Otwórz menu główne

Muzeum Skansen Zagroda w miejscowości Markowa w województwie podkarpackim prowadzone przez Towarzystwo Przyjaciół Markowej. W zbiorach posiada zabytkowe budynki oraz narzędzia i urządzenia z okresu XIX i XX wieku.

Skansen Zagroda w Markowej
Oddział Towarzystwo Przyjaciół Markowej
Ilustracja
Chałupa "biedniacka" z XIX wieku
Państwo  Polska
Miejscowość Markowa
Adres 37-120 Markowa
tel: +48 172265346
Data założenia 25 sierpnia 1985[1]
Zakres zbiorów folklor
Położenie na mapie gminy Markowa
Mapa lokalizacyjna gminy Markowa
Skansen w Markowej
Skansen w Markowej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skansen w Markowej
Skansen w Markowej
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Skansen w Markowej
Skansen w Markowej
Położenie na mapie powiatu łańcuckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łańcuckiego
Skansen w Markowej
Skansen w Markowej
Ziemia50°01′30″N 22°19′06″E/50,025000 22,318333
Strona internetowa

Historia i założenieEdytuj

W roku 1979 powołano do życia Towarzystwo Przyjaciół Markowej. Nadrzędną ideą działalności Stowarzyszenia stało się udokumentowanie przeszłości rodzinnej wsi, a cel postanowiono zrealizować przez zachowanie dla potomnych tradycyjnej zagrody chłopskiej.

Grupa działaczy społecznych na czele z ówczesnym prezesem Tadeuszem Rutem, własnymi siłami, przy niewielkim wsparciu merytorycznym doprowadziła w roku 1985 do udostępnienia dla społeczeństwa Zagrody - Muzeum złożonej z chałupy, stajni i wiatraka.To niewielkie muzeum na wolnym powietrzu w założeniu miało reprezentować dawne życie markowian na przełomie XIX i XX wieku, kiedy można jeszcze było mówić o tradycyjnej kulturze ludowej na wsi galicyjskiej. Koncepcja ochrony ludowej architektury z powodzeniem została poszerzona o ratowanie kultury materialnej i dokumentowanie przejawów kultury duchowej, obrzędowości i wiejskiej religijności. Efektem tych prac stały się wystawy tematyczne prezentujące markowskie rzemiosło i strój ludowy. (...) Z czasem na 34 arowej działce podarowanej Towarzystwu przez Urząd Gminy w Markowej zajęła miejsce stodoła, a w 1995 roku sołek - spichlerz na zboże. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych przeniesiono na teren skansenu chałupę biedniacką z chlewikiem. W latach 1999 i  2002 dotychczasowa powierzchnia została powiększona o dodatkowe 11 arów. Na niej zrekonstruowano w roku 2000 kuźnię zrębową oraz postawiono stodołę dla ekspozycji sprzętu żniwnego. Ostatnim obiektem translokowanym na teren muzeum jest drewniany budynek szkoły ludowej. (...)

Markowski skansen to muzeum wsi uwzględniające zabudowę i układ przestrzenny charakterystyczny dla tego terenu i typu osadnictwa w rejonie łańcucko-przeworskim. Prezentowane obiekty w sposób wierny odtwarzają układ zagrody kmiecej znamienny dla tej grupy społecznej na terenie Markowej. Ograniczona powierzchnia ekspozycyjna sprawiła, że usytuowanie budynków biedniackich z konieczności nastąpiło w bezpośredniej bliskości zabudowań kmiecych. W ogólnej ocenie zwiedzającego najważniejszy jest fakt lokalizowania w obrębie Muzeum zagród reprezentujących dwie skrajne grupy społeczne:  bogaczy i biedaków. Zamiarem Towarzystwa jest utrzymanie i pielęgnacja dotychczasowego dorobku oraz stałe poszerzanie muzealnej ekspozycji o nowe nabytki ludowego budownictwa. Okazję ku temu czynią wyjątkowo w skali polskiej zachowane na terenie Markowej budowle przysłupowe. (...) W efekcie markowski skansen ma szansę stać się pierwszym i jedynym muzeum budownictwa przysłupowego w Europie.

