Otwórz menu główne

Pracownicze plany kapitałowe (PPK) – kapitałowy system częściowo dobrowolnego, prywatnego oszczędzania długoterminowego dla pracowników, tworzony i współfinansowany przez pracowników, pracodawców i państwo.

Ogólne zasady systemuEdytuj

Zasady systemu pracowniczych planów kapitałowych są uregulowane ustawą z dnia 4 października 2018[1]. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2019 r., a pierwsze grupy pracodawców zobowiązane są stosować jej przepisy od 1 lipca 2019 r. Obowiązek założenia PPK spoczywa na wszystkich podmiotach zatrudniających, które zatrudniają co najmniej jedną osobę, podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów wymienionych w ustawie o PPK (poza podmiotami wyłączonymi ze stosowania ustawy).

Katalog podmiotów zdefiniowanych jako podmiot zatrudniający obejmuje:

  • pracodawców, o których mowa w art. 3 Kodeksu pracy,
  • nakładców,
  • rolniczych spółdzielni produkcyjnych lub spółdzielni kółek rolniczych,
  • zleceniodawców,
  • podmioty, w których działa rada nadzorcza, jeżeli jej członkowie są wynagradzani z tytułu pełnienia tych funkcji.

Podmioty zatrudniające (w porozumieniu z organizacją związkową, a jeśli taka nie działa, z reprezentacją osób zatrudnionych wyłonioną w trybie przyjętym w danym podmiocie) dokonują wyboru instytucji finansowej zarządzającej PPK. Z wybraną instytucją finansową podmiot zatrudniający podpisuje dwie umowy – umowę o zarządzanie PPK oraz w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych umowę o prowadzenie PPK. Po podpisaniu umowy o prowadzenie PPK instytucja finansowa tworzy imienne rachunki dla pracowników, na których będą gromadzone oszczędności.

Podmioty zatrudniające automatycznie zapiszą do PPK wszystkie osoby zatrudnione w wieku od 18 do ukończenia 55 lat. Przez osoby zatrudnione należy rozumieć wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 18 ustawy o PPK osoby podlegające obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym ze wskazanych w tym przepisie tytułów. Osoby zatrudnione, które ukończyły 55 rok życia przystępują do systemu na swój wniosek. Do PPK nie mogą przystąpić osoby, które ukończyły 70 lat. Pracownik może w każdej chwili odstąpić od udziału w systemie, składając pracodawcy deklarację rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK. Środki gromadzone w PPK są prywatne i podlegają dziedziczeniu.

Wpłaty zasilające rachunki uczestników PPKEdytuj

Wpłaty do PPK Wpłata podstawowa

(obligatoryjna)

Wpłata dodatkowa

(dobrowolna)

Maksymalna wpłata
Wpłaty finansowane przez osoby zatrudnione 2,0% wynagrodzenia brutto do 2,0% wynagrodzenia brutto 4,0% wynagrodzenia brutto
Wpłaty finansowane przez podmiot zatrudniający[2] 1,5% wynagrodzenia brutto do 2,5% wynagrodzenia brutto 4,0% wynagrodzenia brutto
łączna maksymalna wpłata: 8,0% wynagrodzenia brutto
Dopłaty ze strony państwa wpłata powitalna – 250 zł

dopłata roczna – 240 zł

Dla osób, których wynagrodzenie osiągane z różnych źródeł w danym miesiącu nie przekracza kwoty odpowiadającej 1,2-krotności minimalnego wynagrodzenia, wpłata podstawowa finansowana przez pracownika może zostać obniżona do 0,5% wynagrodzenia.

Dopłaty ze strony państwa są niezależne od wysokości wynagrodzenia pracownika ale uczestnik musi spełnić kryteria określone w ustawie by nabyć do nich uprawnienia.

Kalendarz wdrażania systemu PPKEdytuj

Zgodnie z ustawą system PPK będzie wprowadzany stopniowo. Terminy przystąpienia są rozłożone na 2 lata i zależą od wielkości danej firmy (mierzonej liczbą osób zatrudnionych).

Etapy wprowadzania przepisów w życie:

Przedsiębiorstwa i instytucje zatrudniające: Data stosowania przepisów ustawy:
co najmniej 250 osób zatrudnionych według stanu na 31 grudnia 2018 r. od 1 lipca 2019 r.
co najmniej 50 osób zatrudnionych według stanu na 30 czerwca 2019 r. od 1 stycznia 2020 r.
co najmniej 20 osób zatrudnionych według stanu na 31 grudnia 2019 r. od 1 lipca 2020 r.
pozostałe podmioty zatrudniające i jednostki sektora finansów publicznych od 1 stycznia 2021 r.

