Muzeum Kolejnictwa w Warszawie

muzeum poświęcone kolejnictwu, zlokalizowane w Warszawie

Muzeum Kolejnictwa w Warszawie – istniejące w latach 1928–2016[1] muzeum kolejowe. Od 1972 roku mieściło się w budynku byłego Dworca PKP Warszawa Główna Osobowa przy ul. Towarowej 3 w Warszawie.

Muzeum Kolejnictwa w Warszawie
Ilustracja
Muzeum Kolejnictwa w Warszawie
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Towarowa 3
00-811 Warszawa
Data założenia 18 lutego 1928
Data likwidacji 21 marca 2016 (utworzenie Stacja Muzeum)
Zakres zbiorów kolejnictwo
Oddziały
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Muzeum Kolejnictwa w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Muzeum Kolejnictwa w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Muzeum Kolejnictwa w Warszawie”
Ziemia52°13′32,60″N 20°59′07,55″E/52,225722 20,985431
Strona internetowa
Warszawa Główna – siedziba muzeum od 1972 do 2016

Do zwiedzania oferowało ekspozycje stałe (historyczne) i czasowe, dużą ekspozycję modeli kolejowych w salach wystawowych oraz wystawę zabytkowego taboru normalnotorowego na wydzielonych torach w skansenie.

Poza prowadzoną na szeroką skalę działalnością naukową, we współpracy z wieloma instytucjami, organizowane były tu liczne imprezy okolicznościowe, oraz wernisaże. Muzeum zostało zlikwidowane z dniem 31 marca 2016 roku. Dysponowało licznym zbiorem bibliotecznym, który wraz z obiektami przeszedł na stan nowo powstałej instytucji kultury – Stacji Muzeum[2].

Osobny artykuł: Stacja Muzeum.

HistoriaEdytuj

Eksponaty Muzeum Kolejnictwa
 
EP02
 
EU20
 
SM15
 
Model Px48
 
TKz211
 
Ty51
 
Pm3
 
Ty2

Początki muzeumEdytuj

Myśl o utworzeniu Muzeum Kolejnictwa zrodziła się wśród kolejarzy wraz z odzyskaniem niepodległości w 1918. Ogrom pracy i trudności, na jakie napotykano przy uruchamianiu bardzo zniszczonego transportu kolejowego, oddaliły realizację tego zamiaru na dalsze lata. Okolicznością, która przyspieszyła powołanie Muzeum Kolejnictwa były Targi Wschodnie we Lwowie w 1927, na których urządzono pawilon komunikacji.

Muzeum Kolejnictwa powstało 18 lutego 1928. W tym dniu minister komunikacji inż. Paweł Romocki w obecności otworzył Muzeum Kolejowe w tymczasowej siedzibie, zlokalizowanej w zachodnim skrzydle ówczesnego Dworca Głównego – Wiedeńskiego. Z 1928 pochodzi również rozporządzenie ministra komunikacji Alfonsa Kuehna w sprawie zatwierdzenia Regulaminu tymczasowego Muzeum Kolejowego (Nr IV 6031/11/28, z dnia 21 maja 1928 roku, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Komunikacji Nr 16 z 1928 roku, poz. 171, s.190).

Budowa linii średnicowej spowodowała konieczność rozbiórki zachodniego skrzydła Dworca Głównego. W 1931 podjęto decyzję o przeniesieniu Muzeum Kolejowego do kolejnej, wciąż tymczasowej, siedziby. W prywatnym budynku należącym do firmy Schicht przy ul. Nowy Zjazd 1 wynajęto 20 pomieszczeń[3]. Na powierzchni około 900 m², w 19 działach zaprezentowano dokumenty, fotografie, książki, wiele modeli i makiet. 15 grudnia 1938 Muzeum Kolejowe przekształcono w Muzeum Komunikacji wzbogacając jego ekspozycje o dwa działy: dróg kołowych i dróg wodnych[4]. Do 1939 Muzeum zgromadziło ponad 4 tysiące eksponatów, w tym blisko 400 modeli, 250 tablic i wykresów, ponad 550 fotografii oraz 8 tysięcy książek. Nieprzystosowany do tego typu działalności budynek nie pozwalał na eksponowanie większych i cięższych maszyn i urządzeń, które gromadzono w magazynach dworcowych. Dlatego w planach przewidywano budowę docelowej siedziby w miejscu obecnego Stadionu Narodowego.

Okres powojennyEdytuj

W okresie powojennym próbę ponownego zorganizowania Muzeum podjęto w 1946. Początkowo zaczęto gromadzić dokumenty i eksponaty w Pilawie. Pozyskaną, niewielką ilość zbiorów, przeniesiono do Bytomia. Na przełomie lat 1956–57 działalność Muzeum ustała.

Decyzję o kolejnym powołaniu Muzeum Kolejnictwa podjął Minister Komunikacji w 1972, wyznaczając na jego siedzibę Dworzec Warszawa Główna Osobowa. Obiekt został otwarty 11 września 1973. Na jego pierwszą ekspozycję składały się 93 eksponaty, w tym 40 lokomotyw, z których 9 ustawiono na wolnym powietrzu[5]. 1 stycznia 1995 Muzeum zostało wyłączone organizacyjnie ze struktury PKP i włączone bezpośrednio do Ministerstwa Transportu. 1 stycznia 1999, na mocy ustawy, Muzeum Kolejnictwa przekazano do Samorządu Województwa Mazowieckiego. W okresie od 1972, tj. od powołania Muzeum Kolejnictwa, systematycznie powiększano zbiory i rozszerzano działalność merytoryczną, głównie związaną z historią kolejnictwa na Ziemiach Polskich. W Warszawie – wraz ze zmniejszającą się rolą Dworca Głównego przybywało powierzchni wystawienniczych i zaplecza. Po udostępnieniu Muzeum niewielkiej powierzchni (ok. 250 m²) w pomieszczeniach jeszcze czynnego dworca Warszawa Główna, zaczęto gromadzić i równocześnie eksponować pamiątki związane z historią kolejnictwa w Polsce.

Finalnie Muzeum otrzymało dwie sale wystawowe o powierzchni ok. 800 m² oraz wydzielono tory stacyjne gdzie zgromadzono zabytkowe pojazdy. W salach na wystawach stałych prezentowane są: historia kolei na Ziemiach Polskich od 1845 do okresu obecnego, początki kolei na świecie oraz wybrane eksponaty ze zbiorów Muzeum. Oprócz informacji fotograficzno-tekstowej, związanej z tymi tematami, na ekspozycji można obejrzeć wiele modeli taboru kolejowego, sztandary pracowników kolejowych z okresu międzywojennego, zegary i zegarki, lampy, telefony i mundury kolejowe, dokumenty i wiele innych związanych z historią kolejnictwa. Oprócz wystaw stałych Muzeum organizuje wystawy czasowe, najczęściej związane z wydarzeniami rocznicowymi na kolei, jak również o innej tematyce, np. obrazy oraz fotografie związane z funkcjonowaniem kolei.

Likwidacja muzeumEdytuj

Od początku XXI w. muzeum borykało się z nie do końca uregulowanym stanem prawnym dworca Warszawa Główna i jego otoczenia. Od co najmniej 2004 PKP próbowało sprzedać teren muzeum. Propozycja przeniesienia muzeum na Pragę nie spotkała się z pozytywnym odzewem muzealników.

W 2012 PKP zdecydowało o wystawieniu w przetargu nieruchomość po dawnym Dworcu Głównym przy ul. Towarowej 1 (w 2015 zmieniono adres na ul. Towarową 3), dając prawo pierwokupu tego budynku poza przetargiem samorządowi województwa mazowieckiego, któremu podlegało mieszczące się tam Muzeum Kolejnictwa[6].

W latach 2014–2015 nastąpiły rozmowy pomiędzy PKP S.A., a Samorządem Województwa Mazowieckiego, co w konsekwencji przyczyniło się do powołania nowej instytucji kultury, która powstała w roku 2016.

25 stycznia 2016 radni Sejmiku Województwa Mazowieckiego podjęli uchwałę w sprawie likwidacji muzeum, w związku z czym 20 lutego 2016 rozpoczęła się likwidacja muzeum, która trwała do końca marca. Następnie majątek muzeum został przekazany nowo powstałej instytucji pn. Stacja Muzeum[7]

Muzeum Kolejnictwa w Warszawie po raz ostatni zostało otwarte dla zwiedzających dnia 20 marca 2016.

Obecnie w dawnym budynku dworca Warszawa Główna mieści się nowa instytucja kultury pn. Stacja Muzeum, która docelowo ma znaleźć swoją siedzibę na warszawskich Odolanach[2].

Osobny artykuł: Stacja Muzeum.

