Otwórz menu główne

Tramwaje w Warszawie

system transportu publicznego

Tramwaje w Warszawie – system tramwajowy działający jako jeden z elementów komunikacji miejskiej, w Warszawie. Pierwsza linia tramwaju konnego została uruchomiona w 1866 r., zaś obecnie eksploatacją sieci tramwajowej oraz świadczeniem usług przewozowych zajmują się Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o., wydzielone 1 marca 1994 z Miejskich Zakładów Komunikacyjnych (MZK).

Tramwaje w Warszawie
Ilustracja
Tramwaje Pesa Swing na moście Poniatowskiego
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Organizator ZTM
Operator Tramwaje Warszawskie
Liczba linii dzienne: 25
[1]
Historia
Lata funkcjonowania
• konnych
• elektrycznych

1866–1908
od 1908 r.
Infrastruktura
Mapa systemu
Mapa sieci tramwajowej (animowana mapa konstrukcji linii)
Długość sieci
• odcinki jednotorowe
132 km[2][3]
1,8 km[4]
Rozstaw szyn 1435 mm
1525 mm (do 1950)
Napięcie zasilania +600 V DC
Tabor
Liczba wagonów
• całkowita
• niskopodłogowych

729[5]
311
Strona internetowa
Portal Portal Transport szynowy

W grudniu 2017 Tramwaje Warszawskie posiadały 729 wagonów tramwajowych[5]. Całkowita długość torów w kwietniu 2010 wynosiła 276,5 km toru pojedynczego, w tym 241,0 km toru pojedynczego eksploatowanych w ruchu osobowym[2]. Planowana jest dalsza rozbudowa sieci o kolejne trasy zarówno w samej Warszawie, jak i poza nią.

HistoriaEdytuj

Tramwaje konneEdytuj

 
Wagon tramwaju konnego w Warszawie
 
Logo warszawskich tramwajów elektrycznych z 1908 przedstawiające herb miasta z Syreną pod koroną z muru, z uskrzydlonym kołem (symbol komunikacji szynowej) i wiązką promieni (symbolizujących elektryczność) pod tarczą herbową

Historia warszawskich tramwajów zaczęła się 11 grudnia 1866, wraz z otwarciem 6-kilometrowej linii tramwajów konnych (zwanej Żelazną Drogą Konną[6]) łączącej Dworzec Wiedeński z Dworcem Petersburskim (obecnym Dworcem Wileńskim) oraz nowo zbudowanym Dworcem Terespolskim (Dworcem Wschodnim). Linia została wybudowana przez Główne Towarzystwo Dróg Żelaznych Rosyjskich by obejść restrykcje nałożone przez władze zaborcze, które nie zezwalały na wybudowanie mostu kolejowego przez Wisłę. Trasa prowadziła przez ul. Marszałkowską, ul. Królewską (z odgałęzieniem od placu Grzybowskiego), Krakowskim Przedmieściem, plac Zamkowy, most Kierbedzia do ul. Targowej z odgałęzieniami w ul. Kijowskiej i do portu przeładunkowego nad Wisłą. Oprócz przewozu towarów oraz podróżnych między dworcami GTRDŻ obsługiwało również tramwaje miejskie jeżdżące na trasie Dworzec Wiedeński – Kościół św. Anny.

Towarzystwo BelgijskieEdytuj

W latach 70. XIX w. magistrat postanowił stworzyć własną sieć tramwajową i w 1881 r. wybudowana została przez belgijską spółkę pierwsza miejska linia tramwajowa, od początku przeznaczona do przewozu pasażerów po mieście, biegnąca ul. Nalewkiul. Świętojerskąul. Długąul. WąskąPodwalemKrakowskim Przedmieściem (na odcinku Królewska – Nowy Zjazd obok tramwaju kolejowego) – Nowym ŚwiatemAl. UjazdowskimiBagatelą do rogatek Mokotowskich. Cała trasa, oddana do użytku 18 października 1881, była jednotorowa, a tramwaje kursowały na niej w godzinach 7:30 – 22:00. 1 listopada 1881 linię wydłużono o odcinek Muranów – Powązki (przez ul. Dziką). Miesiąc później otworzono odcinek w ul. Bielańskiej (między Nalewkami a pl. Teatralnym), a w 1882 r. tory na ul. Senatorskiej.

 
Roboty przy zakładaniu trakcji tramwajów elektrycznych przy rogu Marszałkowskiej i Al. Jerozolimskich w 1907 roku[7]

W następnych latach Towarzystwo Belgijskie („Société Générale de Tramways Varsoviens”) rozwijało swoją sieć, m.in. w 1882 r. przejęło tramwaj kolejowy, który utracił pierwotne znaczenie po wybudowaniu w 1875 r. kolei obwodowej wraz z mostem przy Cytadeli. W 1883 r. wprowadzono projekt reorganizacji stworzony przez Władysława T. Kisiel-Kiślańskiego, a sam pomysłodawca został prezesem tramwajów konnych do czasu ich przejęcia przez miasto (w 1898). Pod koniec 1883 sieć tramwajowa w Warszawie miała 22 km długości i 80 tramwajów obsługujących 11 linii. W latach 1886–1890 powstała trasa w Al. Jerozolimskich między ul. Marszałkowską a Nowym Światem. W 1899 cała sieć, licząca już 30 km i 234 tramwajów obsługujących 17 linii, została wykupiona przez miasto. Prezesem tramwajów konnych został łódzki aptekarz Maurycy Spokorny. W 1908 miasto powierzyło firmie „Siemens & Halske” zastąpienie trakcji konnej tramwajem elektrycznym, kierownictwo tej operacji powierzono prezesowi Spokornemu (który przez kolejne osiem lat pełnił funkcję prezesa tramwajów elektrycznych).

Tramwaje elektryczneEdytuj

 
Bilet imienny okresowy I klasy z 1917 roku
 
Mapa sieci przed 1939 (wersja interaktywna)

7 lutego 1908 uruchomiono Elektrownię Tramwajów Miejskich, a 26 marca 1908 o godz. 9:35 wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny na trasie pl. Krasińskichpl. Unii Lubelskiej.

Logo tramwajów przedstawiało herb miasta z Syreną pod koroną z muru[8]. Pod tarczą herbową umieszczono uskrzydlone koło (symbol komunikacji szynowej) oraz wiązkę promieni (symbolizujących elektryczność)[8]. Wizerunki Syreny umieszczano także na zajezdniach tramwajowych, nazywanych w tamtym czasie remizami[8].

Okres międzywojennyEdytuj

24 lipca 1919 Zarząd Miejski powołał przedsiębiorstwo Tramwaje Miejskie m.st. Warszawy. 31 grudnia 1921 uruchomiono pierwszą linię nocną na trasie pl. Zbawicielapl. Teatralny. W marcu 1925 otworzono remizę „Praga” przy ul. Kawęczyńskiej.