Obowiązki podmiotów zatrudniającychEdytuj

Na podmiotach zatrudniających spoczywać będzie obowiązek:

  • wyboru instytucji finansowej, zarządzającej oszczędnościami uczestników PPK;
  • podpisania z wybraną instytucją finansową umowy o zarządzanie PPK, a także umowy o prowadzanie PPK w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych;
  • terminowego i prawidłowego obliczania oraz przekazywania wpłat do wybranej instytucji finansowej;
  • gromadzenia i archiwizacji dokumentacji dotyczącej PPK;
  • przekazywania osobom zatrudnionym oraz wybranej instytucji finansowej informacji związanych z utworzonym PPK.

Podmiot zatrudniający nie może zrezygnować z PPK – utworzenie i udział w systemie jest jego obowiązkiem zapisanym w ustawie o pracowniczych planach kapitałowych z 4 października 2018. Wpłata podmiotu zatrudniającego na PPK zwolniona jest ze składek na ubezpieczenia społeczne i nie może być potrącana z wynagrodzenia uczestnika.

Obowiązki osób zatrudnionychEdytuj

Do PPK automatycznie zostaną zapisane wszystkie osoby zatrudnione w wieku od 18. do ukończenia 55. lat, podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułów wymienionych w ustawie. Aby rozpocząć oszczędzanie, pracownik nie musi wykonywać żadnych czynności. Z uczestnictwa w PPK można zrezygnować w każdym momencie, przekazując pracodawcy pisemne oświadczenie o rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK. Automatyczny zapis do PPK będzie wznawiany raz na 4 lata, a pracownik będzie miał możliwość potwierdzenia ponownej rezygnacji.

Pracownik, który nie zrezygnuje z oszczędzania, będzie za pośrednictwem pracodawcy przekazywał na swój indywidualny rachunek PPK przynajmniej 2% wynagrodzenia brutto. W przypadku osób, które mają małe dochody, wpłata podstawowa może być niższa (minimum 0,5% wynagrodzenia brutto). Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą przekazywać do PPK wpłaty dodatkowe, które wraz z wpłatami podstawowymi mogą zasilać konto PPK do maksymalnej wysokości 8% wynagrodzenia brutto.

Zasady wypłat z PPKEdytuj

Osoba oszczędzająca w ramach PPK po osiągnięciu 60 roku życia, bez względu na status aktywności zawodowej będzie mogła rozpocząć wypłatę środków zgromadzonych w PPK. Uczestnik PPK będzie mógł po ukończeniu 60. roku życia:

  • nadal odkładać środki w PPK;
  • skorzystać z domyślnej formy wypłaty: jednorazowo wypłacić 25% środków, a resztę wypłacać co miesiąc przez co najmniej 10 lat, lub dłużej. Wypłata w tej formie będzie zwolniona od podatku od dochodów kapitałowych;
  • całość zgromadzonych środków wypłacać w dowolnej liczbie rat. Jednym z wariantów jest dokonanie jednorazowej wypłaty 100% środków (1 rata). Wypłata środków w mniej niż 120 miesięcznych ratach wiąże się jednak z koniecznością zapłaty podatku od dochodów kapitałowych;
  • dokonać wypłaty transferowej:
    • na polisę w zakładzie ubezpieczeń z prawem do świadczenia okresowego lub dożywotniego,
    • na rachunek terminowej lokaty na warunkach określonych w ustawie,
  • wypłacić środki w formie świadczenia małżeńskiego (wypłaty z jednego wspólnego rachunku małżeńskiego).

W trakcie gromadzenia środków uczestnik PPK będzie miał także możliwość:

  • wypłaty środków w celu pokrycia wkładu własnego w związku z zaciągnięciem kredytu hipotecznego, o ile nie ukończył 45 lat (do 100% środków, z obowiązkiem zwrotu),
  • wypłaty środków w sytuacji poważnej choroby uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka (do 25% środków, bez obowiązku zwrotu).

Zasady rezygnacji z uczestnictwa w PPKEdytuj

Uczestnictwo w systemie PPK będzie dobrowolne, dlatego pracownik będzie mógł w każdym momencie zrezygnować z przekazywania wpłat do PPK, podpisując deklarację rezygnacji. Uczestnik będzie mógł również w dowolnym momencie wypłacić pieniądze z PPK. Składając wniosek o zwrot środków, otrzyma zgromadzone przez siebie oszczędności, pomniejszone o:

  • ogólnie obowiązujący podatek od dochodów kapitałowych;
  • 30% środków pochodzących z wpłat pracodawcy, ponieważ były one zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne – pobrane 30% zapisywane jest pracownikowi jako jego składka na ubezpieczenie emerytalne w ZUS;
  • środki pochodzące z dopłat ze strony państwa.

Inwestowanie środków zgromadzonych w PPKEdytuj

Instytucje finansowe, które będą uprawnione do prowadzenia Pracowniczych Planów Kapitałowych (wpisane do ewidencji PPK), mogą być wybrane przez podmioty zatrudniające spośród:

Gromadzone na rachunkach uczestników PPK środki będą inwestowane w fundusze zdefiniowanej daty, które różnicują poziom ryzyka w zależności od wieku uczestnika. Każdy pracownik zostanie automatycznie przypisany do funduszu zdefiniowanej daty w zależności od jego daty urodzenia. Uczestnik PPK inwestuje z funduszem przez cały okres gromadzenia środków, a fundusz ten, w miarę zbliżania się uczestnika do 60. roku życia, automatycznie zmienić będzie politykę inwestycyjną w taki sposób, aby zapewniała ona właściwe bezpieczeństwo powierzonych mu środków.

Reguły inwestowania środków w odniesieniu do wieku uczestnika PPK
część udziałowa część dłużna
od utworzenia funduszu do 20 lat przed 60 r.ż. 60%-80% 20%-40%
20 lat przed 60 r.ż. 40%-70% 30%-60%
10 lat przed 60 r.ż. 25%-50% 50%-75%
5 lat przed 60 r.ż. 10%-30% 70%-90%
osiągnięcie 60 r.ż. maks. 15% min. 85%

Część udziałowa odnosi się do aktywów inwestowanych w instrumenty o charakterze udziałowym, takie jak np. akcje, prawa poboru, prawa do akcji czy inne zbywalne papiery wartościowe inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji.

Część dłużna to aktywa inwestowane w instrumenty o charakterze dłużnym, tj. np. obligacje, bony skarbowe, listy zastawne, certyfikaty depozytowe lub inne zbywalne papiery wartościowe.

Oszczędnościami uczestników PPK będzie mogła zarządzać tylko instytucja, która:

  • posiada co najmniej 3-letnie doświadczenie w zakresie zarządzania funduszami inwestycyjnymi typu otwartego, funduszami emerytalnymi lub otwartymi funduszami emerytalnymi, a w przypadku zakładów ubezpieczeń – co najmniej 3-letnie doświadczenie w prowadzeniu działalności w zakresie oferowania ubezpieczeń z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym;
  • posiada kapitał własny, a w przypadku zakładów ubezpieczeń – dopuszczone środki własne, w wysokości co najmniej 25 mln zł, w tym co najmniej 10 mln zł w środkach płynnych rozumianych jako lokaty określone dla funduszu rynku pieniężnego, o którym mowa w art. 178 ustawy o funduszach inwestycyjnych;
  • zarządza odpowiednią liczbą funduszy lub subfunduszy zdefiniowanej daty.

Opłata za zarządzanie PPK może wynosić maksymalnie 0,5%  wartości aktywów netto funduszu inwestycyjnego, funduszu emerytalnego lub subfunduszu w skali roku. Dodatkowo fundusz może pobrać wynagrodzenie zmienne uzależnione od wyniku – maksymalnie 0,1% wartości aktywów w przypadku gdy fundusz będzie miał w danym roku dodatnią stopę zwrotu, wyższą od stopy referencyjnej określonej w rozporządzeniu Ministra Finansów i wynik funduszu na ostatni dzień wyceny w listopadzie w danym roku będzie na poziomie nie niższym niż 75% najwyższych stóp zwrotu funduszy tej samej zdefiniowanej daty.

Podmioty zatrudniające wyłączone ze stosowania ustawy o PPKEdytuj

Zgodnie z ustawą o PPK jej przepisów nie stosuje się do:

  • mikroprzedsiębiorcy, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców ((Dz.U. z 2018 r. poz. 646), ze zm.), jeżeli wszystkie osoby zatrudnione złożą mu deklarację rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK;
  • osoby fizycznej, która zatrudnia, w zakresie niezwiązanym z jej działalnością gospodarczą, osobę fizyczną, w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą tej osoby;
  • podmiotu zatrudniającego, który w terminie, w którym ustawa o PPK ma dla niego zastosowanie prowadzi PPE oraz nalicza i odprowadza składki podstawowe w rozumieniu ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 850) do PPE w wysokości co najmniej 3,5% wynagrodzenia w rozumieniu tej ustawy, jeżeli do PPE przystąpiło co najmniej 25% osób zatrudnionych w tym podmiocie.

