Otwórz menu główne

Szczekaczka (megafon uliczny)

Street laudspeaker in occupied Poland (1939-1945)
Ten artykuł dotyczy megafonu ulicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Szczekaczka”.
Mieszkańcy Warszawy zgromadzeni pod „szczekaczką” na Krakowskim Przedmieściu

Szczekaczka – potoczne, pogardliwe określenie megafonu ulicznego wykorzystywanego przez niemieckie władze okupacyjne do przekazywania informacji dla ludności polskiej w czasie II wojny światowej[1].

KontekstEdytuj

W Generalnym Gubernatorstwie Polakom skonfiskowano odbiorniki radiowe, aby w ten sposób uniemożliwić antyniemieckim rozgłośniom radiowym oddziaływanie na ludność polską[2]. 20 października 1939 w Warszawie ukazało się zarządzenie władz niemieckich, nakazujące zdawanie odbiorników radiowych z terminem 5 listopada[3]. Posiadanie odbiornika radiowego i słuchanie audycji radiowych groziło śmiercią[4]. W wyniku rekwizycji odbiorników radiowych instytucje niemieckiej propagandy kontrolowały informacje, które otrzymywali Polacy. W ten sposób naziści mogli indoktrynować ludność oraz przekazywać wiadomości zniekształcone na własną korzyść[5][6].

OpisEdytuj

WarszawaEdytuj

W Warszawie sieć megafonów ulicznych uruchomiono w sierpniu 1940[7]. Umieszczono je w głównych punktach miasta, na tramwajowych słupach trakcyjnych i latarniach[8]. „Szczekaczki” nazywano także spluwaczkami, garnkami i kubłami[9]. Ogłaszano przez nie zarządzenia władz okupacyjnych, komunikaty wojenne, jesienią 1943 nazwiska osób rozstrzelanych w egzekucjach ulicznych, a po odkryciu grobów w Katyniu nazwiska i stopnie wojskowe polskich oficerów[10][8].

Dyspozytornia systemu megafonów, funkcjonującego do wybuchu powstania warszawskiego, znajdowała się w pałacu Brühla[8].

„Szczekaczki” dwukrotnie posłużyły polskiemu ruchowi oporu do nadawania własnych audycji: podczas tak zwanej akcji megafonowej 3 maja 1943 na placu Wilsona oraz akcji o podobnym scenariuszu przeprowadzonej jednocześnie w kilku częściach miasta 31 lipca 1943[11][7].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Dubisz (red.): Uniwersalny słownik języka polskiego. Tom 4. R–V. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 639. ISBN 83-01-13861-0.
  2. Terror na okupowanych terytoriach. Okupacja niemiecka w Polsce. sww.w.szu.pl.
  3. Tomasz Szarota: Życie codzienne w stolicach okupowanej Europy, wyd. 1995, s. 207
  4. Polskie Radio w 1939 roku - pożegnanie ze słuchaczami. polskieradio.pl, 30.09.2017. [dostęp 03.11.2017].
  5. Radiofonia w czasie II wojny światowej. radiopolska.pl.
  6. Znaczki opłaty radiowej. generalgouvernement.pl.
  7. a b Tomasz Szarota: Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Warszawa: Czytelnik, 2010, s. 258. ISBN 978-83-07-03239-9.
  8. a b c Krzysztof Komorowski (red.): Warszawa walczy 1939–1945. Leksykon. Warszawa: Fundacja Polska Walczy i Wydawnictwo Bellona, 2015, s. 84. ISBN 978-83-1113474-4.
  9. Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 289.
  10. Bronisław Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 288.
  11. Czesław Michalski: Wojna warszawsko-niemiecka. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1971, s. 351.