Otwórz menu główne

Px49 (typ Sawa) – polski parowóz wąskotorowy z 1949 roku, na tor szerokości 750 mm, produkowany w zakładach Fablok w Chrzanowie. Skonstruowany na zamówienie Jugosławii na bazie serii Px48. Zbudowano 10 parowozów, które ostatecznie nie zostały wyeksportowane i służyły na PKP.

Px49 (Sawa)
Ilustracja
Px49-1792 w muzeum w Szreniawie
Producent Polska Fablok Chrzanów
Lata budowy 1949–1950
Układ osi D
Masa służbowa 22 t + tender 14 t
Masa pustego parowozu 20 t + tender 6 t
Długość parowozu 7360 mm
Długość z tendrem 11 260 mm
Szerokość 2100 mm
Rozstaw osi skrajnych 2900 mm
Moc znamionowa 200 KM (147 kW)
Maksymalna
siła pociągowa
38,3 kN (3835 kG)
Prędkość maksymalna 35 km/h
Typ tendra Pt4y49 (ukł. osi 3')
Ciśnienie w kotle 13 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 39 m²
Powierzchnia przegrzewacza 12,5 m²
Powierzchnia rusztu 1,2 m²
Średnica cylindra 320 mm
Skok tłoka 360 mm
Średnica kół napędnych 750 mm
Rozstawy toru 750 mm (760 mm, 1000 mm)
Portal Portal Transport szynowy

HistoriaEdytuj

Parowóz typu Sawa został opracowany w Fabloku w Chrzanowie na zlecenie Jugosławii, jako eksportowa wersja produkowanego dla PKP parowozu Px48, przystosowana na tor o rozstawie 760 mm. Główną różnicę stanowił mniejszy trzyosiowy tender zamiast czteroosiowego, a także palenisko przystosowane do opalania niskokalorycznym lignitem lub drewnem i wirowy iskrochron typu bębnowego na kominie[1]. Osprzęt był typowy dla polskich parowozów. Tendry były produkowane przez Konstal w Chorzowie[1].

Jugosławia zamówiła 12 takich lokomotyw. W związku jednak z pogorszeniem się stosunków politycznych między państwami bloku wschodniego – w tym Polską, a Jugosławią, w 1950 roku umowa została zerwana. Zbudowane 10 sztuk zostało zakupione przez polskie Ministerstwo Komunikacji dla PKP, a pozostałych dwóch nie zbudowano[1]. Zakupione parowozy zostały zmodyfikowane do polskich wymagań – przede wszystkim dostosowano je do szerokości toru 750 mm, ponadto przystosowano do opalania węglem kamiennym i zdjęto iskrochrony bębnowe, instalując iskrochrony siatkowe wewnątrz dymnicy. Parowozy otrzymały oznaczenie Px49 i numery od 1791 do 1800[1].

Kocioł parowozu Px49-1791 został w 1996 roku zabudowany w Pile na parowozie Px48-3917 na tor szerokości 1000 mm (eksploatowanym następnie na Kolei Piaseczyńskiej)[2].

Lista parowozów Px49 zachowanych w Polsce[3]Edytuj

Seria pojazdu Rok produkcji Producent Miejscowość. Stan parowozu
Px49-1792 1950 Chrzanów Szreniawa eksponat
Px49-1794 1950 Chrzanów Sochaczew eksponat
Px49-1796 1950 Chrzanów Sochaczew eksponat
Px49-1797 1950 Chrzanów Sochaczew eksponat
Px49-1799 1950 Chrzanów Koluszki pomnik

OpisEdytuj

Parowóz wąskotorowy o układzie osi D, z silnikami bliźniaczymi na parę przegrzaną i doczepnym tendrem o układzie osi 3'. Budka maszynisty otwarta od tyłu, tender posiada kontrbudkę. Kocioł ze stojakiem półpromienistym i stalową skrzynią ogniową. Na kotle umieszczony zbieralnik pary we wspólnej długiej obudowie z dwoma piasecznicami. Komin początkowo miał odiskrownik bębnowy, później usunięty. Kocioł miał przegrzewacz Schmidta. Zasilanie w wodę za pomocą dwóch inżektorów Friedmanna[1].

Ostoja belkowa, usprężynowanie górne, kombinowane. Dla pokonywania łuków, koła drugiej osi miały zwężone obrzeża, a czwarta oś możliwość przesuwu na boki po 15 mm[1].

Bliźniacze silniki parowe z suwakami tłokowymi. Mechanizm napędowy napędzał trzecią oś, pozostałe były wiązane. Mechanizm parorozdzielczy Heusingera. Hamulec parowy i ręczny dźwigniowy na tendrze. Parowóz nie był wyposażony w sprężarkę ani hamulce pneumatyczne[1]. Sprzęg centralny orczykowy[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h B. Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, s. 78–79.
  2. Bogdan Pokropiński, Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2016, s. 130, ISBN 978-83-206-1963-8, OCLC 939901175.
  3. Wciąż pod parą... Polskie parowozy.

BibliografiaEdytuj

  • Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN)