Tsunetami Sano

Tsunetami Sano (jap. 佐野 常民 Sano Tsunetami; ur. 8 lutego 1823[a], Saga, zm. 7 grudnia 1902)japoński mąż stanu, współtwórca Muzeum Narodowego w Tokio, pionier japońskiej marynarki wojennej, założyciel i pierwszy prezes filantropijnego stowarzyszenia Hakuaisha (博愛社, 1877), przekształconego w roku 1887 w Japoński Czerwony Krzyż (jap. 日本赤十字社 Nippon Sekijūjisha), jeden z Siedmiu Mędrców z Saga.

Tsunetami Sano
佐野 常民
Ilustracja
Hrabia Tsunetami Sano
Data i miejsce urodzenia

8 lutego 1823
Saga

Data i miejsce śmierci

7 grudnia 1902
Tokio

Miejsce spoczynku

Tokio

Zawód, zajęcie

lekarz, polityk

Narodowość

japońska

Edukacja

szkoła samurajów

Alma Mater

szkoła medyczna Tekijuku

Uczelnia

Szkoła Marynarki Wojennej w Nagasaki

Rodzice

syn samuraja z klanu Saga
w 9. roku życia adoptowany
przez dr. Jōchō Sano

Dzieci

Tsuneha Sano, admirał, twórca Scout Association of Japan

ŻyciorysEdytuj

Pochodzenie i edukacjaEdytuj

Był piątym synem Saburōzaemona Shimomury, samuraja z domeny Saga, w ówczesnej prowincji Hizen, na wyspie Kiusiu. Urodził się we wsi Hayatsue w 1823 roku, u schyłku okresu Edo, w niespokojnych latach historii Japonii, w których narastały konflikty wewnętrzne (zob. wojna Seinan, bunt Satsumy) i była przełamywana wieloletnia izolacja państwa (zob. Sakoku, restauracja Meiji).

W dziewiątym roku życia został adoptowany przez dr. Tsuneyoshi (Jōchō) Sano. Uczył się w klanowej szkole Kōdōkan, a następnie studiował i podejmował badania w Edo, Osace i Kioto. Jego mistrzem w dziedzinie medycyny był dr Kōan Ogata, wprowadzający w Japonii zasady medycyny zachodniej[1][2]. Jego szkołę o nazwie Tekijuku (później Uniwersytet Osakijski) opuściło ok. 1000 absolwentów, którzy są uważani za współtwórców nowoczesnej Japonii, we wczesnym okresie Meiji[3].

Działalność w dziedzinie technikiEdytuj

 
Centrum Szkoleniowe Marynarki Wojennej w Nagasaki, w głębi Dejima

Tsunetami Sano wykazywał również zainteresowania i zdolności techniczne. Interesował się np. przemysłem stoczniowym i nawigacją, co było związane z przekonaniem o konieczności nawiązania kontaktów Japonii z resztą świata. Został zaproszony do klanu Saga (佐賀藩, Saga-han)[b], który prowadził w Nagasaki badania w dziedzinie fizyki i chemii oraz eksperymenty techniczne, dotyczące m.in. silników parowych, konstrukcji pojazdów lądowych i statków z napędem parowym, telegrafu[4][5]. Tsunetami Sano zabiegał o zakupy statków w stoczniach Europy Zachodniej i rozwój stoczni klanu (w roku 1863 wybudowano pierwszy japoński parowiec, statek badawczy)[5]. W szkole marynarki wojennej w Nagasaki – rozwijanej z pomocą holenderskiego oficera marynarki, jako konsultanta – prowadził wykłady dotyczące różnorodnych nowych technologii[1][4].

VI i VII Wystawa Światowa i Muzeum NarodoweEdytuj

 
Pawilon japoński na Światowej Wystawie w Wiedniu (1873)

W roku 1867 klan wysłał Sano do Paryża, na szóstą Wystawę Światową.

Kolejną wystawę organizowano w Wiedniu z okazji 25-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I (1873). W roku 1871 Japonia po raz pierwszy została oficjalnie zaproszona do udziału. W tym samym roku utworzono zespół, któremu polecono przygotowanie pierwszej ekspozycji japońskiej (m.in. Shigenobu Ōkuma i Tsunetami Sano). Sano był przekonany, że udział w Wystawie pozwoli pokazać reszcie świata tradycyjne umiejętności Japończyków, a równocześnie wypromować nowe produkty sztuki i rzemiosła i zwiększyć ich eksport niezbędny dla gospodarczego rozwoju kraju[c]. Sporządził listę produktów, wytwarzanych we wszystkich prefekturach, i zgromadził po dwa egzemplarze tych produktów, tworząc równocześnie ekspozycję zagraniczną i zbiór muzeum krajowego[6].

Tsunetami Sano pełnił w Wiedniu funkcję wiceprzewodniczącego japońskiej delegacji. W jej skład wchodziły 72 osoby: urzędnicy, tłumacze, architekci, architekci krajobrazu. Delegowano ponadto 24 inżynierów, których zadaniem było poznanie wiodących zachodnich technologii[6].

W pawilonie japońskim eksponowano tradycyjne artykuły użytkowe i dekoracyjne, np. ceramikę, wyroby zdobione techniką cloisonné, wyroby z laki, tekstylia. Pokazano m.in. makiety posągu Buddy Amidy ze świątyni Kōtoku-in w Kamakurze i pięciopiętrowej pagody ze świątyni Yanaka Tennō-ji w Tokio[d]. Oddzielnie od głównej ekspozycji odtworzono japoński ogród z sanktuarium, który budził wielkie zainteresowanie zwiedzających. Łącznie japońską ekspozycję w wiedeńskim Praterze nad Dunajem odwiedziło – w okresie trwania Expo 1873 (1 maja–2 listopada 1873) – 7 225 tys. osób[6].

Po zamknięciu wystawy i powrocie do kraju Tsunetami Sano opracował 16-częściowy, 96-tomowy raport, który przedstawił rządowi w roku 1875. W opracowaniu znalazła się część dotycząca Muzeum Narodowego w Tokio. W opracowaniu zamieszczono m.in. ekspertyzy niemieckiego uczonego, Gottfrieda Wagenera (opracowane na zamówienie Sano). Zdecydowanie apelował w nich o utworzenie w Japonii nowoczesnego muzeum, w którym byłyby eksponowane nie tylko dzieła sztuki, ale również technika i przemysł[6].

Hakuaisha i Japoński Czerwony KrzyżEdytuj

Osobny artykuł: Japoński Czerwony Krzyż.

W czasie organizacji i trwania VII Wystawy Światowej Sano poznał cele i organizację ruchu Czerwonego Krzyża. Stwierdził potrzebę stworzenia podobnego stowarzyszenia w Japonii i przystąpił do realizacji tego zamierzenia. W roku 1877, w czasie buntu Satsumy, utworzył stowarzyszenie filantropijne Hakuaisha (博愛社). W roku 1886 zostało ono uznane – na podstawie Konwencji Genewskiej z roku 1864 – za członka stowarzyszenia międzynarodowego, powstającego wówczas z inicjatywy H. Dunanta (pierwszego laureata Pokojowej Nagrody Nobla). W tym samym roku stowarzyszenie otworzyło w Tokio swój pierwszy szpital (w roku 1888 utworzono w tym szpitalu szkołę pielęgniarek). 2 września 1887 roku zostało uznane przez International Committee of the Red Cross, jako Japanese Red Cross Society (Japoński Czerwony Krzyż). Tsunetami Sano był pierwszym prezesem tego stowarzyszenia[1][5][7].

