Otwórz menu główne

Ty 9785

przemysłowy parowóz wąskotorowy

Ty 9785 – przemysłowy parowóz wąskotorowytendrzak na tor o rozstawie szyn 1000 mm, o układzie osi C, zbudowany w 1921 roku w niemieckich zakładach Orenstein & Koppel (numer 9785). Używany w Polsce na kolei Cukrowni Gryfice, zachowany do celów muzealnych.

Ty 9785
Ilustracja
Producent Niemcy Orenstein & Koppel, Berlin-Drewitz[1]
Lata budowy 1921
Układ osi C (Cn2t)
Masa służbowa 12,3 t
Masa pustego parowozu 10 t
Długość parowozu 5850 mm
Szerokość 2100 mm
Wysokość 3010 mm
Rozstaw osi skrajnych 1600 mm
Moc znamionowa 70 KM
Maksymalna
siła pociągowa
1728 kg (16,95 kN)
Prędkość maksymalna 25 km/h
Ciśnienie w kotle 12 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 23,5 m²
Powierzchnia przegrzewacza brak
Powierzchnia rusztu 0,45 m²
Średnica cylindra 240 mm
Skok tłoka 350 mm
Średnica kół napędnych 700 mm
Rozstawy toru 1000 mm (poprzednio 780 mm)
[2]
Portal Portal Transport szynowy

HistoriaEdytuj

Parowóz został zbudowany we wrześniu 1921 roku w podberlińskiej firmie Orenstein & Koppel i zakupiony przez niemiecką cukrownię Sobbowitz (Sobowidz, ówczesne Wolne Miasto Gdańsk)[2][1]. Początkowo był przeznaczony na tor o rozstawie 780 mm i służył do obsługi kolei buraczanej cukrowni. Służył pod numerem fabrycznym 9785 przyjętym jako numer taborowy[2].

Po II wojnie światowej parowóz znalazł się na tzw. ziemiach odzyskanych i został przejęty przez Cukrownię Gryfice. W latach 1947–1949 w warsztatach cukrowni został wyremontowany i przebudowany na tor szerokości 1000 mm[2]. Służył do transportu wewnętrznego cukrowni oraz obsługi punktu zdawczo-odbiorczego z bocznicy cukrowni na sieć PKP[2].

W 1972 roku zakończono eksploatację parowozu, po czym 12 czerwca 1979 został przekazany Muzeum Kolejnictwa w Warszawie i od tej pory jest eksponowany w skansenie w Gryficach[2]. Obecne oznaczenie Ty 9785 pochodzi od numeru fabrycznego i symbolu tendrzaków o układzie osi C według przepisów PKP[3]. W 2009 roku podczas remontu zrekonstruowano całkowicie skorodowaną budkę maszynisty i otulinę kotła[2].

KonstrukcjaEdytuj

Wąskotorowy tendrzak o układzie osi C, z dwucylindrowym silnikiem bliźniaczym na parę nasyconą (C1n2t). Budka maszynisty była otwarta po bokach, z niskimi drzwiczkami. Skrzynia wodna wewnątrz ostoi mieściła 1,7 m³ wody, skrzynia węglowa w budce – 0,6 t węgla[2].

Kocioł był płomieniówkowy, z miedzianą skrzynią ogniową, w latach 50. zamienioną podczas naprawy w ZNTK w Nowym Sączu na stalową. Na walczaku kotła umieszczony wysoki zbieralnik pary, w którym znajdowała się zaworowa przepustnica pary z napędem wewnętrznym. Na zbieralniku znajdowały się dwa zawory bezpieczeństwa typu Orenstein[2]. Za zbieralnikiem pary na walczaku kotła była piasecznica o napędzie ręcznym, podająca piasek pod środkową oś. Zasilanie w wodę zapewniały dwa inżektory ssąco-tłoczące typu Schau (60 l/min każdy)[2]. Armatura kotła była niemiecka, z wodowskazem rurkowym i kranami probierczymi. Komin rozszerzający się kielichowato (typowy dla parowozów Orenstein & Koppel), z odiskiernikiem wewnątrz. Dymnica z okrągłymi drzwiami, zamykanymi na zamek centralny z pokrętłem[2].

Ostoja była blachownicowa, wewnętrzna, o grubości ostojnic 14 mm, usprężynowana od góry z 3 punktami podparcia[2]. Trzy osie wiązane zamontowane były sztywno (stały rozstaw osi 1600 mm, między osiami 800 mm). Nacisk na oś wynosił 4,1 t. Parowóz mógł pokonywać łuki o promieniu 35 m[2].

Lokomotywa wykorzystywała bliźniaczy silnik parowy, z suwakami płaskimi. Napęd od silnika przenoszony był na trzecią oś wiązaną, poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce[2]. Parowóz posiadał mechanizm parorozdzielczy Heusingera z podwieszonym wodzidłem suwakowym patentu Orenstein & Koppel i nawrotnicą dźwigniową. Hamulce: parowy i ręczny dźwigniowy działały na wspólny wał hamulcowy, a poprzez niego na skrajne osie. Oświetlenie parowozu naftowe[2]. Parowóz wyposażony był w zderzaki centralne ze sprzęgiem orczykowym, a ponadto haki cięgłowe z łącznikami śrubowymi pod zderzakami, w celu umożliwienia współpracy z taborem kolei pomorskich[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Tomisław Czarnecki: Cukrownia Gryfice Ty 9785 w serwisie Wciąż pod parą... Parowozy w Polsce [dostęp 2016-11-26].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p B. Pokropiński, Parowóz..., s. 30–31.
  3. Bogdan Pokropiński, Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 750 mm), Muzeum Ziemi Pałuckiej, Żnin, 2007, ​ISBN 83-88795-08-2​, s. 5; WM-11 Przepisy o znakowaniu taboru wąskotorowego.

BibliografiaEdytuj

  • Bogdan Pokropiński: Parowóz przemysłowy Ty-9785 w: „Świat Kolei” nr 8/2010, s. 30–31

Linki zewnętrzneEdytuj