Okres okupacjiEdytuj

W okresie od września do 18 października 1939 linie tramwajowe nie kursowały z powodu zniszczeń wojennych. 1 lipca 1941 utworzono przedsiębiorstwo „Städtische Verkehrsbetriebe Warschau”, które zajęło się eksploatacją linii tramwajowych. Od 1 sierpnia 1944 tramwaje faktycznie nie kursowały.

Okres powojennyEdytuj

W 1939 roku tabor tramwajowy wynosił 710 wozów tramwajowych, z których wojnę przetrwało ok. 200[9]. Przed wybuchem powstania warszawskiego eksploatowano 186 wozów tramwajowych. Spowodowane było to zarówno zniszczeniami wojennymi, brakiem części zamiennych, jak i polityką okupanta. W trakcie powstania zniszczono lub wywieziono 590 wozów tramwajowych, rozebrano całą sieć trakcyjną, zniszczono 3 podstacje, elektrownię, 5 zajezdni, warsztaty, a tory uszkodzono w ponad 300 miejscach[10].

 
Tramwaj linii „8” z „gronami” („winogronami”)[11][12] pasażerów wiszących na pomostach przy drzwiach wjeżdżający na most Poniatowskiego (po 1945). Widoczna na fotografii jazda na buforze z tyłu wozu była z kolei nazwana jazdą na „cycku”[13][12]

20 czerwca 1945 uruchomiono pierwszą po wojnie linię tramwajową nr „1” łączącą ul. Kawęczyńską z ul. Wiatraczną[14]. Do sierpnia kursowało już pięć linii. We wrześniu tego samego roku po uruchomieniu podstacji na Szczęśliwicach ruszyła pierwsza po lewobrzeżnej stronie miasta linia tramwajowa na Ochocie pomiędzy Okęciem a placem Starynkiewicza, a do końca roku dalszych pięć[10].

Pod koniec 1945 r. podjęto decyzję o przekuciu torów tramwajowych z rozstawu 1525 mm (rosyjski) na 1435 mm[15], co związane było z tym, że tramwaje dla Warszawy pochodziły z Berlina (rewindykowano 67 sztuk nieodebranych przez Warszawę z fabryk w Gdańsku i na Śląsku przed wybuchem wojny) i Wrocławia (ofiarowano 60 sztuk). Planowano normalizację rozstawów w Polsce. Prace rozpoczęto od peryferii miasta (Mokotów, Boernerowo, Koło, Żoliborz)[10]. Zakończyły się w 1950[16]. Decyzja o zmianie rozstawu torów umożliwiła przystąpienie do budowy w Konstalu w Chorzowie nowego typu wozów silnikowych oznaczonego symbolem „N”[16].

W tym okresie uruchomiono wtedy zajezdnię „Żoliborz” przy ul. Słowackiego. 22 lipca 1946 r. uruchomiono pod wiaduktem mostu Poniatowskiego prowizoryczną zajezdnię Solec, która istniała do 1960 r. Obsługiwała ona linie Powiśla (zjazd ul. Książęcą z placu Trzech Krzyży). 18 maja 1948 zlikwidowano zajezdnię „Rakowiec”. 10 września 1955 uruchomiono zajezdnię „Mokotów” oraz zlikwidowano zajezdnię „Puławska”. 30 czerwca 1963 uruchomiono zajezdnię „Północ” oraz zlikwidowano zajezdnię „Żoliborz”.

W okresie powojennym następowało konsekwentne wydzielanie torowisk tramwajowych z jezdni, co usprawniło ruch. Dokonano też pewnych likwidacji wynikających z przebudowy zburzonego miasta, jak np. linii w Al. Ujazdowskich, zastąpionej trolejbusem, czy na Nowym Świecie i Krakowskim Przedmieściu. Także pętli na pl. Trzech Krzyży i zjazdu ul. Książęcą na Powiśle. 11 września 1973 została zlikwidowana przedwojenna linia tramwajowa do Wilanowa biegnąca ulicami Goworka, Spacerową, Gagarina (odcinek otwarty w latach 1950, zamiast zjazdu ul. Książęcą z placu Trzech Krzyży) i Czerniakowską. Na linii tej musiała uciekać z tramwaju rozpoznana, żona prezydenta USA, Jacqueline Kennedy, która przyjechała na pogrzeb jednego z Radziwiłłów. Był to trzeci szlak miejskiego transportu szynowego biegnący w to miejsce. Zastąpiła ona linię wąskotorowej kolei grójeckiej.

Obowiązujące studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego[17] przewiduje budowę tramwaju do Wilanowa. Tym razem w ciągu ulic Belwederska – Sobieskiego – al. Rzeczypospolitej do nowej pętli w rejonie ul. Pałacowej. Byłaby to trzecia trasa tramwajowa do Wilanowa (i czwarta trasa szynowa).

W 1987 doszło w Warszawie, na skrzyżowaniu ulic Wolskiej i Młynarskiej do katastrofy tramwajowej, w której zginęło 7 osób oraz było wielu rannych.

TeraźniejszośćEdytuj

Osobny artykuł: Tramwaje Warszawskie.

Do 1989 r. przetrwało w Warszawie zaledwie 28 linii. W latach 1980–2009 otwarto jedynie trzy odcinki tras tramwajowych, wszystkie związane z obecną dzielnicą Bemowo. 1 sierpnia 1992 roku otwarta została budowana przez 13 lat linia Cmentarz Wolski – Osiedle Górczewska, o długości ok. 4 km trasy dwutorowej. 1 marca 1994 z Miejskich Zakładów Komunikacyjnych wyłoniono spółkę zajmującą się prowadzeniem komunikacji tramwajowej na terenie miasta Warszawy, Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o.

31 sierpnia 1997 otwarto linię tramwajową z Koła na Nowe Bemowo. Budowa obejmowała ok. 2 km nowej trasy dwutorowej, ok. 900 m drugiego toru na istniejącej trasie do Boernerowa oraz pętlę tramwajową „Nowe Bemowo” (wyposażoną w dwa tory peronowe i jeden tor odstawczy).

21 grudnia 2005 pierwszy raz po torach wzdłuż ul. Powstańców Śląskich i al. Reymonta pojechał tramwaj specjalnej linii „P”, zaś od 2 stycznia 2006 regularnie kursują po nich linie zwykłe. Jest to pierwsza trasa tramwajowa w Warszawie z zastosowanym torowiskiem trawiastym (na części odcinka) i bezwzględnym priorytetem w ruchu dla tramwajów, a także pierwsza inwestycja tramwajowa współfinansowana z funduszy Unii Europejskiej. Trasa liczy ok. 1,9 km długości, a w ramach jej budowy przebudowano pętlę Piaski oraz pętlę Nowe Bemowo (dodatkowy tor peronowy z wyjazdem w stronę północną).

 
Przedwojenne tory tramwajowe na Krakowskim Przedmieściu, wydobyte spod asfaltu w czasie remontu w 2007 i zdemontowane

Od 16 czerwca 2007 w związku z rozpoczęciem generalnego remontu torowiska zmieniła się organizacja ruchu tramwajowego w rejonie mostu Poniatowskiego i Alej Jerozolimskich. Utrudnienia z tym związane trwały do 1 października 2007. Remont był elementem projektu modernizacji trasy tramwajowej od pętli Banacha do pętli Gocławek, współfinansowanej ze środków Unii Europejskiej.

W dniu 26 marca 2008 tramwaje elektryczne obchodziły stulecie istnienia. W tym samym roku rozpoczęto modernizację trasy tramwajowej od pętli Cm. Wolski do Dworca Wileńskiego. W ramach prac wykonany m.in. został pierwszy odcinek torowiska z dopuszczonym ruchem liniowym autobusów (od placu Bankowego do ul. Jagiellońskiej). W ramach tych prac, w 2008 r., zamknięty był dla ruchu tramwajowego fragment ul. Wolskiej, natomiast w 2009 w związku z licznymi pracami na trasie W-Z przez dłuższy czas tramwaje nie kursowały na odcinku od placu Bankowego do Dworca Wileńskiego, a także czasowo na pobliskich odcinkach, w tym na trasach prostopadłych (ulice MarszałkowskaAndersa, aleja Jana Pawła II, ulica OkopowaTowarowa), gdzie również wymiennie prowadzone były remonty.

W sierpniu 2010 ogłoszono przetarg na zaprojektowanie i budowę łącznika w ciągu ulicy Powstańców Śląskich od ul. Górczewskiej do Radiowej[18].

W fazie projektowania znajdował się odcinek trasy tramwajowej na Tarchominie wzdłuż ulic Projektowanej i Światowida; odcinek na Trasie Mostu Północnego został zbudowany w ramach przetargu prowadzonego przez Zarząd Miejskich Inwestycji Drogowych w Warszawie, jako jeden z elementów trasy mostowej. W dniu 21 stycznia 2013 nastąpiło otwarcie pierwszego etapu trasy tramwajowej na Tarchomin. Uruchomiono obsługiwaną dwukierunkowymi tramwajami SWING Duo linię numer 2, kursującą między krańcami Metro Młociny i Stare Świdry. W dniu 24 grudnia 2014 przedłużono linię od przystanku Stare Świdry do pętli Tarchomin Kościelny, gdzie początkowo dojeżdżała tylko linia numer 2, następnie skierowano tam również linię numer 17 (przeniesiono pętlę z Metra Młociny). W dniu 27.02.2017 r. otworzono kolejne przedłużenie linii 2 na Tarchominie o 1,5 km do przystanku Nowodwory. Ze względu na brak pętli trasa obsługiwana jest wagonami dwukierunkowymi Pesa Jazz.

W 2019 na terenie zajezdni Mokotów otwarto Izbę Tradycji Tramwajów Warszawskich[19].

Linie tramwajoweEdytuj

Oznaczenia linii tramwajowychEdytuj

Numer Przeznaczenie Uwagi
1 – 39 Linie zwykłe Kursują codziennie w godzinach od około 4:00 do około 0:00. Wyjątkiem jest linia 14, która w dni powszednie kursuje w godzinach od poniedziałku do soboty w godzinach od około 6:00 do około 22:00, a w niedziele i święta od około 8:00 do około 22:00. Ponadto linia 9 kursuje codziennie do około 2:00.
40 – 49 Linie okresowe Kursują tylko w wybrane dni tygodnia i/lub godziny
50 – 69 Zakres wolny Dawniej zakres ten przeznaczony był dla trolejbusów
70 – 79 Linie zastępcze i uzupełniające Uruchamiane na specjalne okoliczności lub na czas remontów oraz wyłączeń z ruchu na danym odcinku komunikacji szynowej
80 – 99 Zakres wolny
Cx Linie cmentarne Kursują jedynie w okresie dnia Wszystkich Świętych, zapewniając dojazd do stołecznych nekropolii

Uruchamiane są także linie specjalne obsługiwane taborem zabytkowym, np:
D na Dzień Dziecka
W na Wielkanoc, 1 Sierpnia, Walentynki
M na Mikołajki
T jako atrakcja turystyczna

Układ linii tramwajowychEdytuj

Stan na 12 października 2019

Linia Trasa Częstotliwość
[min]
Uwagi Schemat
1 Annopol ↔ (Plac Narutowicza) ↔ Banacha
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – Okopowa – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – Banacha
powszednie: 4/6
wolne: 7-8
Podstawowa trasa: AnnopolBanacha. W godzinach szczytu dodatkowe kursy na trasach: Żerań WschodniBanacha lub Żerań WschodniPlac Narutowicza.  
2 Nowodwory ↔ (Tarchomin Kościelny) ↔ Metro Młociny
Światowida – Kuklińskiego – most Skłodowskiej-Curie – Zgrupowania AK „Kampinos”
powszednie: 4/6 (2/6)
wolne: 7-8
Podstawowa trasa: NowodworyMetro Młociny. W godzinach szczytu dodatkowe kursy na skróconej trasie: Tarchomin KościelnyMetro Młociny.  
3 AnnopolGocławek
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – 11 Listopada – Targowa – plac Wileński – Targowa – Zamoyskiego – Grochowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
4 WyścigiŻerań Wschodni
Puławska – plac Unii Lubelskiej – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Bankowy – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Jagiellońska – Ratuszowa – Targowa – 11 Listopada – rondo Żaba – Odrowąża – Matki Teresy z Kalkuty – Rembielińska – Annopol
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
6 GocławekMetro Młociny
Grochowska – Zamoyskiego – Targowa – plac Wileński – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – Międzyparkowa – Andersa – Mickiewicza – plac Inwalidów – Mickiewicza – plac Wilsona – Słowackiego – Marymoncka – Zgrupowania AK „Kampinos”
powszednie: 8/12
wolne: 15o
 
7 Kawęczyńska-BazylikaP+R Aleja Krakowska
Kawęczyńska – Kijowska – Targowa – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
9 Gocławek ↔ (Wiatraczna) ↔ P+R Aleja Krakowska (Pl. Narutowicza )
Grochowska – aleja Waszyngtona – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 4/12 (4/6)
wolne: 15 (7-8)
Podstawowa trasa: GocławekP+R Aleja Krakowska. Poza godzinami szczytu co drugi kurs wykonywany jest na skróconej trasie: WiatracznaP+R Aleja Krakowska. Linia ponadto obsługuje kursy skrócone na trasie WiatracznaPlac Narutowicza.  
10 Metro MłocinyWyścigi
Młociny – Powstańców Śląskich – Połczyńska – Wolska – aleja Solidarności – aleja Jana Pawła II – rondo ONZ – aleja Jana Pawła II – Chałubińskiego – aleja Niepodległości – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
11 LINIA ZAWIESZONA

Metro Młociny↔ Pl.Narutowicza
Nocznickiego – Wólczyńska – Broniewskiego – aleja Reymonta – Powstańców Śląskich – Połczyńska – Wolska – aleja Solidarności – Okopowa – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – Grójecka – plac Narutowicza

powszednie: 8/12
wolne: 15
 
13 Kawęczyńska-BazylikaCmentarz Wolski
Kawęczyńska – Kijowska – Targowa – plac Wileński – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Wolska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
14 BanachaMetro Wilanowska
Banacha – Grójecka – plac Narutowicza – Filtrowa – Krzywickiego – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
15 Marymont-PotokP+R Aleja Krakowska
Mickiewicza – plac Wilsona – Mickiewicza – plac Inwalidów – Mickiewicza – Andersa – plac Bankowy – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Konstytucji – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Nowowiejska – plac Politechniki – Nowowiejska – Krzywickiego – Filtrowa – plac Narutowicza – Grójecka – aleja Krakowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
17 Tarchomin Kościelny ↔ (Metro Marymont) ↔ PKP Służewiec
Światowida – Kuklińskiego – Most Skłodowskiej-Curie – Marymoncka – Słowackiego – Popiełuszki – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – rondo ONZ – aleja Jana Pawła II – Chałubińskiego – aleja Niepodległości – Rakowiecka – Boboli – Wołoska – Marynarska
powszednie: 8/12 (4/6)
wolne: 15 (7-8)
Podstawowa trasa: Tarchomin KościelnyPKP Służewiec. Co drugi kurs na skróconej trasie:Metro MarymontPKP Służewiec.  
18 Żerań FSOPKP Służewiec
Jagiellońska – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – Międzyparkowa – Andersa – plac Bankowy – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Konstytucji – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska – Woronicza – Wołoska – Marynarska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
20 BoernerowoŻerań FSO
Kaliskiego – Dywizjonu 303 – Obozowa – Młynarska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – plac Wileński – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
22 WiatracznaPiaski
Grochowska – Zamoyskiego – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – Okopowa – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
23 CzynszowaNowe Bemowo
Czynszowa – Stalowa (powrót: Stalowa – Środkowa – Wileńska – Czynszowa) – 11 Listopada – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – Młynarska – Obozowa – Dywizjonu 303 – Radiowa – Powstańców Śląskich
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
24 GocławekNowe Bemowo
Grochowska – aleja Waszyngtona – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Towarowa – rondo Daszyńskiego – Towarowa – Okopowa – aleja Solidarności – Młynarska – Obozowa – Dywizjonu 303 – Radiowa – Powstańców Śląskich
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
25 AnnopolBanacha
Annopol – Rembielińska – Matki Teresy z Kalkuty – Odrowąża – rondo Żaba – 11 Listopada – Targowa – plac Wileński – Targowa – aleja Zieleniecka – aleja Poniatowskiego – most Poniatowskiego – Aleje Jerozolimskie – rondo Dmowskiego – Aleje Jerozolimskie – plac Zawiszy – Grójecka – plac Narutowicza – Grójecka – Banacha
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
26 Koło ↔ Wiatraczna
Powstańców Śląskich – Połczyńska – Wolska – aleja Solidarności – most Śląsko-Dąbrowski – aleja Solidarności – plac Wileński – Targowa – Zamoyskiego – Grochowska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
27 Cmentarz WolskiMetro Marymont
Wolska – aleja Solidarności – Okopowa – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Popiełuszki
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
28 Dworzec Wschodni (Kijowska)Pl. Narutowicza
Kijowska – Targowa – plac Wileński – Targowa – Ratuszowa – Jagiellońska – Starzyńskiego – most Gdański – Słomińskiego – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego – Reymonta – Powstańców Śląskich – Górczewska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
31 Metro WierzbnoPKP Służewiec
Woronicza – Wołoska – Marynarska
powszednie: 3/6
wolne: 15
 
33 KieleckaMetro Młociny
Rakowiecka – aleja Niepodległości – Chałubińskiego – aleja Jana Pawła II – rondo ONZ – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Broniewskiego – Wólczyńska – Nocznickiego
powszednie: 4/6
wolne: 7-8
 
35 Nowe BemowoWyścigi
Powstańców Śląskich – Reymonta – Broniewskiego – aleja Jana Pawła II – rondo Zgrupowania AK „Radosław” – aleja Jana Pawła II – Stawki – Andersa – plac Bankowy – Marszałkowska – rondo Dmowskiego – Marszałkowska – plac Konstytucji – Marszałkowska – plac Zbawiciela – Marszałkowska – plac Unii Lubelskiej – Puławska
powszednie: 8/12
wolne: 15
 
36

Metro Marymont↔Pl.Naurtowicza

Filtrowa-Nowowiejska-Pl.Konstytucji-Marszałkowska-Pl.Bankowy-Andersa-Mickiewicza-Słowackiego

powszednie:-/-

wolne: 30

Linia zabytkowa obsługiwana taborem zabytkowym
41 Żerań WschodniPKP Służewiec
– Annopol – Rembielińska – Odrowąża – Starzyńskiego – Most Gdański – Słomińskiego – al. Jana Pawła II – Chałubińskiego – al. Niepodległości – Rakowiecka – Boboli – Wołoska – Marynarska
powszednie: 8/-
wolne: -
 

Pętle i krańceEdytuj

 
Pętla Górczewska
 
Pętla PKP Służewiec
 
Pętla Wyścigi

Zestawienie zawiera istniejące pętle oraz rozjazdy, na których tramwaje dwukierunkowe mogą zmieniać kierunek jazdy.

Nazwa Lokalizacja Typ Linie Schemat Liczba torów postojowych
Aleja Zieleniecka al. Zieleniecka / ul. Zamoyskiego Pętla brak   2
Annopol ul. Annopol / ul. Wenecka Pętla 1, 3, 25   4
Banacha ul. Banacha / ul. Pawińskiego Pętla 1, 14, 25   3
Boernerowo ul. Kaliskiego / ul. Westerplatte Pętla 20   1
Cmentarz Wolski ul. Fort Wola / ul. Wolska Pętla 13, 27   3
Czynszowa ul. Czynszowa / ul. Równa Kryterium uliczne 23   2
Dworzec Wschodni (Kijowska) ul. Kijowska / al. Tysiąclecia Pętla 28   1
Gocławek ul. Grochowska / ul. Olszynki Grochowskiej Pętla 9, 24, 3, 6   3
Kawęczyńska-Bazylika ul. Kawęczyńska / ul. Otwocka Pętla 7, 13   2
Kielecka ul. Rakowiecka / ul. Łowicka Pętla 33   1
Koło ul. Dywizjonu 303 / ul. Księcia Janusza Pętla 26   3
Marymont-Potok ul. Mickiewicza / ul. Potocka Pętla 15   2
Metro Marymont ul. Słowackiego / ul. Potocka Pętla 17, 27   3
Metro Wilanowska ul. Puławska / al. Niepodległości Pętla 14   2
Metro Młociny ul. Nocznickiego / ul. Kasprowicza Pętla 2, 6, 10, 11, 33   6
Metro Wierzbno ul. Woronicza / al. Niepodległości Rozjazd 31   1
Nowe Bemowo ul. Powstańców Śląskich / ul. Oławska Pętla 23, 24, 35   3
Nowodwory ul. Światowida / ul. Strumykowa Rozjazd 2   ``brak``
Osiedle Górczewska ul. Górczewska / ul. Doroszewskiego Pętla brak   5
P+R Aleja Krakowska al. Krakowska / ul. Malownicza Pętla 7, 9, 15   3
Piaski ul. Galla Anonima / ul. Broniewskiego Pętla 22   2
PKP Służewiec ul. Marynarska / ul. Suwak Pętla 17, 18, 31, 41   3
Plac Narutowicza ul. Grójecka / ul. Filtrowa Pętla 1, 11, 28   5
Plac Starynkiewicza ul. Lindleya / ul. Nowogrodzka Pętla brak 2
Ratuszowa-ZOO ul. Jagiellońska / ul. Ratuszowa Pętla brak   2
Rondo Daszyńskiego ul. Prosta / ul. Towarowa Rozjazd brak brak
Tarchomin Kościelny ul. Światowida / ul. Mehoffera Pętla 2, 17   2
Twardowska ul. Marymoncka / ul. Twardowska Pętla brak   1
Wiatraczna ul. Grochowska / al. Stanów Zjednoczonych / al. Waszyngtona Pętla 9, 22, 26   4
Woronicza ul. Woronicza / ul. Marzanny Pętla brak   1
Wyścigi ul. Puławska / ul. Rzymowskiego Pętla 4, 10, 35   3
Żerań FSO ul. Jagiellońska / ul Toruńska Pętla 18, 20   3
Żerań Wschodni ul. Annopol / ul. Daniszewska Pętla 4, 41   3

Cała sieć przystosowana jest do obsługi taboru jednokierunkowego umożliwiając tramwajom zawracanie za pomocą pętli. Do 23 grudnia 2014 wyjątkiem był kraniec Stare Świdry, który jako jedyny przystosowany był do obsługi wyłącznie tramwajów dwukierunkowych – zastosowane zostały tam rozjazdy nakładkowe. Po wydłużeniu trasy tramwajowej do pętli Tarchomin Kościelny rozjazd został zdemontowany. W kolejnych latach, wraz ze wzrostem udziału taboru dwukierunkowego, na sieci zaczęto instalować stałe rozjazdy między torami. Znajdują się one na ulicy Prostej (kraniec Rondo Daszyńskiego) oraz na ulicy Woronicza (kraniec Metro Wierzbno). W najbliższych latach planowana jest budowa kolejnych. Oprócz tego rozjazdy nakładkowe są regularnie wykorzystywane przy okazji remontów i wyłączeń fragmentów sieci tramwajowej z ruchu lub rozbudowy sieci – na ulicy Światowida (kraniec Nowodwory) oraz na ulicy Marynarskiej (kraniec Domaniewska).

Za pętle mogą posłużyć także zajezdnie, na terenie których tramwaj zawraca bez zatrzymania się (pierwszy i ostatni przystanek ma przed zajezdnią). Takie rozwiązanie było stosowane na przykład przy budowie Trasy Mostu Północnego, kiedy to linia nr 5 zawracała na terenie zajezdni Żoliborz.

TaborEdytuj

 
Konstal 105Na za Mostem Poniatowskiego
 
Konstal 116Na/1 na linii 2 mija pętlę Annopol. Był to jeden z pierwszych niskopodłogowych tramwajów w Warszawie
 
Pesa 120N na linii 9 w trasie na Okęcie
 
Pesa Swing Duo na linii 2
 
Pesa Jazz Duo to obecnie najnowocześniejszy typ wagonu tramwajowego w Warszawie

Tramwaje wysokopodłogowe[20]Edytuj

Ilustracja Model Eksploatacja w Warszawie od Liczba wagonów Liczba składów
  Konstal 105Na 1984 166 80 + 6 solówek
  Konstal 105Nb 1992–1993 4 2
  Konstal 105Nb/e 1994 4 2
  Konstal 105Ne 1993–1994 18 9
  Konstal 105Nf 1994 44 22
  Konstal 105Ng 1993 2 1
  Konstal 105Ni 1992 28 11 + 6 solówek
  Konstal 105Nm 1996–1997 14 7
  Konstal 105N2k 1995–2001 45 22 + 1 solówka
  Konstal 105N2k/2000 2001 62 31
  HCP 123N 2007 30 15
Razem: 418 202 + 14 solówek

Tramwaje niskopodłogoweEdytuj

Ilustracja Model Eksploatacja w Warszawie od Niska podłoga    Liczba wagonów
  Konstal 112N 1995 24% 1
Konstal 116N 1998 61% 1
  Konstal 116Na 1999 61% 2
  Konstal 116Na/1 1999–2000 61% 26
  Pesa 120N 2007 100% 15
  Pesa 120Na 2010 100% 180
  Pesa 120NaDuo[21] 2012 100% 6
  Pesa 128N[22][23] 2014–2015 100% 50
  Pesa 134N[24] 2015[25] 100% 30
Razem: 311
Udział składów niskowejściowych i niskopodłogowych: 59,01%

Tramwaje zabytkowe[26][27]Edytuj

Ilustracja Model Producent Rok produkcji Numery inwentarzowe
  A Falkenried/MAN 1907 43
[1] C Lilpop, Rau i Loewenstein 1925 257
  Lw Linke-Hoffman Werke 1925 541
  K Gdańska Fabryka Wagonów 1940 403
  Wspólnota Interesów Katowice 1940 445
[2] N Konstal 1949 607
  Konstal 1951 674
  4N Konstal 1961 873
  4NJ Konstal 1957 838
  13N Konstal 1959 503
Konstal 1969 795
  102N Konstal 1969 5
  102Na Konstal 1971 42
  105Na[28] Konstal 1975 1000, 1001

Kolorem pomarańczowym oznaczono wagony oczekujące na remont.

Statystyka[20]Edytuj

Typ wagonu Zakład Eksploatacji Tramwajów Razem
R-1 R-2 R-3 R-4
105Na 6 10 70 86
105N po NG3 20 34 71 125
105Ne 2 2 4
105Nf 16 14 30
105Nm 8 8
105Ni 28 28
105N2k 45 45
105N2k/2000 -- 62 62
112N 1 1
116N 1 1
116Na 2 2
116Na/1 26 26
120N 15 15
120Na 13 30 63 74 180
120NaDuo 6 6
123N 30 30
128N 15 20 15 50
134N 18 12 30
Razem 150 115 228 236 729

Numeracja[29]Edytuj

Typ wagonu Numery inwenarzowe
105Na 1122–1123, 1164–1167, 1184-1185, 1218-1220, 1222-1258, 1260-1292, 1330+1329, 1340+1339, 2005
105N po NG3 1293-1328, 1331-1338, 1341-1362, 1365-1381, 1383-1385, 1387-1389, 1393-1400, 1403-1406, 1409-1410, 1415-1416, 1423-1428, 1433-1436, 1439-1440, 1443-1444, 1463-1464, 1467-1470
105Ne 1401-1402, 1407-1408
105Nf 1411-1414, 1417-1422, 1429-1432, 1437-1438, 1441-1442, 1445-1456
105Ni 1363–1364, 1386, 1390–1392, 2006–2023, 2028-2029, 2038–2039
105Nm 1457–1462, 1465-1466
105N2k 2024-2027, 2030–2035, 2037, 2040–2073
105N2k/2000 2074–2135
112N 3001
116N 3002
116Na 3003–3004
116Na/1 3005–3030
120N 3101–3115
120Na 3116–3295
120NaDuo 3501–3506
123N 2136–2165
128N 3601–3650
134N 3801–3830

TaborEdytuj

Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 529 składów. 59% z nich to pojazdy niskopodłogowe[30]. Linie: 6, 27 oraz 28 obsługiwane są głównie przez pojedyncze wagony (tzw. solówki). Resztę linii obsługują składy dwuwagonowe lub pojazdy przegubowe. 18 sierpnia 2007 na jedną z brygad linii Z-9 wyjechał po raz pierwszy po trzynastu latach przerwy skład złożony z trzech wagonów. Od 20 sierpnia 2016 r. składy trójwagonowe nie kursują już w Warszawie (ostatni raz wyjechały 19 sierpnia na linię 31).

W dniu 22 sierpnia 2008 ogłoszony został dwustopniowy przetarg na dostawę 186 wagonów całkowicie niskopodłogowych o pojemności 200/250 pasażerów (w zależności od przyjętego standardu podróży pasażerów stojących), tj. odpowiadających 186 składom dwuwagonowym tramwajów wysokopodłogowych. 155 tramwajów przeznaczonych jest na wymianę istniejącego taboru typu 13N i dużą część 105N, 31 – do obsługi nowej trasy przez Most Północny na Tarchomin. Szacowana wartość kontraktu to niemal 1,5 mld złotych netto.

13 czerwca 2010 pierwszy z nowo zamówionych składów typu 120Na Swing wyjechał na trasę. Według danych producenta kolejny Swing ma się pojawić w Warszawie w połowie lipca, a do końca roku dotrą 33 składy, a do Euro 2012 – 120[31]. 31 grudnia 2012 był ostatnim dniem eksploatacji wagonów typu 13N. W tym dniu uruchomiono również specjalną linę obsługiwaną przez te wagony.

1 czerwca 2012 roku, spółka ogłosiła przetarg na dostawę 45 fabrycznie nowych dwukierunkowych tramwajów. Przetarg wygrała Pesa oferując tramwaj z nowej rodziny Jazz (128N). Tramwaje mają dotrzeć do stolicy w latach 2014–2015.

3 lipca 2013 roku, został rozpisany przetarg na dostawę 30 nowych tramwajów, tym razem mają być krótsze (mają mieć maksymalnie 22 metry)[32].

21 listopada 2013 roku dostarczono ostatniego ze 186 Swingów, tym samym kończąc tzw. kontrakt stulecia.

Tramwaje Warszawskie podpisały umowę z firmą Hyundai Rotem na dostawę łączną 213 tramwaji. Wersja podstawowa zakłada 123 tramwaji w zakres wchodzi 85 tramwajów dwukierunkowych i 18 jednokierunkowych o długości 32,5 metra oraz 20 krótszych, o długości 24 metrach. Opcja na 90 tramwajów zakłada domówienie 45 składów dwukierunkowych i 45 jednokierunkowych o długości 32,5 metra. Te tramwaje będą o 2 metry dłuższe niż eksploatowane teraz tramwaji Pesa 120N. Planowane dostarczenie jest od 2021 rok.

Podsumowując[33][34]:

  • w roku 2006 zamówiono 15 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 120N. Dotarły one w 2007 roku;
  • w roku 2009 zamówiono 186 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 120Na. Dostawa rozpoczęła się w 2010 roku, a zakończyła się w 2013;
  • w roku 2013 zamówiono 45 nowych niskopodłogowych, dwukierunkowych tramwajów Pesa 128N. Rozpoczęła się dostawa w roku 2014. a zakończyła w 2015 roku;
  • w roku 2013 zamówiono 30 nowych niskopodłogowych tramwajów Pesa 134N. Dostawa rozpoczęła się pod koniec 2014 a zakończyła w 2015 roku[35];
  • w roku 2014 zamówiono 5 nowych niskopodłogowych, dwukierunkowych tramwajów Pesa 128N. Dostawa w 2015 roku

Razem Tramwaje Warszawskie od stycznia 2016 roku są w posiadaniu 311 tramwajów niskopodłogowych na 418 wysokopodłogowych z których zestawione są 202 składy dwuwagonowe i 14 solówek.

