Otwórz menu główne
Spotkanie przedstawicieli Iraku i Iranu w Algierze przed podpisaniem porozumienia. Siedzą od lewej szach Iranu Mohammad Reza Pahlawi, prezydent Algierii Huari Bumedien i wiceprezydent Iraku Saddam Husajn

Porozumienie w Algierze – porozumienie zawarte w Algierze 13 marca 1975 między Irakiem i Iranem. Dotyczyło one sporu o granicę obu państw na Szatt al-Arab (w j. perskim Arwand Rud) oraz kwestii wspierania przez Iran Kurdów irackich. Wbrew postanowieniom umowy Irak wypowiedział ją jednostronnie w 1980.

Spis treści

Okoliczności podpisaniaEdytuj

Powstanie Kurdów, walczących o niepodległość pod wodzą Mustafy Barzaniego, było jednym z najpoważniejszych problemów wewnętrznych, jakie stały przed rządzącą w Iraku od zamachu stanu w 1968 partią Baas[1]. W sierpniu 1974 Irak skierował do walki z Kurdami 80% swojej armii, w tym broń pancerną, lotnictwo i ciężką artylerię[2]. Od 110[2] do 130 tys. Kurdów zbiegło do Iranu, jednak dzięki dostawom broni z Teheranu kurdyjscy partyzanci byli w stanie skutecznie stawiać opór armii irackiej[3]. Na dłuższą metę szach Iranu Mohammad Reza Pahlawi nie miał jednak zamiaru dopuścić do zbytniego wzmocnienia Kurdów, by Kurdowie irańscy również nie zaczęli walczyć o niezawisłość[4].

Władze irackie wiedziały, że Kurdowie pozbawieni irańskiego wsparcia nie będą w stanie kontynuować oporu i zabiegał o wycofanie się przez szacha z udzielania Barzaniemu pomocy. Również inne państwa uważały, że zakończenie konfliktu w irackim Kurdystanie byłoby w ich interesie. Pierwsza próba mediacji między Teheranem a Bagdadem podjęta w 1973 przez Związek Radziecki zakończyła się niepowodzeniem, jednak w roku następnym sukces odniosła mediacja prowadzona przez jordańskiego króla Husajna. Obie strony spotkały się w 1975 w Stambule, a jako mediatorzy wystąpili prezydenci Egiptu Anwar as-Sadat i Algierii Huari Bumedien[4].

Podpisanie porozumienia i jego postanowieniaEdytuj

Wicerezydent Iraku Saddam Husajn i szach Iranu podpisali porozumienie regulujące kwestię kurdyjską i spór graniczny 13 marca 1975 w Algierze[2]. Iran zobowiązał się zaprzestać wysyłania Kurdom broni[2], co doprowadziło do szybkiego zakończenia walk w Kurdystanie. Władze irańskie zagroziły nawet kurdyjskim partyzantom, że pomogą armii irackiej w walce z nimi, jeśli Kurdowie nie pogodzą się z porozumieniem[4]. W zamian za te ustępstwa ze strony Iranu Irak przystał na wytyczenie granicy na rzece Szatt al-Arab wzdłuż linii talwegu[a][5].

Po zawarciu porozumienia stosunki iracko-irańskie unormowały się. Dwa tygodnie po podpisaniu porozumienia w Algierze Irak i Iran zawarły traktat o przyjaźni[6]. Aż do rewolucji islamskiej w Iranie relacje te były bardzo dobre[7], chociaż po stłumieniu powstania kurdyjskiego Irak zaczął wyrażać zastrzeżenia co do przebiegu granicy ustalonego w porozumieniu z Algieru[8].

Porozumienie algierskie zostało jednostronnie wypowiedziane 17 września 1980 przez iracką Radę Dowództwa Rewolucji; prezydent Iraku Saddam Husajn manifestacyjnie podarł tekst traktatu przed kamerami telewizyjnymi. Trzy dni później władze w Teheranie ogłosiły powszechną mobilizację, zaś 22 września od wkroczenia wojsk irackich na terytorium Iranu rozpoczęła się wojna iracko-irańska[9].

UwagiEdytuj

  1. Tj. linii najgłębszego koryta.

PrzypisyEdytuj

  1. M. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 149-150.
  2. a b c d J. Zdanowski, Historia..., s. 295.
  3. M. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 169.
  4. a b c M. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 170.
  5. Ch. Tripp, Historia Iraku, s. 252.
  6. J. Dobrzelewski, Wojna..., s. 16.
  7. M. Farouk-Sluglett, P. Sluglett, Iraq, s. 255.
  8. J. Zdanowski, Historia..., s. 474.
  9. J. Dobrzelewski, Wojna..., s. 23.

BibliografiaEdytuj