ObiektyEdytuj

Chałupa kmiecia i stajnie

Głównym obiektem zagrody jest chałupa kmieca wybudowana w roku 1874 należała do Rafała Dźwierzyńskego. Jest to charakterystyczny dla dawnego budownictwa markowej budynek drewniany przysłupowy kryty strzechą. Dach wsparty jest na słupach, dzięki czemu zrąb jest niezależny od dachu. Bielony zrąb złożony w tzw. "rybi ogon” w węgła wsparty jest na kamieniach, podobne kamienie umieszczone są pod słupami podtrzymującymi dach.

Dach czterospadowy kryty jest kiczkami ze słomy żytniej ułożony w schodki. Wysokość dachu do zrębu jest w stosunku 2: 1, proporcja ta pozwalała na uzyskanie stromego dachu, przez co zwiększała się żywotność słomianego pokrycia. Chałupa kmieca jest budynkiem dwu traktowym z przelotową obszerną sienią po południowej stronie jest izba zwana piekarnią oraz izdebka, po drugiej dwie komory pierwsza z większym oknem używana była jako pokój dziewczęcy druga z mniejszym używana jako pomieszczenie na przedmioty gospodarcze i zapasy żywności.Obecnie w komorach znajdują się wystawy tematyczne w pierwszej – tradycyjne stroje, w drugiej warsztat tkacki.

Kuchnia była najważniejszym pomieszczeniem w chałupie to właśnie w niej toczyło się życie rodzinne. W niej gotowano, jedzono, myto się spano, jak również wykonywano przeróżne prace. Izdebka to najbardziej zacne pomieszczenie, w którym przyjmowano najbardziej znamienitych gości, a na co dzień służyło, jako sypialnia dla gospodarzy. Z sieni wchodzimy na tzw. oborę, przez umieszczoną w poprzek niej ławę zwaną pogródką przechodzimy do stajni.

Stajnie z końca XIX stulecia ściany wiązane w węgłach na rybi ogon z niewielkimi ostatkami, po stronie zewnętrznej niebielone. Dach czterospadowy wsparty na słupach, poszywany słomą w schodki, wysunięty na całej długości ściany frontowej tworzy funkcjonalny podcień wzdłużny.. Pod obszernymi podcieniami znajdują się przedmioty codziennego użytku związane z pracą na roli, narzędzia do przygotowywania paszy dla zwierząt gospodarskich jak również uprzęże dla koni. Pomieszczenia stajni zostały zaadaptowane na swoiste sale wystawiennicze, w których eksponowane są narzędzia życia codziennego, sprzęty domowe, oraz warsztaty pracy: cieśli, kołodzieja, rymarza. W jednym z pomieszczeń zgromadzone są przedmioty związane z twórcami ludowymi – zbiór rzeźb „Markowskie wesele” Jana Kochmańskiego, instrumenty muzyczne orkiestry dętej, sztandary.

Kolejnym pomieszczeniem jest „Galeria pod strzechą” pomieszczenie gdzie przedstawiono zbiory fotografii z archiwum TPM: tematyczną wystawę poświęconą Markowej i jej mieszkańcom, Rodzinie Ulmów, Amatorskiemu zespołowi teatralnemu, oraz Orkiestrze dętej.

Stodoła

Stodoła budowla słupowa wzmacniana wewnątrz systemem piętnarów i rygli, deskowana. Datowana na przełom XIX i XX wieku, pochodzi od Antoniego Kluza. Dach czterospadowy, kryty słomą w schodki, wzmacniany w kalenicy żytnią mierzwą i założony dębowymi kozłami.

