Otwórz menu główne
Tavola Nuova Di Schiavonia (1561) - historyczna Schiavonia obejmująca obecną, Karyntię, Istrię, Liburnię, Serbię, Bośnię, Chorwację i Słowenię

Schiavoni, staropol. Sklawończyk, Schiavonin[1]włoski etnonim słowiańskiej grupy etnicznej, pochodzący z okresu Republiki Weneckiej dla określenia ludności zamieszkującej obszar Dalmacji i Istrii oraz historycznej Slawonii między Dunajem, Drawą i Sawą będącej we władaniu dożów w dzisiejszej Słowenii i Chorwacji[2]. Jeszcze w roku 1561 sklawińska prowincja dzieliła się na Chorwację, Bośnię, Serbię, Dalmację, Liburnię, Istrię i Karyntię.

Najstarsze zapisy, wymieniają również nazwę regionu jako in Sclavonis, Schiavonia, następnie Venezia Schiavonia, Schiavonia Veneta, Sclavonia, i odnoszą się obecnie do Słowenii[3].

We współczesnej włoskiej etnografii słowem Schiavonia lub Slavia italiana oraz Slavia friulana nazywa się część prowincji Friuli-Wenecja Julijska przylegający bezpośrednio do Słowenii[3] a w przeszłości grupę etnograficzną, która zamieszkiwała nadmorską dzielnicę Wenecji, wyróżniającą się własnym językiem, strojem i tradycją. Sklawińskie ślady obecności widoczne są również na całym Półwyspie Apenińskim.

Spis treści

Pochodzenie nazwyEdytuj

Termin ten derywowany został z greckiego słowa Σλάβος, Slabos i łacińskiego Sclavo. W okresie Cesarstwa Rzymskiego aż po późne średniowiecze, sclavoni byli zbiorczym terminem określającym ogół niewolników. W następnych stuleciach nazwa przechodzi w pojęcie określane słowem servus, przez co słowo to staje się synonimem niewolnika. Według różnych szacunków historyków liczba niewolników w okresie wczesnego cesarstwa mogła już dochodzić do 40% ogółu ludności. Największa koncentracja owych servus poza stolicą znajdowała się na terytorium Kampanii, Lacjum i Etrurii[4].

Również zbiorcza nazwa Schiavoni używana w muzułmańskiej Hiszpanii jest arabskim odpowiednikiem słowa Saqaliba, oznaczającym zarówno europejskich niewolników jak i Słowian. Schwytani i zakupieni w Europie niewolnicy byli w większości Słowianami i Germanami, a nawet Chazarami z Europy Środkowej i Wschodniej, którzy następnie służyli na dworach lub jako najemnicy w arabskim wojsku Al-Andalusi[5]. Jeszcze do XIX wieku obecne Morze Adriatyckie oddzielające Dalmację od Półwyspu Apenińskiego znane było ówczesnej geografii jako Morze Słowian lub Mare di Schiavonia[6].

 
Hubert Sattler "Riva degli Schiavoni" w Wenecji
 
Porta Schiavonia (dosł. Brama Słowiańska) nad Montone ( Faenza)

HistoriaEdytuj

Słowianie pojawili się na tym obszarze na przełomie VI/VII wieku kiedy to plemiona chorwackie pokonały Awarów panujących w Dalmacji oraz zajęły część Królestwa Longobardów, Państwo Ostrogotów oraz Cesarstwa Bizantyńskiego. Po tym okresie największym zagrożeniem byli dla nich Arabowie, panujący na Morzu Śródziemnym, a pod sam koniec tego okresu pojawienie się na Morzu Adriatyckim Normanów. Osiadli nad Adriatykiem Słowianie przyjęli chrześcijaństwo od frankońskich misjonarzy w roku 800.

W X wieku wybrzeża Morza Śródziemnego pustoszone były przez piratów Saqaliba (słowiańskich), którzy wspólnie z Arabami na statkach przez szereg kolejnych lat wyprawiali się również na Genuę oraz wybrzeża Kalabrii, Korsykę i Sardynię[7]. Znany jest jeden z takich korsarzy, zwany Sarib as-Saqlabi, który w latach 927 do 930 kilkakrotnie napadał południowe Włochy. Zajął Tarent i Tiriolo oraz ściągał okup od mieszkańców Salerno i Neapolu. Jemu i jego drużynie przypisuje się też udział w założeniu w Palermo dzielnicy zwanej Harat as-Saqaliba. Według Michel'a Amari, Sarib nie było to imię własne lecz wskazanie przez arabskiego pisarza przynależności do słowiańskiego szczepu Serbów[8].

