Konstal 105Na

Polski tramwaj

Konstal 105Natramwaj wytwarzany w latach 1979–1992 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Według stanu z 2011 był to najczęściej eksploatowany tramwaj w Polsce[1]. Pierwsze egzemplarze wąskotorowe oznaczono typem 105NaW, a następne 805Na.

Konstal 105Na
Ilustracja
Skład wagonów 105Na w Zabrzu
Dane ogólne
Kraj produkcji

 Polska

Producent

Konstal

Miejsce produkcji

Chorzów

Lata produkcji

1979–1992

Dane techniczne
Liczba członów

1

Długość

13 500 mm

Szerokość

2400 mm

Wysokość

3060 mm

Masa

17 000 kg

Rozstaw wózków

1435 mm

Rozstaw osi w wózkach

1900 mm

Moc silników

4 × 41,5 kW

Typ silników

LTa-220

Prędkość maksymalna

72 km/h

Wnętrze
Liczba miejsc siedzących

20

Liczba miejsc ogółem

125

Wysokość podłogi

890 mm

Dźwięk pracy szczecińskich tramwajów Konstal 105Na 762+763

Konstrukcja edytuj

105Na to jednoczłonowy, jednokierunkowy wagon silnikowy, wyposażony w czworo drzwi.

Stanowi on rozwinięcie konstrukcyjne tramwaju 105N w stosunku do którego zmieniono lokalizację elementów wyposażenia elektrycznego, które przeniesiono spod schodów do szafki na tylnej ścianie kabiny motorniczego, wprowadzono wydzieloną kabinę motorniczego oraz usunięto niewielkie szybki pod szybą czołową i bocznymi szybami przednimi[a][2]. Z punktu widzenia eksploatacji, najważniejszą wprowadzoną zmianą było wprowadzenie przełączania silników. Podczas rozruchu 4 silniki były połączone szeregowo, podczas pracy normalnej w szereg połączone były 2 silniki (co zmniejszyło zużycie energii elektrycznej) oraz nowy typ wózków jezdnych[3]. Zmieniono także gniazda sterowania wielokrotnego i umożliwiono połączenie w skład nawet trzech wagonów.

W trakcie eksploatacji wozy 105Na poddawane były rozmaitym modyfikacjom i modernizacjom (m.in. modyfikacje układu elektrycznego, nowe czoła z tworzywa, zmiana mechanizmu otwierania drzwi, a nawet przebudowa na tramwaj dwukierunkowy jak w poznańskim 105NaDK). Przeprowadzano także modernizacje wagonów 105N do typu 105Na.

Instalacja elektryczna edytuj

Napięcie stałe z sieci trakcyjnej 600 V zasila silniki trakcyjne pojazdu, jest też przetwarzane w przetwornicy napięcia na napięcie stałe 40 V zasilając akumulatory i większość urządzeń elektrycznych wyposażenia, takich jak: tablice kierunkowe, hamulce szczękowe i szynowe, maszyny drzwiowe. W początkowych modelach stosowano przetwornicę elektromechaniczną składającą się z silnika prądu stałego i prądnicy prądu stałego sprzężonych wałem. W nowszych konstrukcjach (wersje: 105Ng, 105N1k, 105N2k, 105Nz i 105Mz) stosowano elektroniczną przetwornicę napięcia zwaną przetwornicą statyczną[4][5]. Podczas remontów i modernizacji starszych modeli wymieniano przetwornicę wirującą na statyczną[6].

Do zasilania niektórych urządzeń, takich jak lampki sygnalizacyjne, oświetlenie zewnętrzne, oświetlenie drzwiowe, kasowniki, sterowniki kasowników, sterowniki informacji trasowej, dzwonki itd., stosuje się napięcie 24 V uzyskiwane z przekształtnika tranzystorowego zasilanego napięciem 40 V[6].