W stodole zebrano maszyny i narzędzia do młócenia zboża – młocarnie, do oczyszczania – wialnie i młynki. Jest również ekspozycja maszyn do uprawy ziemi, od najprostszych w całości drewnianych takich jak socha po bardziej zawansowane drewniano metalowe aż do metalowych. W stodole możemy zobaczyć również pojazdy konne takie jak wozy, resorki, wasążek, sanie załubki.

Chałupa biedniacka i chlewik

Chałupa biedniacka pochodzi z II połowie XIX należała do ubogiego wyrobnika Michała Inglota. Budynek jednotraktowy, zbudowany z drewna jodłowego, wiązany w węgłach na rybi ogon z niewielkimi ostatkami. Dach krokwiowy, czterospadowy, poszywany słomą w schodki.

Chałupa Biedniacka w przeciwieństwie do kmiecej prezentuje o wiele biedniejszą grupę społeczną. Wielkość jak również wyposażenie chałupy znaczne odbiega od przepychu i „bogactwa”, które można było spotkać w kmiecych chałupach.

Wiatrak - Koźlak

Wiatrak – Koźlak to typowy dla Markowej młyn wietrzny na przełomie XIX i XX w. w Markowej funkcjonowało kilkadziesiąt wiatraków o różnej wielkości , do czasów dzisiejszych zachowało się dwa w tym jeden możemy oglądać w Skansenie. Wiatrak ten pochodzi z ” z 1946 roku należał do Jana Kielara zbudowany w konstrukcji słupowo - szkieletowej

Sołek

Sołek (spichlerz) pochodzi z 1898 roku należała do Wojciecha Kochmańskiego przeniesiony do skansenu w 1995 roku. Budynek wąsko frontowy, jednownętrzowy zbudowany z drewna jodłowego. Węgła złożone na rybi ogon z niewielkimi ostatkami. Wysunięte od strony szczytu poddasze nad wejściem wspiera się na płatwiach.

Dach czterospadowy, poszywany słomą w schodki, wzmocniony w kalenicy dębowymi kozłami. Cały budynek w związku na swoje zastosowanie nie stoi bezpośrednio na ziemi, jest podniesiony, aby wilgoć nie przedostawała się przez podłogę. W ścianach zastosowano niewielkie otwory wentylacyjne, które nie pozwalały na włamania i kradzieże zboża.

Sołki często umieszczane były nad piwnicami nasz jest wolnostojący, przez co jest jeszcze bardziej unikalny. Wewnątrz sołka znajdują się skrzynie, kosze oraz dłubane beczko na zboże.

Muzeum pożarnictwa

Muzeum wyposażone jest w sprzęt z okresu międzywojennego. Wszystkie eksponaty pochodzą ze zbiorów Ochotniczej Straży Pożarnej w Markowej. Największe eksponaty to: wóz do przewożenia sprzętu pożarniczego, pompa ręczna ssawna dwutłokowa, oba pojazdy ciągnięte były przez konie. Pozostałe prezentowane sprzęty to pompy spalinowe, stroje strażackie, hełmy, bosaki toporki.

Bróg

Bróg – zabudowanie gospodarcze służące do przechowywania płodów rolnych, ruchomy daszek słomiany przesuwany na 4 wkopanych w ziemię słupkach, osłaniający składowane siano lub ziarno przed zawilgoceniem przez opady atmosferyczne. Bróg często spełniał stodołę w biednych i średnio zamożnych gospodarstwach. 

Kuźnia

Jest to rekonstrukcją istniejącej przed laty markowskiej kuźni. Została zbudowana w 2000 roku. Ściany zbudowane są z drewnianych bali połączonych w węgłach na rybi ogon, pokryta jest ceramiczną dachówką. Wejście do kuźni poprzedza szeroki podcień, w środku w centralnym miejscu znajduje się palenisko ze skórzanym ręcznym miechem przed nim ogromne kowadło, pod ścianą z oknem znajduje się stół warsztatowy, na którym znajdują się narzędzia i do obróbki metalu, zestaw do podkuwania koni.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj