Otwórz menu główne

Tuła T-200radziecki skuter klasy 200 cm³, produkowany przez TMZ w Tule w latach 1957-1968 (od 1961 w wersji T-200M). Stanowił kopię zachodnioniemieckiego Glas Goggo 200. Jeden z pierwszych skuterów produkowanych w ZSRR.

Tuła T-200
(Тула Т-200)
Ilustracja
T-200M
Producent TMZ
Klasa skuter
Okres produkcji 1957–1968
Miejsce produkcji Tuła  ZSRR
Napęd
Silnik 1-cyl. dwusuwowy,
chłodzony powietrzem,
średnica cyl. × skok
tłoka 62 × 66 mm
Pojemność 199 cm³
Stopień sprężania 6,6:1
Moc 8 KM przy 4900 obr/min
Skrzynia biegów 4-stopniowa
Ogumienie
Rozmiar opon 4,00-10
Wymiary i masa
Długość 1930 mm
Szerokość 515 mm
Wysokość 1100 mm
Rozstaw osi 1380 mm
Masa własna 155 kg[1]
Pojemność baku 11,5 l[2]
Osiągi
Prędkość maks. 80 km/h
Inne
Następca TMZ Turist
Modele bliźniacze Glas Goggo 200
Modele podobne WFM Osa
IWL Troll
ČZ Čezeta
Pierwowzór – Goggo 200 (późniejsza wersja z podciętym błotnikiem)
Tuła T-200

Historia rozwojuEdytuj

W latach 50. popularność w krajach zachodnich zaczęły zdobywać skutery, których nie produkowano do tej pory w centralnie planowanej gospodarce ZSRR. 19 czerwca 1956 Rada Ministrów ZSRR zdecydowała o podjęciu w kraju produkcji własnych skuterów (ros. мотороллерmotoroller)[3]. Z powodu braku czasu i dotychczasowych doświadczeń w konstrukcji skuterów, zdecydowano o bezlicencyjnym skopiowaniu najlepszych modeli zachodnich, przy czym już od 1955 roku prowadzono prace w tym kierunku. Jednym z zakładów produkujących skutery miał być Tulski Zakład Budowy Maszyn (Tulskij Maszynostroitielnyj Zawod, TMZ) w Tule, który wcześniej nie produkował pojazdów, natomiast zajmował się produkcją zbrojeniową i maszynową[4]. Po próbach różnych modeli w Centralnym Biurze Eksperymentalno-Konstrukcyjnym (CEKB) przemysłu motocyklowego w Sierpuchowie, jako wzór do produkcji w Tule wybrano zachodnioniemiecki Glas Goggo 200[4]. Jednocześnie w WPMZ Mołot rozpoczęto produkcję lżejszego skutera Wiatka WP-150, skopiowanego z włoskiej Vespy[3].

Dokumentację cięższego skutera, nazwanego Tuła T-200, opracowano we współpracy z CEKB w Sierpuchowie, które skopiowało układ napędowy wraz z silnikiem i instalacją elektryczną[4]. W stosunku do pierwowzoru wprowadzono pewne zmiany, jak radziecki gaźnik, przy czym minimalnie różniły się parametry silnika[a]. Skopiowany skuter był znacznie cięższy (masa ponad 150 kg w stosunku do 125 kg oryginału), dlatego zastosowano większe opony 10-calowe zamiast 8-calowych, jak w podstawowym modelu Goggo[4][b]. Wczesne skutery Goggo miały charakterystyczny stały błotnik zakrywający całkiem przednie koło, lecz Tuła otrzymała błotnik z płytkim wycięciem na dole, jak późne modele. Radziecki skuter nie stał się mimo to bezpośrednią konkurencją, gdyż w międzyczasie, w 1956 roku Glass zakończył produkcję skuterów Goggo, przechodząc na mikrosamochody[c].

