Otwórz menu główne

Pasaż Simonsa w Warszawie

Pasaż Simonsa – nieistniejący wielofunkcyjny kompleks handlowo-usługowy, który w latach 1903–1944 znajdował się u zbiegu ulic Długiej i Nalewek w Warszawie.

Pasaż Simonsa
Ilustracja
Pierwszy budynek Pasażu Simonsa na rogu ulic Długiej i Nalewek, początek XX wieku
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Długa 50/Nalewki 2
Inwestor Albert Simons
Rozpoczęcie budowy 1900
Ukończenie budowy 1903, 1904–1906
Zniszczono 1939, 1944
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pasaż Simonsa
Pasaż Simonsa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pasaż Simonsa
Pasaż Simonsa
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Pasaż Simonsa
Pasaż Simonsa
Ziemia52°14′44,267″N 21°00′05,292″E/52,245630 21,001470
Wypalony południowy budynek Pasażu Simonsa (1939)

HistoriaEdytuj

1903–1944Edytuj

Pasaż Simonsa składał się z dwóch budynków[1]. Został zbudowany na zamówienie berlińskiego kupca Alberta Simonsa, według projektu architekta inż. Terleckiego, w miejscu po zburzonym kościele i klasztorze Brygidek[2]. Wzniesiono go w latach 1900–1903. Pierwszy budynek składał się z czterech pięciopiętrowych skrzydeł frontowych wzdłuż ulic Długiej, Nalewek i Wyjazdu oraz oficyny wewnątrz dziedzińca. W latach 1904–1906 od strony Nalewek dobudowano nowe, sześciopiętrowe skrzydło Pasażu[3]. Pomiędzy budynkami biegła ulica Wyjazd[3].

Oprócz lokali handlowych w Pasażu Simonsa znajdowały się również biura m.in. miał tam swoją siedzibę największy warszawski żydowski klub sportowy – Makabi Warszawa[4]. Mieściły się tam również dwie sale do ćwiczeń Makabiego – gimnastyczna i bokserska[5].

Pasaż został zbombardowany w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939. Południowa część kompleksu została spalona, a następnie częściowo rozebrana. W marcu 1943 w pobliżu budynku miała miejsce akcja pod Arsenałem.

Podczas powstania warszawskiego w sierpniu 1944 Pasaż Simonsa stanowił polską redutę blokującą Niemcom dostęp do Starego Miasta. W jego piwnicach znajdował się powstańczy punkt sanitarny oraz schron dla ludności cywilnej[6]. Gmach był wielokrotnie bombardowany i ostrzeliwany, a 19 lub 20 sierpnia został poważnie uszkodzony wybuchem pojazdu Borgward IV[6]. 31 sierpnia budynek uległ zawaleniu wskutek nalotu niemieckich stukasów. Pod gruzami zginęło ok. 300 osób, w większości broniących reduty żołnierzy batalionu „Chrobry I”[7].

Osobny artykuł: Zagłada Pasażu Simonsa.

Po 1944Edytuj

Po wojnie Pasaż Simonsa nie został odbudowany. W 1947 z zawalonych ruin i piwnic kompleksu wydobyto 99 ciał[6]. Po gmachu pozostały ślady w postaci szczątków konstrukcji (fragmenty żelbetowych słupów) oraz zawalone piwnice. Na jego miejscu powstał parking, warsztat samochodowy oraz tereny zielone (część Ogrodu Krasińskich).

Plany zbudowania na północnej części działki zajmowanej przez Pasaż Simonsa apartamentowca zostały w 2017 oprotestowane przez Związek Powstańców Warszawskich[8]. Zdaniem powstańców w tym miejscu znajdują się szczątki ponad 200 osób, żołnierzy i osób cywilnych, które zginęły tam w sierpniu 1944[9]. Domagają się oni wstrzymania budowy do czasu przeprowadzenia badań archeologicznych mających na celu ustalenie dokładnego miejsca spoczynku poległych[9]. Zdaniem inwestora działka, na którym na powstać apartamentowiec, znajduje się w miejscu starszej, południowej części Pasażu Simonsa i dawnej ul. Przejazd, gdzie nie powinny znajdować się szczątki ludzkie z 1944[10]. W lipcu 2017 wojewódzki konserwator zabytków wszczął procedurę wpisania terenu do rejestru zabytków[10]. Podczas zakończonych w sierpniu 2017 prac archeologicznych w miejscu planowanej inwestycji nie znaleziono ludzkich szczątków[11].

UpamiętnienieEdytuj

  • Dwie tablice Tchorka umieszczone w latach 50. przy ul. Długiej róg Bohaterów Getta (wolno stojąca) oraz na ścianie bloku przy al. „Solidarności” 66 (od strony ul. Długiej)[12].
  • Pomnik ufundowany przez żołnierzy batalionu „Chrobry I” upamiętniający śmierć ok. 200 ich kolegów odsłonięty 31 sierpnia 1989[2][13].

PrzypisyEdytuj

  1. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łodź: Księży Młyn, 2009, s. 88. ISBN 978-83-61253-51-8.
  2. a b Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 620. ISBN 83-01-08836-2.
  3. a b Jarosław Zieliński, Jerzy S. Majewski: Spacerownik po żydowskiej Warszawie. Warszawa: Agora SA i Muzeum Historii Żydów Polskich, 2014, s. 84. ISBN 978-83-268-1283-5.
  4. Grażyna Pawlak, Daniel Grinberg, Maciej Sadowski: Bądź silny i odważny. Żydzi – sport – Warszawa. Warszawa: Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra, 2013, s. 35, 47. ISBN 978-83-936384-1-3.
  5. Robert Gawkowski: Encyklopedia klubów sportowych Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918–39. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2007, s. 97. ISBN 978-83-235-0382-8.
  6. a b c Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 683. ISBN 978-83-1113474-4.
  7. Władysław Bartoszewski: 1859 dni Warszawy. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 765. ISBN 978-83-240-10578. OCLC 938718461. (pol.)
  8. Tomasz Urzykowski. Nie zbudują na grobach. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 6 lipca 2017. 
  9. a b Tomasz Urzykowski. Powstańcy: budujecie na grobie. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 1–2 lipca 2017. 
  10. a b Tomasz Urzykowski. Zatrzymują koparkę. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 15–16 lipca 2017. 
  11. Pasaż Simonsa bez ludzkich szczątków. „Gazeta Stołeczna”, s. 2, 16 sierpnia 2016. 
  12. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 51, 220-221. ISBN 83-01-06109-X.
  13. Hanna Wardaszko. Kalendarz warszawski 1 IV–30 IX 1989. „Kronika Warszawy”. 81–84, s. 280, 1990. 

Linki zewnętrzneEdytuj