Otwórz menu główne

Plac Wyzwolenia w Katowicach

Plac Wyzwolenia w Katowicach − plac położony w katowickiej dzielnicy Nikiszowiec, powstały około 1907/1908. Jest to centralny plac[1][2] historycznego założenia urbanistycznego osiedla górniczego Nikiszowiec, popularnie nazywany „rynkiem nikiszowieckim”. Z placem sąsiaduje skwer Emila i Georga Zillmannów.

plac Wyzwolenia
Janów-Nikiszowiec
Ilustracja
kościół św. Anny przy pl. Wyzwolenia 21
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
plac Wyzwolenia
plac Wyzwolenia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Wyzwolenia
plac Wyzwolenia
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
plac Wyzwolenia
plac Wyzwolenia
Ziemia50°14′37,6″N 19°04′55,8″E/50,243764 19,082174
Podcienia zabytkowych budynków przy pl. Wyzwolenia (budynek dawnego konsumu)
Zabytkowa szkoła obecnie Szkoła Podstawowa nr 53
Tablica na budynku przy pl. Wyzwolenia 4 w Nikiszowcu, w którym Grupa Janowska miała swoją siedzibę w latach 1952–1962

HistoriaEdytuj

Plac powstał wraz z budową osiedla Nikiszowiec, rozpoczętą w 1907, zgodnie z założeniem projektantów − Georga i Emila Zillmannów[3]. Jego południowo-wschodnią część miał zamykać budynek kościoła parafialnego[4]. Do 1921 nosił nazwę Kirchplatz[5], od 1921 − pl. Kościelny (w dwudziestoleciu międzywojennym także pl. Marszałka Józefa Piłsudskiego)[6]. W budynku mieszkalnym przy placu znajdował się konsum − restauracja z szynkiem i salą widowiskową[7]. W 1914 na centralnym placu rozpoczęto budowę kościoła, jednak prace przerwała I wojna światowa. Ukończono go w 1927[8].

W latach niemieckiej okupacji Polski (1939−1945) plac nosił nazwę Kirchplatz[9]; od 1945 funkcjonuje obecna nazwa[6].

W latach 1952−1962 w budynku przy pl. Wyzwolenia funkcjonowała świetlica zakładowa, prowadząca działalność kulturalno-oświatową[10].

W 2010 plac zmodernizowano[11][12][13]. Został wyłączony z ruchu kołowego dla samochodów, przejeżdżają natomiast przez niego autobusy KZK GOP (zlokalizowany jest tu przystanek Nikiszowiec Kościół[14]). Na placu ułożono granitową kostkę[15] w miejsce stuletniej kostki brukowej, znajdującej się wcześniej pod asfaltem[16][17]. W 2011 Nikiszowiec został uznany za pomnik historii[18][19]. Upamiętnia to tablica na fasadzie jednego z budynków przy pl. Wyzwolenia.

 
Tablica upamiętniająca uznanie Nikiszowca za pomnik historii

Obiekty zabytkoweEdytuj

Plac sąsiaduje z neobarokowym kościołem pw. św. Anny. Przy placu zlokalizowane są także budynki mieszkalne i usługowe, posiadające charakterystyczne podcienia. Plac to niewielki trójkątny ryneczek osiedla, przy którym ulokowano szereg obiektów użyteczności publicznej[20].

19 sierpnia 1978 osiedle robotnicze Nikiszowiec wpisano do rejestru zabytków (nr rej.: A/1230/78)[21][22]. Granice ochrony obejmują cały układ przestrzenny osiedla między ulicami: Szopienicką, Z. Nałkowskiej, torami kolejowymi i ulicą Giszowiecką oraz zespół zabudowań dawnego szpitala wraz z najbliższym otoczeniem (ulice: księdza Ficka, Giszowiecka, Odrowążów, Czechowa, Janowska, św. Anny, Garbarska, Rymarska, Z. Nałkowskiej, Szopienicka, pl. Wyzwolenia)[20].

Obiekty zabytkowe, znajdujące się przy placu Wyzwolenia, pochodzące z lat 1908−1918[23]:

  • budynki mieszkalne (pl. Wyzwolenia 1−16),
  • zespół budynków szkolnych (pl. Wyzwolenia 17−19),
  • kościół św. Anny z plebanią (pl. Wyzwolenia 21)[24].

W 2017 odnowiono charakterystyczne „róże” na fasadzie budynku przy pl. Wyzwolenia 4.

InstytucjeEdytuj

Przy placu swoją siedzibę mają[25]: parafia św. Anny w Janowie (pl. Wyzwolenia 21), Szkoła Podstawowa nr 53 (pl. Wyzwolenia 18)[26], Urząd Pocztowy Katowice 16 (pl. Wyzwolenia 4), firmy handlowo-usługowe oraz ośrodek szkolenia kierowców.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Urząd Miasta Katowice: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Cz. 1, Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  2. Route 4. Nikiszowiec – or the "Nikisz" (ang.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  3. Osiedle Nikiszowiec w Katowicach (pol.). www.katowice.gazeta.pl. [dostęp 2011-09-03].
  4. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 9. ISBN 978-83-87727-68-0.
  5. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 49. ISBN 978-83-87727-68-0.
  6. a b Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 136, 137. ISBN 978-83-87727-68-0.
  7. Dlaczego wybudowano to osiedle (pol.). www.nikiszowiec.pl. [dostęp 2011-09-03].
  8. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Wydawnictwo Naukowe "Śląsk", 2010, s. 269. ISBN 978-83-7164-636-2.
  9. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 72. ISBN 978-83-87727-68-0.
  10. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 104. ISBN 978-83-87727-68-0.
  11. Spotkania z mieszkańcami (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  12. Rewitalizacja miasta − budowa oddziału Muzeum Historii Katowic przy ul. Rymarskiej 4 (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  13. Po wybrukowanym rynku na Nikiszowcu hula tylko wiatr (pol.). www.katowice.gazeta.pl. [dostęp 2011-09-03].
  14. KZK GOP: Kursy dla przystanku Nikiszowiec Kościół (pol.). www.rozklady.kzkgop.pl. [dostęp 2011-09-03].
  15. Rynek w katowickim Nikiszowcu już na ukończeniu (pol.). www.dziennikzachodni.pl. [dostęp 2011-09-03].
  16. Stara kostka wróci na Nikiszowiec. Ale nie na rynek (pol.). www.katowice.gazeta.pl. [dostęp 2011-09-03].
  17. Remont rynku w Nikiszowcu. Będzie nowa nawierzchnia (pol.). www.mmsilesia.pl. [dostęp 2011-09-03].
  18. Pomnik Historii (pol.). www.nikiszowiec.pl. [dostęp 2011-09-03].
  19. Remont Rynku w Nikiszowcu (pol.). www.nikiszowiec.pl. [dostęp 2011-09-03].
  20. a b Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  21. Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  22. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. [dostęp 2011-09-03].
  23. Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  24. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 235. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  25. Spis firm na ulicy pl. Wyzwolenia w mieście Katowice (pol.). www.katalog.pf.pl. [dostęp 2011-09-03].
  26. Urząd Miasta Katowice: Szkoła Podstawowa nr 53 przy Placu Wyzwolenia 18 w Katowicach (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].