Zajezdnie tramwajoweEdytuj

IstniejąceEdytuj

Zajezdnia Adres Ilustracja Rok uruchomienia Obsługiwane linie
ZET R-1 Wola ul. Młynarska 2   1903 9, 10, 11, 13, 14, 20, 23, 24, 26, 27, 28
ZET R-2 Praga ul. Kawęczyńska 16   1925 3, 6, 7, 9, 13, 22, 23, 24, 25, 26, 28
ZET R-3 Mokotów ul. Woronicza 27   1955 1, 4, 7, 9, 10, 14, 15, 17, 18, 25, 31, 33, 35, 41
ZET R-4 Żoliborz ul. Zgrupowania Kampinos 10   1963 1, 2, 4, 6, 11, 15, 17, 18, 22, 24, 26, 28, 33, 35, 41

Planowane lub w budowieEdytuj

NieistniejąceEdytuj

Zajezdnia Adres Lata istnienia Uwagi
Inżynierska ul. Inżynierska 6 1866–1925 Przejęcie obsługi przez R-2 Praga
Muranów ul. Sierakowska 8 1881–1944
Mokotów ul. Puławska 15 1882–1955 Przejęcie obsługi przez R-3 Mokotów
Rakowiec ul. Opaczewska 35 1930–1948 Zlikwidowana wraz z tramwajami szerokotorowymi
Solec ? 1945–1950 Zajezdnia prowizoryczna, zamknięta w 1950 roku wraz z likwidacją tramwajów szerokotorowych, faktycznie zlikwidowano ją w 1961 roku
Żoliborz Ul. Słowackiego
1946–1963 Przejęcie obsługi przez R-4 Północ (obecnie Żoliborz)

Warszawski Tramwaj WodnyEdytuj

Warszawa jest jednym z siedmiu (obok Bydgoszczy, Poznania, Szczecinka, Gdyni, Gdańska i Krakowa) miast w Polsce, które posiadają tramwaj wodny. W 2006 Warszawski Tramwaj Wodny stanowiły dwa nieduże rzeczne statki wycieczkowe (w 2005 jeden – Wars), które kursowały po Wiśle w okresie letnim. Ich trasa zaczyna się przy Starym Mieście a kończy na Przyczółku Czerniakowskim. Statki te podlegają zarządowi Tramwajów Warszawskich i dlatego właśnie nazywane są tramwajami wodnymi.

Warszawski Omnibus KonnyEdytuj

Warszawski Omnibus Konny to zabytkowy środek transportu przypominający tramwaj, lecz nie poruszający się po torach. Kursuje on na terenie Śródmieścia Warszawy w okresie wakacyjnym.

Omnibus kursował po stolicy od 1836 do 1881 i został zastąpiony przez tramwaje konne. W 2005 omnibusy powróciły na stołeczne ulice jako atrakcja turystyczna. Żaden z obecnie eksploatowanych omnibusów nie jest jednak dokładną repliką pojazdów z XIX wieku.

Inne informacjeEdytuj

  • Standardową częstotliwością linii tramwajowych w Warszawie jest co 8 minut w szczycie, co 12 minut poza szczytem, co 15 w soboty i w święta, oraz co 20 minut wczesnym rankiem i późnym wieczorem.
  • Najczęściej kursującymi liniami tramwajowymi są:
• co 2–4 minuty w szczycie, co 6 minut poza szczytem oraz co 7-8 w soboty i święta:
2 Metro Młociny – Nowodwory (największa częstotliwość na odcinku Metro Młociny – Tarchomin Kościelny)
• co 3 minuty w szczycie, 6 minut poza szczytem oraz co 15 w soboty i święta:
31 Metro Wierzbno – PKP Służewiec
  • Powyższe linie są zarazem najkrótszymi liniami tramwajowymi w Warszawie:
    • linia 2 ma zaledwie 9 przystanków: Metro Młociny, Zajezdnia Żoliborz, Świderska, Stare Świdry, Myśliborska, Tarchomin, Mehoffera, Štefánika i Nowodwory. W godzinach szczytu linia obsługuje także kursy skrócone do pętli Tarchomin Kościelny, w których pokonuje jedynie 8 przystanków. W latach 2018–2019 linia będzie wydłużona do pętli „Winnica”. Linia 2 jest także jedyną linią tramwajową w Warszawie, spełniającą kryteria szybkiego tramwaju: bezwzględny priorytet na skrzyżowaniach (tj. zielona fala indukowana przez nadjeżdżający tramwaj) oraz ograniczona liczba przystanków usytuowanych w sporej odległości od siebie (średnio co 700 m; największa odległość między przystankami na trasie linii to 2200 m).
    • linia 31 ma tylko 10 przystanków: Metro Wierzbno, Telewizja Polska, Samochodowa, Woronicza, Konstruktorska, Domaniewska, Rondo Unii Europejskiej, Postępu, Wynalazek i PKP Służewiec.
    • W całej historii Tramwajów Warszawskich linią-rekordzistką pod względem krótkości trasy była linia 5, obsługująca trasę Metro Młociny – Zajezdnia Żoliborz o długości ok. 1 km, wzdłuż której miała jedynie 2 przystanki – początkowy i końcowy.
  • W zespole Dworzec Centralny spotyka się 9 linii (7, 9, 10, 17, 22, 24, 25, 33 i 41). Podobna sytuacja jest w zespole Centrum, gdzie zatrzymuje się 9 linii tramwajowych (4, 7, 9, 15, 18, 22, 24, 25, 35), w zespole Okopowa, gdzie zatrzymuje się 10 linii tramwajowych (1, 10, 11, 13, 20, 22, 23, 24, 26, 27).
  • Najdłużej kursującymi liniami tramwajowymi są linie 9 (codziennie od ok. 4:15 do 1:00 w nocy) oraz 2 (codziennie od ok. 4:30 do północy).
  • Na ulicy Stawki, Stalowej, Nowowiejskiej między Politechniką a Placem Zbawiciela, 11 Listopada oraz Młynarskiej w kierunku Bemowa torowisko jest ułożone na jezdni. Na ulicy Młynarskiej w kierunku Centrum i w alei Solidarności na odcinku od placu Wileńskiego do placu Bankowego, torowisko również jest położone na jezdni, jednak został tam wydzielony specjalny pas dla tramwajów i autobusów.
  • 31 to jedyna warszawska linia, na której można było spotkać potrójne zestawy wagonów 105Na. Ostatnim dniem kursowania potrójnych składów, był 19 sierpnia 2016.
  • W latach 90. i w pierwszej dekadzie XXI wieku, linią na której najczęściej testowano tramwaje była linia 36, która do 2001 r. oraz w latach 2006–2008 jako jedyna nie pokonywała żadnych zakrętów pod kątem prostym między krańcami – jej trasa biegła ulicami Puławską, Marszałkowską, Andersa i Mickiewicza, które są wzajemnymi przedłużeniami.
  • W latach 2001–2007 w regularnej komunikacji, nie był wykorzystywany zakręt wschód-południe na placu Bankowym. W ramach objazdów skierowano tam jedynie kilkakrotnie linie 2 i 18, w latach 2001–2003 kursujące mostem Gdańskim, Międzyparkową i Andersa. Jedyną stałą linią wykorzystującą ten w zakręt we wspomnianym okresie, była linia nocna 640, która od 31 grudnia 2004 r. do końca lutego 2005 r. pokonywała ten zakręt w weekendowe noce. 16 czerwca 2007 r. na wymieniony zakręt powróciła linia 4. W latach 2011–2014 był on czasowo obsługiwany przez linię 18, zmiana była związana z budową stacji II linii metra „Dw. Wileński”.
  • Do 2007 r. po Warszawie kursowały linie tramwajowe o częstotliwości 30 minut w weekendy. W latach 2006–2007 były to linie 20 i 21. Przed 2 stycznia 2006 r. co pół godziny kursowały również linie 8, 23, 24, 27, 29 i 32. Obecnie w Warszawie nie ma linii tramwajowej o tak niskiej częstotliwości kursowania.
  • Odcinek: PL. BANKOWY – PL. ZBAWICIELA na ciągu ulicy Marszałkowskiej był w latach 1994–2001 obsługiwany przez siedem linii tramwajowych (do 1998 r. – 2, 4, 15, 18, 31, 35 i 36, później 2, 4, 15, 18, 35, 36 i 45), liczba ich uległa redukcji, w miarę przedłużania I linii metra. W 1998 r. kursowanie linii 31 (Potocka – plac Narutowicza) ograniczono do dni powszednich i przekształcono ją w okresową 45, która pod koniec swojego istnienia kursowała również w soboty. W 2001 r. po przedłużeniu I linii metra do stacji Ratusz Arsenał, zdecydowano o likwidacji linii 45, której rolę na Ochocie przejęła linia 36, a na Żoliborzu linia 4. W 2004 r. w związku z przedłużeniem I linii metra do stacji Dw. Gdański, Zarząd Transportu Miejskiego zdecydował się na wycofanie z Marszałkowskiej linii 2 (Żerań Wschodni – Banacha). Dwa lata później, w styczniu 2006 r. zawieszono linię 4, która została jednak przywrócona w czerwcu 2007 r. W kwietniu 2008 r. zlikwidowano jednak linię 15 (Huta – Okęcie) i od tego momentu ciąg jest obsługiwany przez cztery linie tramwajowe, początkowo 4, 18, 35 i 36, a od 2011 r. 4, 15, 18 i 35.

