Otwórz menu główne

Poemat o mówieniu prawdy – 35-częściowy poemat Dawida Junga wydany pod redakcją Dariusza Dziurzyńskiego w 2014, w serii Biblioteka Współczesnej Poezji Polskiej przy Zeszytach Poetyckich.

O dzieleEdytuj

Prace nad poematem trwały już przed 2009, gdy w tym samym roku za fragment „Poematu o mówieniu prawdy” Dawid Jung został nagrodzony Medalem im. Juliusza Słowackiego we wrocławskim Ossolineum (nagrodę poecie wręczał osobiście Marian Pankowski)[1][2][3].

Książkę poprzedza motto po łacinie, które stanowi leonin nellowany na patenie kielicha królewskiego z ok. 1180, obecnie znajdującego się w zbiorach Muzeum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. Okładkę zaprojektował Maciej Jung według koncepcji i na podstawie autorskiej fotografii poety wykonanej w Rzymie, w Bazylice Matki Bożej Anielskiej i Męczenników, przedstawiającej rzeźbę Igora Mitoraja[4].

Poemat opowiada wspólne losy Polaków, Niemców i Żydów, których historia związała m.in. z Ziemią Gnieźnieńską. Zdaniem literaturoznawcy, dra Wojciecha Grupińskiego, który analizował poemat na łamach Protokołu kulturalnego: Cykl ten odczytać bowiem można jako próbę „języka transgenicznego”, to znaczy niejednorodnego wielogłosu poety, poprzez którego w istocie rzeczy przemawiają umarli różnych czasów i miejsc. Transgeniczna, gdyż egzystencjalnie „zmodyfikowana”, jest więc po pierwsze rzeczywistość, w jakiej bohaterowi poematu przyszło żyć – nie tylko z żywymi. Doświadczana przezeń teraźniejszość to jedynie wierzchołek góry schodzącej ku niezliczonym warstwom bliższej i dalszej przeszłości pełnej umarłych, a właściwie inaczej żywych. Żywych umarłych na przykład z podgnieźnieńskiego Kłecka, Rybna Wielkiego czy Kiszkowa, ale też z Rzymu, Londynu czy Wiednia – ze wszystkich przestrzeni, które naznaczyły dotychczasową biografię autora. Grupiński analizował również nawiązania kulturowe: (...) bardzo istotny w poemacie Junga sonet poświęcony jest miłości niejako à rebours. Mówi nie tyle wprost o niej, ile o grozie jej nieodwołalnie zbliżającej się powszechnej utraty. To radykalnie pesymistyczne przesłanie utworu rozpina się na oryginalnie użytych przez autora toposach Troi i Ulissesa. W "Iliadzie” władca Itaki był bowiem jednym z zażartych wrogów królestwa Priama, w utworze Junga staje się zaś adresatem lamentu, który podmiot liryczny podnosi z powodu nadciągającej zagłady Ilionu; i to adresatem w zamyśle podmiotu empatycznym, którego wprawdzie „kochać (…) nie nauczono”, ale który po czasie pojmuje wynikającą stąd tragedię. Takie daleko posunięte przewartościowanie figury Odyseusza spójne jest z równoległym przewartościowaniem figury Troi. Topos miasta Priama przetransponowany tu został w kierunku najbardziej maksymalistycznej ze znanych nam postaw miłości – zdolnej do całkowicie bezinteresownej ofiary z siebie chrześcijańskiej Caritas. Dlatego „późniejszy” Odyseusz Junga – w odróżnieniu od „wcześniejszego” Homerowego – potrafi odczuć wielkość miłości nieulegającej ciążeniom ego, czując tragizm jej zbliżającej się nieuchronnie utraty. Żałobnie obwieszczany Odysowi przez podmiot liryczny „sen, który przychodzi i znaczy samotność oraz śmierć”, to przecież jakiś niewyobrażalny kres miłości w życiu zarówno konkretnych ludzi, jak całej cywilizacji.

W podobnym tonie o poemacie wypowiadał się m.in. poeta i krytyk literacki, Rafał Gawin: (...) to rzadki w polskiej poezji najnowszej przykład udanego (a momentami bardzo udanego) mariażu neoklasycyzmu z postmodernizmem: począwszy od trawestacji utworów dawnych, poprzez polifonię głosów z różnych epok, po wiersze konkretne (…)[5].

Konotacje kulturowe w poemacie Junga omawiał szczegółowo również Piotr Wiktor Lorkowski.

BibliografiaEdytuj

  • W. Grupiński, Egzystencja i język transgeniczne. „Poemat o mówieniu prawdy” Dawida Junga [w:] „Protokół kulturalny”, nr 56, rok XV, 2016, s. 1-3 (cz. 1) i nr 57, rok XV, 2016, s. 8-10 (cz. 2).
  • P. W. Lorkowski, Topos, nr 4 (143), 2015, s. 186-189.

PrzypisyEdytuj

  1. Wyborcza.pl, wroclaw.wyborcza.pl [dostęp 2017-07-10].
  2. n, Dawid Jung nagrodzony Medalem im. Juliusza Słowackiego, zeszytypoetyckie.pl [dostęp 2017-07-10] (ang.).
  3. Cyprian Łakomy, Dawid Jung: Niepokorność jest przy mnie, „Gloswielkopolski.pl” [dostęp 2017-07-10] (pol.).
  4. D. Jung, Poemat o mówieniu prawdy, (Zeszyty Poetyckie, 2014), s. 4 i 44.
  5. Rafał Gawin: Przewrót albo przewróć się i leż. O prawdzie, „tokfm” [dostęp 2017-07-10] (pol.).