Najstarszym zabytkiem piśmienniczym odnoszącym się do dalmatyńskich Słowian jest pochodzący z roku 1167 latopis Duklanina - Libellus Gothorum quod latine Sclavorum dicitur Regnum - który identyfikował Słowian z Gotami[9]. Ruski kronikarz Nestor z Kijowa, w 1113 wszystkich Słowian zachodnich mieszkających zarówno w rejonie Warty, dolnej Odry, jak i dorzecza Wisły wywodził od ludu Lechitów, którzy mieli przenieść się z terenów naddunajskich.

KulturaEdytuj

Znaczenie roli Schiavoni w Republice Weneckiej najlepiej wskazuje nazwa jednej z głównych ulic w Wenecji, „Riva degli Schiavoni[10], naprzeciwko Pałacu Dożów i Placu Świętego Marka, w dawnym kwartale sklawińskiej gminy kupieckiej[11]. We wczesnym średniowieczu było to miejsce gdzie sprzedawano niewolników-Słowian - "młodych dryblasów, łapanych w pobliskiej Dalmacji"[12].

Innym przykładem świadczącym o dalmatyńskich przybyszach jest budynek bractwa Scuola di San Giorgio degli Schiavoni ufundowany pod koniec XV wieku, który w XIX wieku stał się jednym z najsłynniejszych miejsc pielgrzymkowych dla artystów. Wewnątrz budowli znajduje się kolekcja obrazów Carpaccia, a przy wejściu wzdłuż klatki schodowej wiszą obrazy z portretami dalmatyńskich Sklawinów będących donatorami tego towarzystwa[13].

Wielu z Schiavoni było wykwalifikowanymi rzemieślnikami i zaznaczyło swój ślad w miejskim budownictwie, przemyśle stoczniowym oraz jako gwardia przyboczna dożów. Nazwiskiem sklawińskich przybyszów posługiwał się urodzony w Dalmacji włoski malarz Andrea Schiavone oraz Natale Schiavoni.

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Słownik podręczny polsko-włoski : dla dobrego wymawiania opatrzony akcentami nad wyrazami włoskiemi. Ignacy Pląskowski, 1860
  2. Dictionnaire universel français et latin, vulgairement appelé Dictionnaire de Trevoux, Tome III. str. 351-352; Treccani Enciclopedia Italiana. Pristupljeno; Rozprawy t. 9 s. 305
  3. a b Jan Baudouin de Courtenay on the Dialects Spoken in Venetian Slovenia and Rezija. Rado L. Lenček, 1977; Słowiańszczyzna w kontekście przemian Europy końca XX wieku, Emil Tokarz, 2001
  4. Wyzwoleńcy w Pompejach: studium stosunków ekonomicznych w kampańskim mieście. Andrzej Łoś, UW. 1991. s.19
  5. Francis Conte, Les Slaves, Bibliothèque de l'Evolution de l'Humanité, Albin Michel, 1996, str. 93
  6. Mer d'Esclavonie (fr); Mare di Schiavonia, (wł), Mare Dalmaticum (łac.) w: Abrégé de la langue toscane, ou nouvelle méthode, 1768; He always refers to the whole of Dalmatia as "Schiavonia" (Exes. 34, 45, 73); "he even calls the Adriatic Sea "mare di Schiavonia". w: Italian influence on the poets of the Ragusan republic s. 50, 1931; "Adriatic “the Sea of Slavonia” (Mare di Schiavonia)" w: When Ethnicity Did Not Matter in the Balkans, s. 251, 2006; Biblioteka warszawska t. 3 s. 62, 1845
  7. Przegląd historyczny t. 44 s. 482.; Abu'l- Fida'y
  8. Przegląd historyczny, t. 44 s. 482; Slavia antiqua 1980, t. 26 s. 6
  9. "Libellus Gothorum. Jest to nawiązanie do najstarszych dziejów Słowian bałkański, którzy w pojęciu kronikarza byli "Gotami". Identyfikacja Słowian z Gotami we wczesnym średniowieczu była rozpowszechniona w sferach uczonych w Dalmacji." w: "Słownik starożytności słowiańskich: encyklopedyczny zarys kultury słowian od czasów najdawniejszych, Polska Akademia Nauk. Komitet Słowianoznawstwa t. 1
  10. "na nie zatartym jeszcze napisie daje się odczytać inna nazwa, a mianowicie - Riva degli Slavi, czyli Wybrzeże Słowian w: Przegląd humanistyczny t. 13 s. 28, 1969
  11. Norbert Mappes-Niediek: Kroatien. Das Land hinter der Adria-Kulisse. 2009, S. 36.
  12. Lata nauki i mistrzostwa Stanisława Noakowskiego. Mieczysław Wallis. s. 250, 1970
  13. Co mówią kamienie Wenecji Ewa Bieńkowska. s. 108, 2011