Otwórz menu główne

Praga (Warszawa)

część Warszawy
Ten artykuł dotyczy Warszawy. Zobacz też: inne znaczenia słowa Praga.

Praga – centralna część prawobrzeżnej Warszawy (leżąca na wschód od Wisły), dawniej miasto.

Herb Warszawy Praga
część miasta Warszawy
Ilustracja
Ulica Ząbkowska (2008)
Państwo  Polska
Miasto Warszawa
Prawa miejskie 1648
W granicach Warszawy 1791
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Praga
Praga
52°15′07″N 21°03′03″E/52,251981 21,050831
Portal Portal Polska
Miasto Praga (1705)
Nadanie praw miejskich Pradze przez króla Władysława IV Wazę (dokument przechowywany w AGAD)
Most Kierbedzia i Praga widziane z wieży Zamku Królewskiego (1873)

Zwyczajowo nazwą tą określa się znacznie większy obszar, a niekiedy całą prawobrzeżną część stolicy[1].

Cyrkuł Praga był ostatni w numeracji – VII lub VIII. Następnie został on podzielony na dwa XIV i XV Staropraski i Nowopraski, które miały być później nazwane okręgami Praga-Północ I i Praga-Południe I.

Spis treści

Podział administracyjnyEdytuj

W okresie międzywojennym istniało starostwo grodzkie Warszawa-Praga utworzone 5 lipca 1928[2] i obejmujące całą prawobrzeżną Warszawę w ówczesnych granicach, czyli okręgi-dzielnice: 14. Praga-Północ I, 15. Praga-Południe I, 17. Grochów, 18. Golędzinów, 24. Targówek i 25. Bródno. Numery odpowiadały rzymskim numerom komisariatów Policji Państwowej, co było kontynuacją numeracji cyrkułów, jak ówcześnie nazywano dzielnice.

Od lat 50. podział był na dzielnice:

a następnie prawobrzeżna część miasta podzielona była tylko na dwie dzielnice, gdyż połączono Pragę Północ II z Pragą Śródmieście w Pragę północ III i Pragę Południe II z Wawrem w Pragę-Południe III:

Po kolejnych zmianach podziału administracyjnego miasta od 2003 prawobrzeżna część miasta dzieli się na siedem dzielnic:

Jednak określanie ich wszystkich mianem Pragi jest dyskusyjne[3].

Historia PragiEdytuj

Historyczna Praga była osadą, leżącą nad Wisłą naprzeciwko Starego Miasta i Mariensztatu, wzmiankowaną po raz pierwszy w 1432. Jej nazwa pochodzi od czasownika „prażyć” (wypalać), gdyż została założona na terenach po wypalonym lesie[4].

Miasto PragaEdytuj

Wieś szlachecka Praga położona była w 1580 w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego[5].

10 lutego 1648 r. król Władysław IV Waza nadał Pradze prawa miejskie. Centrum miasta znajdowało się w rejonie dzisiejszego Parku Praskiego i Ogrodu Zoologicznego, po ówczesnym praskim ratuszu pozostała do dziś nazwa ul. Ratuszowej. Jedynym zachowanym zabytkiem z tego czasu jest Kaplica Najświętszej Matki Bożej Loretańskiej.

Praga składała się z 3 jurydyk:

Praga Biskupia uzyskała lokację miejską w 1648 roku, zdegradowana w 1794 roku[6].

W 1791 Pragę przyłączono do Warszawy na mocy ustawy Prawo o miastach, znoszącej wszelkie jurydyki, a uchwalonej przez Sejm Czteroletni[7]. Faktyczne jej włącznie nastąpiło w 1794[7].

Praga podczas zaborów i wojenEdytuj

 
Targ bydła na Pradze, 1912

W XVII, XVIII i XIX wieku Praga była wielokrotnie niszczona i palona: podczas potopu szwedzkiego, szturmu i rzezi Pragi (4 listopada 1794), w latach 1806–1811 przy budowie fortyfikacji podczas wojen napoleońskich oraz w czasie powstania listopadowego (bitwa o Olszynkę Grochowską i bitwa pod Wawrem).

W drugiej połowie XIX wieku na Pradze rozwinęły się targowiska, co związane było z rosnącym popytem rozwijającego się miasta na produkty żywnościowe i drewno oraz możliwością wykorzystania do transportu towarów z terenów Cesarstwa Rosyjskiego (w tym zboża i bydła) transportu kolejowego[8].

W 1869 uruchomiono niewielki wodociąg zaprojektowany przez Alfonsa Grotowskiego[9]. Został on zamknięty w 1896 po doprowadzeniu na Pragę sieci wodociągowej z lewobrzeżnej części miasta[9].

5 sierpnia 1915 wycofujące się na wschód wojska rosyjskie wysadziły w powietrze wszystkie trzy warszawskie mosty (Kierbedzia, Poniatowskiego oraz most przy Cytadeli). Rosjanie opuścili Pragę 9 sierpnia 1915[10].