W styczniu 1957 zbudowano 5 próbnych skuterów T-200, a 27 kwietnia 1957 uruchomiono produkcję seryjną[4]. Do końca roku zbudowano tylko 992 egzemplarze, lecz w kolejnym powstało ich już 14 315[4]. Nowością wśród radzieckich motocykli był elektryczny rozrusznik[4]. W 1960 roku jednak wprowadzono także rozrusznik nożny, bardziej praktyczny w wiejskich oddalonych rejonach kraju, w razie rozładowania akumulatora[5]. Od 1961 roku[d] produkowano ulepszoną wersję T-200M, w której m.in. zwiększono moc o 1 KM, obniżono masę o 10 kg (m.in. poprzez rezygnację z rozrusznika elektrycznego) i zmieniono zawieszenie przednie w celu polepszenia prowadzenia; wizualnie odróżniał ją głębiej wycięty błotnik[1][2].

W 1962 roku powstała też seria skuterów T-200K z wózkiem bocznym, którego nadwozie było przejęte z wózka motocykla IŻ-56[6] (według niektórych publikacji, zbudowano ich 94)[2]. Ogółem przez 12 lat powstało ponad 280 tysięcy T-200 i 200M[4]. Koncepcja skutera z wózkiem bocznym, będąca rzadkim rozwiązaniem, została również zastosowana pierwotnie w Goggo[7].

KonstrukcjaEdytuj

Nadwozie tworzyła rama z przymocowanymi tłoczonymi blaszanymi panelami, nadającymi konstrukcji sztywność[4]. W nadwoziu pomieszczono akumulator, gaźnik, tłumik i filtr powietrza, a w górnej części, pod dwumiejscowym siedzeniem – zbiornik paliwa[4]. Pedały hamulca nożnego i zmiany biegów umieszczone były na płaskiej podłodze[4]. Szeroki przedni błotnik był nieruchomy, podobnie jak reflektor w obudowie nad nim i tablica przyrządów po wewnętrznej stronie osłony[4]. Na prawej osłonie przedniej był stylizowany napis m200 lub m200м[2].

Silnik o pojemności 199 cm³, jednocylindrowy dwusuwowy, o średnicy cylindra 62 mm i skoku tłoka 66 mm, chłodzony był powietrzem z wymuszonym chłodzeniem[4]. Silnik zblokowany był z czterobiegową mechaniczną skrzynią biegów[4], zamontowany w nadwoziu przed tylnym kołem w pozycji klasycznej – z cylindrem stojącym[2]. Gaźnik typu K-28G[4]. Sprzęgło było wielotarczowe, mokre[4].

Koła o wymiarach 4,00-10" były wzajemnie wymienne, z tyłu nadwozia mocowano koło zapasowe. Zawieszenie koła przedniego w T-200 na dwustronnym wahaczu pchanym w kształcie litery U (obejmującym koło od tyłu), zawieszonym pośrodku na widelcu, resorowanym przez dwie sprężyny śrubowe pracujące na rozciąganie i zaopatrzonym w amortyzator hydrauliczny po prawej stronie[4]. Zawieszenie koła tylnego na dwustronnych wahaczach wleczonych, ze sprężynami śrubowymi pracującymi na ściskanie i dwoma amortyzatorami[4]. Rolę wahacza z prawej strony pełniła hermetyczna obudowa łańcucha napędowego[4]. W T-200M zmieniono zawieszenie przednie na dwustronny wahacz wleczony, obejmujący koło od przodu, z dwoma amortyzatorami teleskopowymi olejowo-sprężynowymi, jakie zastosowano też z tyłu[1][6].

Rozrusznik elektryczny w T-200 działał też jako prądnica (dynamostarter)[4]. T-200 miał 12-voltową instalację elektryczną i akumulator o pojemności 20 Ah[5]. Od 1960 stosowano także rozrusznik nożny, a w T-200M zrezygnowano z rozrusznika elektrycznego i akumulatora, wprowadzając instalację prądu przemiennego[5].

