madonnie Sykstyńskiej Rafaela oraz rzeźby świętych Piotra i Pawła.

Dworek z folwarkiemEdytuj

Pomiędzy Orlą a jeziorem wznosiły się zabudowania folwarczne z rządcówką i murowanym magazynem zbożowym. Do naszych czasów zachowały się tylko dwie ostatnie budowle. Rządcówka, nazywana też dworkiem, jest okazałym, lecz niezamieszkanym obecnie budynkiem. Zbudowano ją w roku 1820 w stylu klasycystycznym, zaś magazyn zbożowy – w 1870 (datę uwieczniono na południowej ścianie). Tuż za rządcówką znajduje się dawna lodownia.

Dwór obronny w ruinieEdytuj

Ruina dworu położona jest na sztucznej wyspie, z fosą łączącą się z rzeką Orlą, wypływającą z jeziora Witosławskiego. Dwór zbudowany zapewne w XV wieku zniszczony został w czasie potopu szwedzkiego. Mury zachowane tylko w strefie fundamentowej. Wzniesiony z cegły o układzie gotyckim. Relikty murów widoczne w niepełnym obwodzie wskazują na budowlę prostokątną, wydłużoną na osi wsch.-zach. przedzieloną wewnątrz na dwa pomieszczenia; od pn. przesunięta z osi ku wsch. ośmioboczna baszta z wewnątrz kolistym pomieszczeniem. W narożnikach ślady szkarp. Budynek usytuowany w pn. części trapezowatej wyspy, na nieznacznym wzniesieniu, funkcja pd. części wyspy nie jasna, być może mieściło się tu przedzamcze, z dojazdem od pd.-wschodu.

Odkrycia archeologiczneEdytuj

Na piaszczystym wzgórzu nieopodal wsi archeolodzy odkryli kilkanaście grobów skrzynkowych z okresu halsztackiego (500-400 r. p.n.e.), a także groby z XII wieku n.e. oraz z XVIII i XIX wieku. Na tzw. Trzech Górkach (trzy kurhany) odkryto krąg kamienny o średnicy 24 m z grobami jamowymi (ciałopalnymi) z I-II wieku n.e.[5]

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2014-02-19].
  3. Orle – Parafia pw. św. Macieja. diecezja.bydgoszcz.pl. [dostęp 2017-05-01].
  4. Kościół pw. św. Macieja w Orlu.
  5. Marek Weckwerth „W gnieździe orłów na Krajnie”, Gazeta Pomorska 16 stycznia 2010 r.