Wersje i modernizacje edytuj

Wersja normalnotorowa 105Na wyprodukowana została w liczbie 1443 sztuk, zaś wąskotorowa 805Na w liczbie 691 egzemplarzy. Tramwaje 105Na i 805Na były bazą dla produkcji szeregu odmian, m.in.[7][8]:

Zdjęcie Typ Modernizacja Lata
produkcji/

modernizacji

Eksploatacja
  Konstal 105NT rozruch tyrystorowy 1984[9] konurbacja górnośląska, Kraków, Poznań, Warszawa
 
Konstal 105Nb nowa aparatura elektryczna, nowe drzwi i wózki; z powodu awaryjności przebudowane na 805Nb i dostarczone do Grudziądza 1992–1993[10] Warszawa
  Konstal 105Ng troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna 1993[11] Warszawa
  Konstal 105Ne nowy pulpit i szafa bezpiecznikowa 1993–1994[12] Warszawa
  Konstal 105Np wersja 105Ne z przetwornicą statyczną 1994[13] Szczecin
  Konstal 105Nb/e modyfikacja 105Ne polegająca na usunięciu klap rewizyjnych maszyn drzwiowych 1994[14] Warszawa
  Konstal 105Nf nowy pulpit, układ smarowania kół, pantograf połówkowy 1994–1996[15] Warszawa
  HCP 115N tramwaj powstały z połączenia dwóch wagonów 105Na członem niskopodłogowym 1995[16] Poznań
  Konstal 105N2k troje drzwi odskokowych, rozruch tyrystorowy, przetwornica statyczna 1995–2001[17] Warszawa
  Konstal 105Nm wersja 105Nf z przetwornicą statyczną 1996–1997[18] Warszawa
  Konstal 105Nz rozruch tyrystorowy, przetwornica statyczna, troje drzwi odskokowych 1997[19] Warszawa
  Konstal 105N2k/2000 nowe czoło i tył wozu, osłony wózków, nowy pulpit motorniczego 2000–2001[20] Szczecin, Warszawa
  Konstal 105Ng/S troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna, nowa aparatura 2000–2001[21] Szczecin
  Konstal 805Nm troje drzwi odskokowych, nowy wygląd wozu, nowe rejestratory 2003 Bydgoszcz
  Protram 105NWr troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna, nowe wnętrze i aparatura 2005–2010 Wrocław
  Moderus Alfa zakres modernizacji różni się w zależności od wersji 2006– konurbacja górnośląska, Szczecin, Poznań
  Konstal 805NaND modernizacji uległy: elektryczność, pantograf, kabina motorniczego, fotele, skrajne ściany (nowy design). 2004-2014 Łódź, Toruń, konurbacja górnośląska, Gdańsk
  Protram 405N tramwaj powstały z połączenia trzech wagonów 105Na dwoma członami niskopodłogowymi[22] 2011–2012[23] Kraków
  Konstal 805Na-MM troje drzwi odskokowych, nowa ściana czołowa i tylna, zmodernizowane wnętrze[potrzebna aktualizacja?] 2011–2012[23] Grudziądz

Eksploatacja edytuj

Tramwaje były eksploatowane w ruchu liniowym przez wszystkie polskie miasta z komunikacją tramwajową, z wyjątkiem Olsztyna, i w wielu miastach stanowią najliczniejszą grupę taboru. Pierwszym miastem, które wycofało wagony typu 105Na z ruchu liniowego, był Gorzów Wielkopolski – od 2 stycznia 2014 wagony serii 105Na nie kursowały liniowo, ostatecznie skreślono je ze stanu w 2017, a następnie na przełomie lat 2017 i 2018 skasowano; pozostawiono jeden wagon z przeznaczeniem na historyczny, jeden wagon jako szkoleniowy oraz jeden wagon z przeznaczeniem na różne imprezy[24].

Najczęściej wagony łączone są w składy podwójne. W Bydgoszczy, Łodzi, Pabianicach, Częstochowie (od 1 kwietnia 2011 do 30 kwietnia 2016), Elblągu, Metropolii Górnośląskiej, Gdańsku (od 29 stycznia 2010), Grudziądzu, Toruniu i Warszawie wagony kursują także pojedynczo. W Krakowie natomiast uznano, że brak możliwości hamowania pojedynczym wagonem w przypadku usterki stanowi zagrożenie i nie spotyka się tu już pojedynczych wagonów (zwanych tu „solówkami”).