 
Płonąca Warszawa we wrześniu 1939, na pierwszym planie Targówek, dalej Praga

Po kilkudniowych walkach, 15 września 1944, Praga została wyzwolona spod okupacji niemieckiej przez oddziały Armii Czerwonej i Wojska Polskiego[11]. W tym czasie w prawobrzeżnej Warszawie mieszkało ok. 130 tys. osób, [12], co stanowiło połowę ludności z okresu sprzed powstania warszawskiego[13].

Podczas II wojny światowej Praga została zniszczona w 25%[14]. Zniszczeniu uległa większość zakładów przemysłowych, w mniejszym stopniu ucierpiały budynki mieszkalne.

Praga współcześnieEdytuj

W II wojnie światowej Praga nie uległa tak dużym zniszczeniom jak lewobrzeżna część Warszawy. Już jesienią 1944 miały tu swe tymczasowe siedziby nowe władze. W kolejnych latach na Pradze zlokalizowano jedne z największych zakładów przemysłowych w Warszawie – Fabrykę Samochodów Osobowych oraz zbudowano Stadion Dziesięciolecia.

Jednak przez kolejne dziesięciolecia Pragę zaniedbano. Brakowało inwestycji w infrastrukturę mieszkaniową (do dziś można tu znaleźć budynki z widocznymi zniszczeniami wojennymi), kulturę (nieliczne teatry i kina), komunikację (brak obwodnicy śródmieścia – planowanej od dawna trasy Tysiąclecia – powoduje dotkliwe korki na ul. Targowej, stanowiącej trzon komunikacyjny centralnej części Pragi, oraz na mostach spowodowane niedostatkiem przepraw mostowych).

Praga ma też opinię dzielnicy zaniedbanej socjalnie, zamieszkanej przez ludność gorzej wykształconą, uboższą. Potwierdzają to statystyki dotyczące wyników uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. Jednocześnie w tej części miasta zachował się przez długie lata specyficzny praski folklor (zwyczaje mieszkańców[15] zauważalne m.in. w ubiorze[16], handel na Bazarze Różyckiego, kapliczki na podwórkach kamienic itp., stosunkowo dużo tradycyjnych zakładów rzemieślniczych). Dopiero w ostatnich latach przybyło na Pradze inwestycji: część budynków poddano rewitalizacji (na przykład kamienice wzdłuż Ulicy Ząbkowskiej, czy zabytkowe obiekty położone na terenie Warszawskiej Wytwórni Wódek „Koneser”), rozpoczęto budowę II linii metra, prowadzona jest modernizacja linii tramwajowych. Praga zaczęła cieszyć się zainteresowaniem artystów i turystów – powstało tu wiele galerii i małych lokali gastronomicznych, w nowych budynkach coraz chętniej osiedlają się nowi mieszkańcy.

W 2007 utworzono Muzeum Warszawskiej Pragi[17]. Od 2015 działa ono we własnej siedzibie przy ul. Targowej 50/52 jako oddział Muzeum Warszawy.

Praga w administracji kościelnejEdytuj

W Kościele katolickim Praga jest centralnym ośrodkiem diecezji warszawsko-praskiej, utworzonej w 1992. Katedrą diecezji jest bazylika św. Michała i św. Floriana.

Na Pradze znajduje się również drugi kościół o randze katedry – sobór metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny, który jest katedrą diecezji warszawsko-bielskiej i zarazem główną cerkwią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

PrzypisyEdytuj

  1. Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 8.
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 1928 r. o organizacji i zakresie działania władz administracji ogólnej na obszarze miasta stołecznego Warszawy. 1928-07-28. [dostęp 2011-11-16].
  3. Jarosław Osowski. Grochowem o ścianę. „Gazeta Wyborcza”, 2010-01-16. 
  4. Bronisława Wieczorkiewicz: Gwara warszawska dawniej i dziś. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 13.
  5. Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5: Mazowsze, Warszawa 1895, s. 251.
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 62-63.
  7. a b Jan Berger: Rozwój Pragi [w:] Irena Pietrza-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1973, s. 255.
  8. Jan Berger: Rozwój Pragi [w:] Irena Pietrzak-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1973, s. 264.
  9. a b Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 90. ISBN 83-06-00089-7.
  10. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie I wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 22–23.
  11. Kazimierz Sobczak. Operacja praska. „Rocznik Warszawski”. I, s. 212, 1960. 
  12. Jan Górski: Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 74. ISBN 83-01-05901-X.
  13. Zygmunt Ogrodzki. Z życia miasta i działalności władz miejskich Warszawy w pierwszym okresie po wyzwoleniu (1944/45). „Rocznik Warszawski”. I, s. 219, 1960. 
  14. Aleksander Gieysztor, Janusz Durko: Warszawa. Jej dzieje i kultura. Warszawa: Arkady, 1980, s. 566. ISBN 83-213-2958-6.
  15. Praga Gada. Archiwum Historii Mówionej Inaczej. Relacje Prażan. [dostęp 2011-11-16].
  16. Michał Zaczyński. Stróż w Boże Ciało. „Newsweek Polska”, 2010-06-12. [dostęp 2011-11-16]. 
  17. Dorota Folga-Januszewska: Muzea Warszawy. Przewodnik. Olszanica: Wydawnictwo BOSZ, 2012, s. 70. ISBN 978-83-7576-159-7.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj