Otwórz menu główne

Pafawag 3E

towarowa lokomotywa elektryczna

Pafawag 3E (typy 3E, 3E/1 i 3E/1M, seria PKP początkowo E06, następnie ET21, wśród prywatnych przewoźników również seria ET21M) – normalnotorowa towarowa lokomotywa elektryczna produkcji polskiej. Przez miłośników kolei i kolejarzy nazywana "kantem", "telewizorem" lub "sputnikiem".

ET21
ET21-309 naklo slaskie 20080819 002.JPG
ET21-309
Producent Polska Pafawag Wrocław
Lata budowy 1957-1971
Układ osi Co'Co'
Masa służbowa 121 t (3E)
114 t (3E/1)
Długość ze zderzakami 16820 mm
Szerokość 3005 mm
Wysokość 4559 mm (przy opuszczonych odbierakach)
Średnica kół 1250 mm
Liczba silników 6
Typ silników trakcyjnych LKa635 / LKb635
Moc ciągła 1860 kW
Moc godzinna 2400 kW
Napięcie zasilania 3000 V prądu stałego
Maksymalna siła pociągowa 32 T
Stosunek przekładni 85:24
Prędkość konstrukcyjna 100 km/h
Nacisk osi na szyny 20,16 T (3E)
18,833 T (3E/1)
System hamulca Westinghouse (zmodernizowane Oerlikon)
część serii u przewoźników prywatnych posiada sterowanie wielokrotne
Portal Portal Transport szynowy

Spis treści

OpisEdytuj

Część elektryczna została zaprojektowana na podstawie radzieckiej lokomotywy WŁ22M. Lokomotywa ET21 była pierwszą przeznaczoną dla PKP elektryczną lokomotywą towarową produkowaną w Polsce. Projekt opracowany został w 1955 roku, zaś w 1957 roku Pafawag rozpoczął jej produkcję seryjną. Początkowo produkowano typ 3E (70 sztuk), który zmodyfikowano w roku 1960 (m.in. usprawniono wózki, system hamulca, układ chłodzenia i zawieszenia silników trakcyjnych) oraz zmniejszono grubości blach poszycia i podłogi, co spowodowało zmniejszenie masy o 8 ton. W zmodernizowanej wersji 3E/1 lokomotywy zaczęto produkować od roku 1960 (589 sztuk). Pierwsze 17 lokomotyw dla PKP otrzymało oznaczenia wg starego systemu, tj. E06 (numery od E06-01 do E06-17). Produkcję lokomotyw zakończono w 1971 roku. W późniejszym okresie w kilku lokomotywach prywatnych przewoźników zastosowano sterowanie wielokrotne. Posiadają je następujące lokomotywy: ET21-23, 3E-30, 3E-31, 3E-39, 3E-42, 3E-46, 3E-53 i 3E-67. Kilku gruntownie zmodernizowanym lokomotywom zmieniono typ z 3E/1 na 3E/1M. Lokomotywom tym nadano oznaczenie ET21M lub 3E/1M.

Eksploatacja przez PKPEdytuj

Pomimo charakterystyki trakcyjnej właściwej dla lokomotywy towarowej oraz przestarzałego widłowego prowadzenia zestawów kołowych i "tramwajowego" zawieszenia silników trakcyjnych, lokomotywy ET21 były wykorzystywane zarówno w ruchu towarowym jak i pasażerskim (przejściowo nawet ekspresowym). Lokomotywy ET21 mogą prowadzić pociągi towarowe o masie 2300 ton z prędkością 70 km/h, a pociągi pasażerskie o masie 700 ton z prędkością do 100 km/h. Wycofywanie serii rozpoczęto na przełomie lat 80. i 90., a pozostałych kilkanaście egzemplarzy do 2016 wykorzystywano w ruchu towarowym na liniach w południowej części kraju, mimo że ostateczne wycofanie planowano na rok 2002. Lokomotywy te bardzo dobrze spisywały się na liniach górskich. Były cenione przez maszynistów za solidną, prostą i niezawodną konstrukcję.

Elektrowóz ET21-57 został zachowany w skansenie w Chabówce jako czynny eksponat zabytkowy w historycznym malowaniu. Zabytkowa lokomotywa okazjonalnie prowadziła pociągi okolicznościowe, w tym na zamówienie miłośników kolei. Obecnie lokomotywa ta stoi na terenie MD Czechowice-Dziedzice[1].

Koleje przemysłoweEdytuj

Na początku lat pięćdziesiątych linie kolei piaskowych zostały zelektryfikowane dlatego elektrowozy ET21 zostały zakupione przez przewoźników przemysłowych. Po zelektryfikowaniu kolei piaskowych od 1958 roku lokomotywy eksploatowano w kopalni piasku w Szczakowej. Od maja 1968 roku kursowały na pola piaskowe bezpośrednio pod miejsca załadunkowe. Dlatego zainstalowano odcinki bocznej sieci trakcyjnej podwieszonej na słupach przytwierdzonych do podkładów. W niektórych lokomotywach dodatkowo zamontowano boczne pantografy na krawędzi dachu. Później jednak zrezygnowano z bocznej sieci trakcyjnej. Elektrowozy ET21 eksploatowane były także w kopalni piasku „Kuźnica Warężyńska”[2]. Niektóre lokomotywy kursowały z pociągami towarowymi w malowaniu zakładowym przewoźnika CTL Maczki-Bór[3].

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ilostan Pojazdów Trakcyjnych (pol.). [dostęp 2019-05-28].
  2. Ryszard Rusak. Nowi operatorzy na torach PKP - kopalnie piasku podsadzkowego. „Technika Transportu Szynowego”. 9/1998, s. 24-28. Łódź: kolpress. ISSN 1232-3829. 
  3. Ryszard Rusak. Koleje piaskowe po dwóch latach działalności. „Technika Transportu Szynowego”. 10/2003, s. 35-41. Łódź: kolpress. ISSN 1232-3829. 

BibliografiaEdytuj