Salada (fr. salade, wł. celata i barbuta) – szersze określenie kilku zróżnicowanych konstrukcyjnie średniowiecznych hełmów, wywodzących się od łebki lub kapalina. Salady używane były w XV w. typowo na terenach Włoch i Niemiec, zdobyły również popularność we Francji, Anglii i Polsce[1][2][3].

Rozróżnia się 2 główne warianty salady:

  • Salada w typie niemieckim – charakteryzowała się wydatnym przedłużonym nakarczkiem (niekiedy folgowanym) oraz długą, wąską, poziomą szparą wzrokową wyciętą w dzwonie hełmu, bądź uzyskiwaną poprzez zastosowanie opuszczanej zasłony. Wespół z saladą często stosowano również obojczyk z wydatnym podbródkiem, chroniący dodatkowo dolną część twarzy i szyję. Salady niemieckie były często stosowane jako harmonijna część pełnej zbroi płytowej.
  • Salada w typie włoskim – pod względem konstrukcyjnym silnie zbliżona do łebki, z krótkim nakarczkiem. Zapewniała znacznie lepszą widoczność jednak kosztem ochrony twarzy. Rozróżnia się jej 2 wersje: celatę z całkowicie odsłoniętą twarzą, oraz barbutę nawiązującą do hełmów stosowanych w starożytnej Grecji, z szerokim wycięciem w okolicach twarzy w kształcie litery "T" lub "Y".


PrzypisyEdytuj

  1. Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: PWN, 2010, s. 133. ISBN 978-83-01-16260-3.
  2. Zdzisław Żygulski: Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu. Warszawa: PWN, 1982, s. 102-103. ISBN 83-01-02515-8.
  3. Andrzej Nowakowski (red.): Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450-1500. Toruń: UMK, 1998, s. 75-78. ISBN 83-231-0264-3.