PrzypisyEdytuj

  1. szukaj według linii – rozkłady jazdy – ZTM Warszawa.
  2. a b Wskaźniki eksploatacyjne. Tramwaje Warszawskie Sp. z o.o.. [dostęp 2010-06-15].
  3. 403 – Dostęp zabroniony – Blog.pl.
  4. Jak to będzie z 20-ką. Autobus Czerwony, 2010-05-05. [dostęp 2010-06-15].
  5. a b informator statystyczny - informacje - ZTM Warszawa, www.ztm.waw.pl [dostęp 2018-04-27] (pol.).
  6. Tramwaje w Polsce. Justyna Żurawicz (red.). Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2013, s. 239. ISBN 978-83-7729-215-0.
  7. Źródło:Tygodnik „Świat”, 1907, nr 29 (z 20 lipca), s. 17.
  8. a b c Stefan Krzysztof Kuczyński: Herb Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 70.
  9. Janusz Oleksiewicz. Ochota – bardzo dobry adres. „Stolica”. Nr 1 (1413) (5 stycznia 1975), s. 2–3. WWP RSW „Prasa Książka Ruch”. 
  10. a b c Jan Kubalski. Dwa resorty, których odbudowa dała najlepsze wyniki. Komunikacja. „Stolica”. Nr 2 (11) (19–26 stycznia 1947), s. 4. Naczelna Rada Odbudowy Warszawy. 
  11. Grzegorz Sołtysiak, Jerzy S. Majewski: Warszawa. Ballada o okaleczonym mieście. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Baobab, 2006, s. 177. ISBN 978-83-7626-380-9.
  12. a b Jerzy Pytko, Leopold J. Pytko: Warszawa. Ocalić od zapomnienia. Warszawa: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Skarpa Warszawska, 2019, s. 216. ISBN 978-83-66195-22-6.
  13. Grzegorz Sołtysiak, Jerzy S. Majewski: Warszawa. Ballada o okaleczonym mieście. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Baobab, 2006, s. 64. ISBN 978-83-7626-380-9.
  14. Warszawskie tramwaje elektryczne. Tom IV. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2008, s. 95. ISBN 978-83-923702-0-8.
  15. Tramwaje w Polsce. Justyna Żurawicz (red.). Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2013, s. 253. ISBN 978-83-7729-215-0.
  16. a b Marian Gajewski: Odbudowa warszawskich urządzeń komunalnych (1944–1951) [w: Warszawa stolica Polski Ludowej. Zeszyt 2]. Warszawa: Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 1972, s. 107.
  17. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy. Urząd m.st. Warszawy, 2006-10-10. [dostęp 2012-06-14].
  18. Przetarg na zaprojektowanie i wybudowanie trasy tramwajowej w ciągu ul. Powstańców Śląskich (ul. Górczewską – ul. Radiową). Tramwaje Warszawskie. [dostęp 2010-08-27].
  19. Przyjdź i zobacz historię Tramwajów Warszawskich!. W: Tramwaje Warszawskie [on-line]. tw.waw.pl, 25 marca 2019. [dostęp 2019-04-21].
  20. a b http://tramwar.pl/twstat.html.
  21. http://tramwar.pl/tw120naduo.html.
  22. http://tramwar.pl/tw128n.html.
  23. Wszystko na temat branży kolejowej: PKP, Intercity, przewozy regionalne, koleje mazowieckie, rozkłady jazdy PKP, Kolej.
  24. http://tramwar.pl/tw134n.html.
  25. Jazz Duo dotrą za rok do stolicy (pol.). kurierkolejowy.eu, 2013-03-21. [dostęp 2013-03-21].
  26. http://kmkm.waw.pl/index.php/tabor-zabytkowy/tramwaje.
  27. http://tramwar.pl/tramtypy1.html.
  28. Pojazdy technicznie są jako 105Na.
  29. http://tramwar.pl/tramspis.html.
  30. Nowe tramwaje dla warszawskich pasażerów. Tramwaje Warszawskie, 2019-02-08. [dostęp 2019-03-11].
  31. Krzysztof Śmietana. Swing wyjeżdża na tory – pierwszy kurs już w sobotę. „Gazeta Stołeczna”, 2010-06-11. 
  32. Wszystko na temat branży kolejowej: PKP, Intercity, przewozy regionalne, koleje mazowieckie, rozkłady jazdy PKP, Kolej.
  33. http://tramwar.pl/tw-przetargitabor.html.
  34. Wszystko na temat branży kolejowej: PKP, Intercity, przewozy regionalne, koleje mazowieckie, rozkłady jazdy PKP, Kolej.
  35. Witold Urbanowicz, Wszystkie Jazzy już w Warszawie. Odbiory przedłużą się, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2017-02-09] (pol.).
  36. Konrad Majszyk, Monika Górecka-Czuryłło: Supertramwaje z zajezdni Żerań (pol.). 2009-03-27. [dostęp 2013-12-03].

Linki zewnętrzneEdytuj