Kartka pocztowa: Tsunetami Sano odbiera od księcia Arisugawa Taruhito[e] pozwolenie utworzenia Hakuaisha (1877)
Certyfikat członkowski Japońskiego Czerwonego Krzyża dla lekarza Okujūrō Tsukioka w 1902, podpisany przez księcia Komatsu-no-miya Akihito i Sano Tsunetami
Portret Tsunetami Sano na znaczku pocztowym o wartości 4 senów, wydanym w 1939 z okazji 75. rocznicy utworzenia Japońskiego Czerwonego Krzyża

Stanowiska państwoweEdytuj

Tsunetami Sano pełnił liczne funkcje państwowe, m.in.: ministra finansów (1880-1881), przewodniczącego senatu (Genrō-in), członka tajnej rady doradczej przy cesarzu (Sūmitsu-in). W krótkim okresie (lipiec-sierpień 1892) był ministrem rolnictwa i handlu[1][5].

UpamiętnienieEdytuj

 
Grobowiec Sano na cmentarzu Aoyama w Tokio

Dla upamiętnienia jego wkładu w budowę nowoczesnej Japonii utworzono Tsunetami Sano Memorial Museum (446-1 Hayatsuetsu Kawasoemachi, Saga, Saga Prefecture 840-2202)[8].

Jego dorobek i zasługi były tematem wielu publikacji[9]. Jedna z nich nosi wymowny tytuł A far-sighted man, Tsunetami Sano – człowiek dalekowzroczny[10].

UwagiEdytuj

  1. Według ja.wikipedia: (28 grudnia 5 roku ery Bunsei)
  2. Członkiem klanu Saga był m.in. Hisashige Tanaka, który w roku 1875 utworzył zakład Tanaka Seizō-sho (jeden z prekursorów firmy Toshiba). Należeli do niego również m.in. Hiroshi Ishiguro, Kosuke Nakamura, Yi Tanaka).
  3. Meiji – okres rewolucyjnych zmian, które były początkiem drogi do współczesnego poziomu gospodarki Japonii.
  4. Zobacz – wygląd pagody na starych rysunkach według [www.d1.dion.ne.jp].
  5. Arisugawa Taruhito – przyrodni brat Arisugawy Takehito.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sano, Tsunetami (1823–1902) (ang.). W: Portraits of Modern Japanese Historical Figures [on-line]. www.ndl.go.jp. [dostęp 2013-10-22].
  2. Biografia Sano Jomin (jap.). W: Strona internetowa Tsunetami Sano Memorial Museum [on-line]. www.saganet.ne.jp. [dostęp 2013-10-23].
  3. Osaka University > 1838, Tekijuku (ang.). W: Strona internetowa Uniwersytetu [on-line]. www.osaka-u.ac.jp. [dostęp 2013-10-22].
  4. a b Saga klan Mie Tsu Naval Station (jap.). W: Strona internetowa Tsunetami Sano Memorial Museum [on-line]. www.saganet.ne.jp. [dostęp 2013-10-23].
  5. a b c d Tsunetami Sano (ang.). W: Prominent People of Minato City [on-line]. www.lib.city.minato.tokyo.jp. [dostęp 2013-10-22].
  6. a b c d The World's Fair in Vienna : The origin of the Japanese modern museum (ang.). W: Strona internetowa Tokyo National Museum [on-line]. www.tnm.jp/modules. [dostęp 2013-10-22].
  7. About Japanese Red Cross (ang.). W: Strona internetowa Japanese Red Cross Society [on-line]. www.jrc.or.jp. [dostęp 2015-12-03].
  8. Strona główna (jap.). W: Strona internetowa Tsunetami Sano Memorial Museum [on-line]. www.saganet.ne.jp. [dostęp 2013-10-23].
  9. Search results for 'su:Sano, Tsunetami, 1822-1902' (ang.). W: Wyszukiwarka WorldCat [on-line]. www.worldcat.org. [dostęp 2013-10-22].
  10. Hukuoka H.: A far-sighted man, Tsunetami Sano (jap.). W: Nihon Ishigaku Zasshi, 55 (2); inf. bibliogr. [on-line]. www.ncbi.nlm.nih.gov, czerwiec 2009. s. 140-141. [dostęp 2013-10-22].