Składy potrójne 105Na kursowały jedynie w Gdańsku na jednej brygadzie szczytowej linii 8 (od 24 maja 2017). W Warszawie trójskłady kursowały na niektórych kursach linii 31, lecz ich eksploatację zakończono 19 sierpnia 2016 r. W Krakowie ich eksploatację zakończono tydzień później – 26 sierpnia, ale składy te przywrócono do ruchu 31 sierpnia 2020 z uwagi na pandemię COVID-19. W okresie święta Wszystkich Świętych trójskłady kursowały w Szczecinie[25], Krakowie i Łodzi. 1 stycznia 1992 w Poznaniu, a 22 lutego 2010 w Gdańsku została zakończona eksploatacja zestawów potrójnych[26], lecz 24 maja 2017 w Gdańsku ponownie wprowadzono do ruchu taki skład.

Podczas różnych remontów torowisk we Wrocławiu (ul. Grabiszyńska, ul. Kosmonautów) jeździły wahadłowe składy 105Na – wagony były złączone tyłami, dostępny był tylko jeden z wagonów. Analogiczne rozwiązanie zastosowano w Łodzi podczas remontu Trasy WZ. Podejmowano także próby uruchomienia na czas remontu jednego z wiaduktów takich składów w Warszawie. Z powodu małego zainteresowania przyszłą linią nie wprowadzono ich do ruchu liniowego.

24 maja 2017 w Gdańsku ponownie spięto skład trójwagonowy (#1349+#1350+#1346), który kursował w dni powszednie na linii nr 8 (Stogi Plaża – Jelitkowo) oraz w wakacyjne soboty i niedziele. 24 stycznia 2019 spięto kolejny skład trójwagonowy tzw. „trzysetę” (nazwa pochodzi od wagonu prowadzącego w składzie: #1300+#1299+#1309) i od tego dnia możliwe było spotkanie dwóch składów trójwagonowych na linii 8. 28 maja 2019 „trzysetę” przemalowano w barwy historyczne z czasu PRL-u. Ostatecznie skład ten został wycofany z eksploatacji dnia 5 marca 2021, kończąc zarazem eksploatację wagonów 105Na w Gdańsku.

W lutym 2023 pierwsza partia (6) nieużywanych już przez Tramwaje Warszawskie wagonów została przekazana do ukraińskiego Konotopu, gdzie ma zostać dostosowana do toru o szerokości 1524 mm[27]. Łącznie zostały tam przekazane 23 wagony[28]. W kwietniu 2023 odbyły się pierwsze jazdy próbne po szerokim torze wagonu #1240[29].

Liczba eksploatowanych w Polsce wagonów typów 105Na i 805Na (24 marca 2019)[potrzebny przypis]:

Państwo Miasto Artykuł Przewoźnik Typ Lata dostaw Liczba sztuk Modernizacje
  Polska Bydgoszcz Tramwaje w Bydgoszczy MZK Bydgoszcz 805Na 1980–1990 82 2 (PESA)
Częstochowa Tramwaje w Częstochowie MPK Częstochowa 105Na 1975–1990 14
Elbląg Tramwaje w Elblągu Tramwaje Elbląskie 805Na 1980–1990 8 4
Gdańsk Tramwaje w Gdańsku Gdańskie Autobusy i Tramwaje 105Na
105N
1975–1990[30] 5 historycznych (jeden skład dwuwagonowy, jeden trójwagonowy)
Gorzów Wielkopolski Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim MZK Gorzów Wielkopolski 105Na 1975–1988 2 gospodarcze(historyczny, imprezowy)
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Tramwaje w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Tramwaje Śląskie 105Na 1979–? 49 107[brak potwierdzenia w źródle][31]
Grudziądz Tramwaje w Grudziądzu MZK Grudziądz 805Na 1980–1988 4 6
Kraków Tramwaje w Krakowie MPK Kraków 105Na 1979–1992 44
Łódź Tramwaje w Łodzi MPK Łódź 805Na 1977–1990 92 209
Poznań Tramwaje w Poznaniu MPK Poznań 105Na 1979–1990 52 (Obecnie) 40 (Modertrans)
Szczecin Tramwaje w Szczecinie Tramwaje Szczecińskie 105Na 1981–1992 34 16
Toruń Tramwaje w Toruniu MZK Toruń 805Na 1980–1990 23 18[brak potwierdzenia w źródle][32]
Warszawa Tramwaje w Warszawie Tramwaje Warszawskie 105Na lata 80. i 90. 178 134
Wrocław Tramwaje we Wrocławiu MPK Wrocław 105Na 1975–1991 9 historycznych 161 (Protram)
  Ukraina Konotop Tramwaje w Konotopie КП Конотопське трамвайне управління 105Na 2023 23[27]
Suma 619 697

Galeria edytuj

Zobacz też edytuj

Uwagi edytuj

  1. Według konstruktora tramwaju, z niewielkich szybek na wysokości nóg motorniczego, poprawiających możliwość zauważenia małych obiektów przed tramwajem, zrezygnowano z powodu protestów kobiet motorniczych, prowadzących tramwaj w spódnicy. Henryk Ciosiński: Tramwaj typu 105N – i tak to się zaczęło!, „Świat Kolei” nr 5/2013, s. 50–51.

Przypisy edytuj

  1. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 216. ISBN 839207846-2.
  2. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 69. ISBN 839207846-2.
  3. MKM 101: WAGONY TYPU 105Na. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-09].
  4. mike_1994: Konstal 105Nz. Serwis KOMIS, 2007-03-05. [dostęp 2019-12-09].
  5. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 73. ISBN 839207846-2.
  6. a b Transport szynowy. [dostęp 2009-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-09-17)].
  7. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 69–78. ISBN 839207846-2.
  8. Encyklopedia. Serwis KOMIS. [dostęp 2019-12-09].
  9. Piotr Dutkiewicz, Tramwaje w Poznaniu, Poznań 2005, Kolpress ISBN 83-920784-1-1, s. 184.
  10. Tomasz Gieżyński. 30 lat seryjnej produkcji tramwajów generacji 105N. „Świat kolei”. 12/2004. s. 46–53. 
  11. wagony typu 105Ng, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  12. wagony typu 105Ne, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  13. Serwis KOMIS, Encyklopedia: Konstal 105Np, Serwis KOMIS [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  14. Tramwaje Warszawskie – wagony typu 105Nb/e, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  15. wagony typu 105Nf, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  16.   Marcin Jurczak. Krótka historia wagonu numer 400. To już jest koniec, nie ma już nic. „Przystanek”. 1/2012. s. 2–3. ISSN 1730-6388. (pol.). 
  17. wagony typu 105N2k, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  18. wagony typu 105Nm, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  19. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 74. ISBN 839207846-2.
  20. wagony typu 105N2k/2000, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  21. Serwis KOMIS, Encyklopedia: TS 105Ng/2015, Serwis KOMIS [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  22. MPK Kraków: Wagon 405N. mpk.krakow.pl. [dostęp 2015-10-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-06)]. (pol.).
  23. a b Stanisław Jurga. Ponad 40-metrowy tramwaj przyjechał już do Krakowa. „Przewoźnik Krakowski”. 1 (43) 2012 styczeń-marzec, s. 8–10. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie. [dostęp 2015-10-19]. (pol.). 
  24. mk: „Stopiątki” sprzedane. Trafią na złom. gorzowianin.com, 2017-12-21. [dostęp 2019-12-10].
  25. Już za miesiąc „trójskłady”. Serwis KOMIS, 2005-10-31. [dostęp 2019-12-10].
  26. Tramwaje w Gdańsku. gdanskietramwaje.psstm.prohost.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-21)].
  27. a b Warszawa. Kilkanaście warszawskich tramwajów trafi do Ukrainy. tvn24.pl, 2023-02-23. [dostęp 2023-02-23]. (pol.).
  28. Warszawa: Pierwsze tramwaje wyjeżdżają do ukraińskiego Konotopu, www.transport-publiczny.pl [dostęp 2023-03-10] (pol.).
  29. Witold Urbanowicz: Konotop: Pierwszy warszawski tramwaj pojechał po szerokim torze. transport-publiczny.pl, 2023-04-05. [dostęp 2023-04-06]. (pol.).
  30. Marcin Czapnik, Tabor: 105N i 105Na, Tramwaje Gdańskie, 18 czerwca 2011 [dostęp 2022-12-12].
  31. Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe, 1 lutego 2020 [dostęp 2020-08-03] [zarchiwizowane z adresu 2021-01-16] (pol.).
  32. TORUŃ, projekt-tramwajowy.torun.pl [dostęp 2021-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-10-06].

Linki zewnętrzne edytuj