Dziedziczenie środków i ich podział w przypadku śmierci uczestnika PPKEdytuj

Uczestnik PPK może wskazać, w formie pisemnej, wybranej instytucji finansowej jedną lub więcej osób uprawnionych, które mają po jego śmierci otrzymać środki zgromadzone na jego rachunku PPK.

Jeśli w chwili śmierci uczestnik PPK pozostawał w związku małżeńskim, połowa środków zgromadzonych na jego rachunku PPK podlegać będzie wypłacie transferowej na rachunek PPK, IKE lub PPE jego małżonka, w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Małżonek może też wnioskować o zwrot tych środków w formie pieniężnej.

Środki zgromadzone w PPK zmarłego uczestnika, które nie zostaną przekazane małżonkowi, są przekazywane osobom uprawnionym. Jeśli wskaże kilka osób i nie określi ich udziału w otrzymywanych przez nie środkach, uważa się, że udziały tych osób są równe. W zależności od wniosku osoby uprawnionej przypadające środki podlegają wypłacie transferowej do PPK, IKE lub PPE tej osoby lub są zwracane w formie pieniężnej.

W przypadku gdy uczestnik PPK nie wskaże osób uprawnionych środki podlegają dziedziczeniu na zasadach regulowanych przepisami kodeksu cywilnego. W przypadku prowadzenia rachunku PPK przez zakład ubezpieczeń osobami uprawnionymi, jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia, są członkowie najbliższej rodziny ubezpieczonego w kolejności ustalonej w ogólnych warunkach ubezpieczenia, chyba że umowa między zakładem ubezpieczeń a ubezpieczonym, a więc umowa o prowadzenie PPK przewiduje inną kolejność.

Podział środków z PPK w przypadku rozwodu lub unieważnienia małżeństwaEdytuj

Środki zgromadzone w PPK, przypadające byłemu małżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, są przekazywane w formie wpłaty transferowej na rachunek PPK byłego małżonka.

Jeśli były małżonek nie posiada rachunku PPK, środki te podlegają zwrotowi w formie:

  • pieniężnej – jeśli do zwrotu dochodzi przed osiągnięciem przez byłego małżonka uczestnika PPK 60. roku życia z potrąceniami wskazanymi w ustawie analogicznymi jak w przypadku zwrotu –chyba że były małżonek nabył prawo do emerytury.

lub

  • wypłaty transferowej na wskazany przez niego rachunek lokaty terminowej, pod warunkiem ich wypłaty po osiągnięciu przez niego 60. roku życia. W takiej sytuacji do wypłaty tych środków stosuje się ogólne zasady dotyczące wypłaty z PPK po osiągnięciu 60. Roku życia, czyli jeśli 25% środków wypłacane jest jednorazowo, a 75% w co najmniej 120 miesięcznych ratach, były małżonek uczestnika PPK nie musi płacić podatku od zysków kapitałowych. W przypadku zwrotu tych środków przed osiągnięciem przez niego 60. roku życia, będą one wypłacone z potrąceniami jak w przypadku zwrotu, chyba że były małżonek uczestnika PPK nabył prawo do emerytury.

Prywatność środkówEdytuj

Całokształt regulacji wskazuje na prywatny charakter środków gromadzonych w ramach pracowniczych programów kapitałowych. Uczestnictwo w programie jest dobrowolne i każdej chwili można z niego zrezygnować. Po śmierci aktywa przechodzą na następców prawnych uczestnika. Ponadto, aby wyeliminować jakiekolwiek wątpliwości, ustawodawca zdecydował się na potwierdzenie prywatności expressis verbis w ustawie[3]. Prywatny charakter nie wyłącza opodatkowania czy wywłaszczenia.

Organizacja systemu PPKEdytuj

Polski Fundusz Rozwoju S.A. prowadzić będzie ewidencję i system rozliczeń PPK oraz stworzył poprzez spółkę zależną dedykowany portal internetowy z informacjami na temat PPK. Nadzór nad PPK w zakresie działalności instytucji finansowych sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Kontrola podmiotów zatrudniających należy do zadań Państwowej Inspekcji Pracy.

PrzypisyEdytuj

  1. Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2215)
  2. Wpłaty finansowane przez pracodawcę nie podlegają obowiązkowym składkom na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
  3. Art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych

Linki zewnętrzneEdytuj