Otwórz menu główne

Teatr Lalek Arlekin

teatr lalek w Łodzi

Teatr Lalek „Arlekin” im. Henryka Ryla w Łodziteatr lalek w Łodzi[1].

Teatr Lalek Arlekin
Ilustracja
Teatr Lalek „Arlekin” im. Henryka Ryla w Łodzi
Typ teatru teatr lalek
Założyciel(e) Henryk Ryl
Kierownictwo
artystyczne
Wojciech Brawer
Data powstania 1948
Państwo  Polska
Lokalizacja 90-718 Łódź
al. 1 Maja 2/
ul. Wólczańska 5
Strona internetowa teatru
Strona w bazie e-teatr.pl
Smok Teatru Arlekin w czasie Święta Łodzi na ulicy Piotrkowskiej

Spis treści

Historia teatruEdytuj

Twórcą i jednocześnie pierwszym dyrektorem Teatru Lalek Arlekin był Henryk Ryl[2][3][4]. Dzięki decyzji Ministerstwa Kultury i Sztuki z dnia 13 lipca 1948, Ryl dostał pozwolenie na założenie teatru lalek w Łodzi[3]. Pierwszą siedzibą teatru był budynek przy ul. Piotrkowskiej 150[3]. 28 grudnia 1948 odbyło się tam pierwsze przedstawienie pt. Dwa Michały i świat cały, autorstwa Henryka Ryla[2][4]. Drugą premierą teatru były Kolorowe piosenki – spektakl przez wiele lat określany jako „wzorcowe przedstawienie dla najmłodszej widowni”[3]. W sztuce Wesoła maskarada, której premiera odbyła się 23 października 1949, po raz pierwszy na scenie pojawił się aktor w masce[3]. Teatr zaczął pokazywać również spektakle dla dorosłych widzów (np. Dzielny gród Tamary Gabbe lub Lekarz mimo woli Moliera)[3].

1 stycznia 1950 teatr został upaństwowiony[3]. W 1955 zamknięto siedzibę teatru jako niespełniającą wymogów bezpieczeństwa, a przedstawienia odbywały się od tego momentu w budynku przy ul. Wólczańskiej 5[3]. Od 1962 teatr jest jedynym użytkownikiem tego obiektu[2]. 24 lipca 1961 w teatrze zorganizowano pierwszy zjazd powstającego Polskiego Ośrodka Lalkarskiego Międzynarodowej Unii Lalkarzy – POLUNIMA (na przewodniczącego wybrano Jana Sztaudyngera)[3]. Od swego powstania w 1961 POLUNIMA mieści się przy al. 1 Maja 2[3][5][2].

W 1959 odbyła się prapremiera spektaklu Młynek do kawy Konstantego Gałczyńskiego ze scenografią Stanisława Fijałkowskiego, w którym martwe przedmioty pełniły rolę głównych bohaterów[4][3]. W 1962 Henryk Ryl na podstawie tekstu Mahabharaty zrealizował spektakl Nal i Damayanti ze scenografią Wacława Kondka[4].

Henryk Ryl, który był do 1964 dyrektorem i kierownikiem artystycznym teatru, w latach 1964–1974 pełnił funkcję kierownika artystycznego, a do 1978 reżysera i konsultanta programowego. Ostatnim przedstawieniem reżyserowanym przez Henryka Ryla była jego sztuka Marcinek zuch (1982)[4]. Dyrektorem teatru w 1964 została Regina Elkanowa – w czasie jej kierownictwa teatr otrzymał na własność użytkowany budynek przy ul. Wólczańskiej[3]. W 1974 dyrektorem mianowano ucznia Ryla, Stanisława Ochmańskiego – debiutował w Teatrze Arlekin w 1951, a przed objęciem teatru w Łodzi kierował Teatrem Lalki i Aktora w Lublinie[3]. Ochmański tworzył przedstawienia kameralne i przeciwstawne wielkim inscenizacjom Ryla rezygnując przy tym z eksperymentów twórczych[3]. Ochmański tłumaczył swój wybór w podejściu do pracy reżyserskiej postawieniem na „dobre sztuki napisane dla teatru lalkowego”[3]. Pod koniec lat 70. utworzono tzw. „scenę przedszkolną” – oferowała ona przedstawienia kameralne wystawiane w przedszkolach[3]. W trzydziestą rocznicę istnienia teatru przeprowadzono generalny remont jego siedziby, a w 1989 teatr Arlekin otrzymał medal „Serce Dziecku”[3][6].

Następcą Stanisława Ochmańskiego został w 1992 Waldemar Wolański – absolwent wydziału lalkarskiego warszawskiej PWST, a od 1981 aktor i reżyser w łódzkim Arlekinie[3][7]. Od 1999 teatr Arlekin organizował Międzynarodowy Festiwal Solistów Lalkarzy, który odbywał się co dwa lata[3][2][8], a od 2006 Międzynarodowy Festiwal Sztuki Ulicznej „TrotuArt”[3][9]. W 2015 zrezygnowano z tych dwóch imprez i zastąpiono je nowym festiwalem AnimArt, którego pierwsza edycja odbyła się od 19 do 24 września[10].

W 2014 zakończono kompleksowy remont budynków teatralnych[11]. 27 grudnia 2014 teatrowi nadano imię Henryka Ryla[12].

Od 1981 w ramach teatru działa Pracownia Dokumentacyjna, która gromadzi materiały na temat polskiego lalkarstwa[3][2]. W Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Dziale Widowisk Lalkowych wśród wielu zbiorów dotyczących scenografii teatrów lalkowych można obejrzeć też lalki zaprojektowane dla przedstawień w Arlekinie[13].

Teatr prowadzi wspólnie z Muzeum Kinematografii program dla widzów umożliwiający połączenie odwiedzin w teatrze oraz zwiedzania muzeum[14]. W strukturach Teatru Arlekin działa Zespół Tańca Ludowego „Harnam”[15].

Przedstawienia (wybór; alfabetycznie)Edytuj

 
Lalki Teatru Arlekin w czasie Święta Łodzi
  • Alicja w Krainie Czarów
  • Arlekinada
  • Bajka o królewnie, co spać nie chciała
  • Byczek Fernando
  • Ciżemka ze smoczej skóry
  • Co z tego wyrośnie
  • Cynowy Żołnierzyk
  • Czerwony Kapturek
  • DekAmore (na podstawie Dekameronu)
  • Dwa Michały i świat cały
  • Dzielny gród
  • Gil pogromca smoków
  • Golem
  • Hefajstos
  • Horror Kitchen Show
  • Jak jeden malarz chciał namalować szczęśliwego motyla
  • Janulka
  • Jaś Szpak
  • Kolorowe piosenki
  • Konik Garbusek
  • Kot w butach
  • Krawiec Niteczka
  • Królewicz i żebrak
  • Królowa Śniegu
  • Lekarz mimo woli
  • Mała syrenka
  • Marcinek zuch
  • Maski mistrza Fantaski
  • Mistrz i Małgorzata
  • Młynek do kawy
  • Najdzielniejszy z rycerzy
  • Najzwyklejszy cud
  • Nal i Damayanti (Mahabharata)
  • Niebieski piesek
  • Niewielki, niemały król (Król Maciuś I)
  • Niezwykły wynalazek profesora Orzeszka
  • O diable i cyruliku
  • O żabce co nie została królewną
  • Pan Fajnacki
  • Pan Teatr
  • Pastorałka dla woła i osła
  • Pchła Szachrajka
  • Pieśń o lisie
  • Pietruszka
  • Piękna i Bestia
  • Piotruś Pan
  • Sambo i lew
  • Skrzydlaty złoczyńca
  • Stworzenie Świata
  • Szary chłopiec
  • Szkoła na opak
  • Śmiej się śmiej mała Oshin
  • Tajemnica wesołego miasteczka
  • Tymoteusz wśród ptaków
  • Ula z I b
  • Walka Smoków (spektakl plenerowy)
  • Wesoła maskarada
  • W pogoni za... (na podstawie W pogoni za życiem Przemysława Wechterowicza)
  • Wyprawa na Szklaną Górę
  • Zakochany obłok
  • Zdobycie bieguna południowego
  • Złodziej czasu
  • Złota różdżka
  • Złota rybka

„Henryk” – Nagroda Sekcji Teatrów Lalkowych ZASPEdytuj

W 2009 Zarząd Sekcji Teatrów Lalkowych ZASP utworzył Nagrodę „Henryka” za osiągnięcia twórcze związane z teatrem lalek. Laureaci otrzymują statuetki „Henryka”. Patronem tej nagrody jest twórca Teatru Arlekin Henryk Ryl[16][17].

Budynek teatruEdytuj

budynek Teatru Lalek Arlekin (dawny dom redutowo-weselny)
  nr rej. A-356 z 8 grudnia 1994[18]
 
Państwo   Polska
Miejscowość Łódź
Adres ul. Wólczańska 5
Styl architektoniczny secesja
Architekt Gustaw Landau-Gutenteger[19]
Kondygnacje 2
Ukończenie budowy 1902[19]
Położenie na mapie Łodzi
 
Teatr Arlekin
Położenie na mapie Polski
 
Teatr Arlekin
Położenie na mapie województwa łódzkiego
 
Teatr Arlekin
51,773200°N 19,450800°E/51,773200 19,450800

Budynek będący siedzibą teatru przy ul. Wólczańskiej 5 powstał w 1902 jako Dom Tańca Offenbachów – było to miejsce organizacji koncertów i różnego rodzaju imprez towarzyskich. W okresie dwudziestolecia międzywojennego znajdował się w nim Żydowski Dom Ludowy[20]. „Arlekin” użytkuje ten budynek od 1955[3].

W 1978 wykonano remont gmachu „Arlekina” – wnętrza zaprojektowali Stanisław Cuchra-Cukrowski i Wiesław Błażewski[3]. Budynek teatru 8 grudnia 1994 został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-356[18].

W latach 2012–2014 teatr został ponownie przebudowany i wyremontowany[21][22][23]. Z powodu robót budowlanych od lutego 2013 przedstawienia odbywały się w budynku należącym do kompleksu Białej Fabryki przy ul. Piotrkowskiej 282a[24].

Po remoncie – zakończonym pod koniec roku 2014 – w dawnym domu redutowym umieszczono administrację, pracownie i scenę kameralną, a w sąsiednim gmachu przy al. 1 Maja 2 główną scenę teatru i pomieszczenia hotelowe[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Teatr Lalek „Arlekin”. bip.uml.lodz.pl. [dostęp 2014-12-28].
  2. a b c d e f Teatr Arlekin – Historia. teatrarlekin.pl. [dostęp 2017-03-18].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Barbara Gortat: Sztuka uwodzenia najmłodszych. Teatr Arlekin. Urząd Miasta Łodzi. [dostęp 2012-07-20].
  4. a b c d e Alicja Rubczak: Henryk Ryl. culture.pl, grudzień 2008. [dostęp 2012-07-20].
  5. POLUNIMA. polunima.art.pl. [dostęp 2012-07-20].
  6. Laureaci Medalu Serce Dziecku – 1989. komitetdziecka.org.pl. [dostęp 2012-07-21].
  7. Japoński teatr lalek bunraku. teatryazji.blogspot.com. [dostęp 2012-07-18].
  8. Międzynarodowy Festiwal Solistów Lalkarzy, Historia Festiwalu. solopuppetfestival.pl. [dostęp 2012-07-21].
  9. TrotuArt – Historia. trotuart.pl. [dostęp 2012-07-20].
  10. Justyna Muszyńska-Szkodzik. AnimArt po raz pierwszy. „Kalejdoskop”. 9, s. 52, wrzesień 2015. Łódź: Łódzki Dom Kultury. 
  11. a b Wiesław Pierzchała: Teatr Lalek Arlekin w odnowionej siedzibie. Lalki kuszą i wabią secesją mistrza Gutentegera. Dziennik Łódzki, 2014-11-17. [dostęp 2014-11-23].
  12. Łódź. Teatr Lalek Arlekin od soboty oficjalnie nosi imię Henryka Ryla. e-teatr.pl, 2014-12-27. [dostęp 2014-12-28].
  13. Dział Widowisk Lalkowych. maie.lodz.pl. [dostęp 2012-07-20].
  14. Zwiedzaj muzeum, oglądaj spektakl w teatrze. kinomuzeum.pl. [dostęp 2012-07-20].
  15. Harnam. teatrarlekin.pl. [dostęp 2016-09-10].
  16. Henryk 2011, Nagroda Sekcji Teatrów Lalkowych ZASP. zasp.pl. [dostęp 2012-07-20].
  17. Warszawa. Wręczono Henryki – nagrody dla lalkarzy. e-teatr.pl. [dostęp 2012-07-20].
  18. a b Rejestr zabytków – województwo łódzkie. nid.pl, 2013-06-30. s. 50. [dostęp 2013-08-08].
  19. a b Dom redutowy (dziś Teatr Arlekin). cit.lodz.pl. [dostęp 2013-04-11].
  20. Dom Tańca Offenbachów – ul 1 Maja 2. sztetl.org.pl. [dostęp 2012-07-20].
  21. Będzie remont Teatru Arlekin. dzienniklodzki.pl, 2012-06-12. [dostęp 2012-07-20].
  22. Kamil Szubański: 27 mln zł kosztować ma modernizacja Teatru Lalek Arlekin. samorzad.lex.pl, 2012-06-13. [dostęp 2012-07-20].
  23. Spełniło się marzenie naszego Teatru!. arlekin.lodz.pl (archive.org). [dostęp 2017-03-18].
  24. Łukasz Kaczyński: Kolorowa przeprowadzka Teatru Arlekin. dzienniklodzki.pl, 2013-02-21. [dostęp 2013-02-21].

Linki zewnętrzneEdytuj