DyrektorzyEdytuj

Ekspozycja plenerowaEdytuj

Seria pojazdu PKP Oznaczenia w innych kolejach Układ osi Producent Lata budowy Liczba ekspl. przez PKP Eksploatacja przez PKP Zdjęcie
EP02 Bo'Bo' Pafawag   19531957 8 do 1973  
ET21 Co'Co' Pafawag   19571971 658 nadal funkcjonują  
EU20 Co'Co' LEW   19551957 34 do 1982  
SM15 B'B' Ljudinowo  , Fablok   19631966 27 do 1977  
SM25 C Fablok   19611963 3 do 1973  
SM41 Bo'Bo' Ganz-MÁVAG   19611969 264 do 2000  
ST44 Co'Co' ŁTZ   19651988 1182 nadal funkcjonują  
Oi1 Pruski P6; Niemiecki 3702 1'C ?   19021916 44 1918-początek lat 60.  
OKa1 Łotewski Tk 1A1 Krupp  , Dyneburg   19311933 2 19451969  
OKi1  
OKl27 1'C'1 HCP   19281933 122 1929–?  
OKo1 Pruski T18; Pruski 780–5 2'C2' Vulcan-Werke Hamburg und Stettin AG   19161924 31 19451975  
Ol49 1'C1' Fablok   19511954 112 1952  
Os24 wzorowany na austriackim 570 / 113 2'D' Fablok   19251927 60 19261970  
Pm2 Niemiecki 030 2'C1' różni   19301937 34 19451978  
Pm3 Niemiecki 0310 2'C1' Borsig   19311941 10 1945–1966  
Pt47 1'D1' Fablok, HCP   19471951 180 19471988  |
Pu29 2'D1' HCP   1931 3 19311970  
TKb TKb 129
(przemysłowy)
B Hohenzollern, Düsseldorf 1880  
TKbb – B – Hanomag – Hannoversche Maschinenbau AG 19121930 – 1 19241974  
TKc100 – Pruski T4.1 – 1B – Henschel & Sohn, Kassel 1893 – 1 18931979  
TKh – C – Orenstein & Koppel AG, Berlin-Drewitz 1920 – 1 19201973  
TKi3 Pruski T93; Niemiecki 913–18 1'C Henschel, Union, Jung i inni   19011914 310 19181969  
TKl100
(TKi100)
1'C1' – Borsig Lokomotiv-Werke GmbH, Berlin 1934 1 19341970  
TKp TKp 4147 (przemysłowy) D La Meuse, Belgia 1942  
TKt48 1'D1' Fablok, HCP   19501957 191 1950
TKz TKz 211
(przemysłowy)
1'E1' Borsig Lokomotiv-Werke GmbH, Berlin 1938  
Tr6 Pruski G82–3; Niemiecki 5620–30 1'D różni   19191927 19451979  
Tr203 USA S160 1'D Alco, Baldwin, Lima   19421945 19461980  
Ty2/Ty42[8] Niemiecki BR52 1'E różni   19421945 1407 1945  
Ty43 Niemiecki BR42 1'E różni   19431945 126 19452001  
Ty51 1'E HCP   19531958 262 19532001  
PzTrWg16
4'D'4'  

OddziałEdytuj

Oddział Muzeum Kolejnictwa – Muzeum Kolei Wąskotorowej w Sochaczewie zlokalizowane jest na terenie dawnej stacji Sochaczewskiej Kolei Dojazdowej. Jego zbiory to 170 jednostek taboru wąskotorowego, a także kolekcje historycznych fotografii, mundurów kolejowych, latarek, modeli, dokumentów, biletów, pieczątek, przedmiotów dokumentujących codzienne życie kolei wąskotorowych w Polsce. Unikat wśród jednostek taborowych stanowi najstarszy w Polsce, z 1882, prawdziwy rarytas polskiej myśli technicznej, zabytkowy parowóz z 1929 – Px29-1704 – jedyny czynny na świecie, z tej serii. Parowóz wraz z wagonami jeździ w letnie weekendy 18-kilometrową trasą z Sochaczewa, przez Brochów, aż do Puszczy Kampinoskiej[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Albin Marciniak, Muzeum Kolejnictwa w Warszawie - Klub Podróżników Śródziemie, klubpodroznikow.com [dostęp 2017-03-18] (pol.).
  2. a b Stacja Muzeum, O Stacji Muzeum, stacjamuzeum.pl [dostęp 2016-10-03].
  3. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki, Bedeker warszawski: w 400-lecie stołeczności Warszawy, Iskry, 1996, s.292, ISBN 83-207-1525-3, ISBN 978-83-207-1525-5.
  4. Gazeta Administracji, wyd. 1-8, t. 21, 1939, s.51.
  5. Kronika nauki i techniki 31 VIII – 29 IX 1973 r.. „Młody Technik”. 11/1973, s. II okładki. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia” (pol.). 
  6. Izabela Kraj: Czy marszałek kupi Dworzec Główny. zyciewarszawy.pl, 2012-02-27. [dostęp 2012-02-27].
  7. „Papierowa” likwidacja Muzeum Kolejnictwa. kurier-kolejowy.pl, 2016-03-05. [dostęp 2016-03-07].
  8. w muzeum znajdują się oba rodzaje lokomotywy
  9. Sochaczew, [w:] Park Kampinoski. Miniprzewodnik, Helion, 2012, ISBN 83-7853-187-2, ISBN 978-83-7853-187-6.

BibliografiaEdytuj

  • Zbigniew Tucholski: Powojenna odbudowa Muzeum Komunikacji w Warszawie, Kronika Warszawy nr 1 (147) 2012, s. 23, [w:] [1]

Linki zewnętrzneEdytuj