Wersje pochodne i dalszy rozwójEdytuj

 
TGA-200 Murawiej

Na bazie T-200 opracowano już na początku trójkołowy pojazd towarowy TG-200, których pierwsze 99 sztuk wyprodukowano w tym samym 1957 roku[4]. Był on również wzorowany na odpowiedniej konstrukcji niemieckiej[7]. Litera G pochodziła od gruzowoj (towarowy), produkowano je początkowo w dwóch wariantach: TG-200K ze skrzynią ładunkową i TG-200F – furgon[8]. W 1962 pojawił się izotermiczny furgon do przewozu żywności[8]. Pojazdy te były również eksportowane, m.in. do Jugosławii i Niemiec[8]. Towarowe trójkołowce stały się istotnym produktem zakładów – przez 12 lat wyprodukowano ich 188 tysięcy, a roczna produkcja sięgała 27 tysięcy[8]. Od 1969 roku zastąpił je ulepszony model TGA-200 Murawiej (pol. "mrówka"), a później Murawiej-2, oparte na dalszych skuterach TMZ[8]. Ogółem produkcja towarowych trójkołowców, wywodzących się z T-200 i napędzanych tym samym lub ulepszonym silnikiem, trwała do 2001 roku i sięgnęła ponad 1,4 miliona sztuk[8].

Wyprodukowano też w 1960 roku 50 motoriksz T-200T na potrzeby transportu zwiedzających na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej – przednie koło zostało w nich zastąpione przez dwa koła z dwuosobową poprzeczną ławką[2].

W 1968 roku T-200M został zastąpiony przez jego rozwinięcie TMZ Turist, a później przez TMZ Tulica[4].

UwagiEdytuj

  1. W przypadku Tuły podawana jest pojemność 199 cm³ i moc 8 KM wobec 197 cm³ i 9,5 KM w Goggo. (Goggo Scooter).
  2. Podstawowe modele Goggo 200 miały koła 4,00-8, lecz wersja Deluxe miała koła 4,00-10. (Goggo Scooter).
  3. Goggo Scooter. Wszystkich wersji Goggo powstało 46 666, w tym część z silnikami 125 i 150 cm³ i 485 trójkołowe dostawcze.
  4. T-200M produkowano od 1961 według A. Woroncow i in. Encykłopiedija motocykłow s. 499 i Murawiej, Tuła, Turist, Tulica, natomiast Oleg Kurichin podaje 1963 rok (O. Kurichin, Tulskij motoroller).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c A. Woroncow i in. Encykłopiedija motocykłow, s. 499
  2. a b c d e f Murawiej, Tuła, Turist, Tulica (Муравей, Тула, Турист, Тулица) [dostęp 23-6-2017] (ros.)
  3. a b Oleg Kurichin, «Russkaja osa»
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v Oleg Kurichin, Tulskij motoroller, „Tiechnika Mołodioży” nr 8/1999, s.7 (ros.).
  5. a b c Ł. Potockij, Tuła T-200. Tuła budiet (Тула Т-200. Тула будет). "Za Rulom" 1/1960, s.8-9 (ros.).
  6. a b W. Zobnin, W. Kamieriłow, Motoroller s kolaskoj T-200K (Мотороллер с коляской Т-200К), "Za Rulom" nr 4/1962, s.19
  7. a b Goggo Scooter w serwisie GLAS Automobilclub International e.V. [dostęp 24-6-2017]
  8. a b c d e f Oleg Kurichin, «Murawiej»„Tiechnika Mołodioży” nr 7/2001

BibliografiaEdytuj

  • Oleg Kurichin, Tulskij motoroller, „Tiechnika Mołodioży” nr 8/1999, s.7 (ros.)
  • Oleg Kurichin, «Russkaja osa», „Tiechnika Mołodioży” nr 4/1999, s.7 (ros.)
  • Oleg Kurichin, «Murawiej», „Tiechnika Mołodioży” nr 7/2001, s.7 (ros.)
  • A. Woroncow, Je. Piewzner, D. Dolnikow, A. Popow, R. Sazonow: Encykłopiedija motocykłow. Firmy, modieli, konstrukcyji. Moskwa: Za rulom, 2003. ISBN 5-85907-340-2. (ros.)
  • Goggo Scooter w serwisie GLAS Automobilclub International e.V. [dostęp 24-6-2017] (ang.)

Linki zewnętrzneEdytuj