Konstal 105Na

Polski tramwaj

Konstal 105Natramwaj wytwarzany w latach 1979–1992 przez zakłady Konstal w Chorzowie. Według stanu z 2011 był to najliczniej eksploatowany tramwaj w Polsce[1]. Pierwsze egzemplarze wąskotorowe oznaczono typem 105NaW, a następne 805Na.

Konstal 105Na
Ilustracja
Skład wagonów 105Na w Zabrzu
Dane ogólne
Producent Konstal
Lata produkcji 1979–1992
Miejsce produkcji Polska Chorzów
Dane techniczne
Liczba członów 1
Długość 13 500 mm
Szerokość 2400 mm
Wysokość 3060 mm
Masa 17 000 kg
Rozstaw wózków 1435 mm
Rozstaw osi w wózkach 1900 mm
Liczba i moc silników 4 × 41,5 kW
Prędkość maksymalna 72 km/h
Wnętrze
Liczba miejsc siedzących 20
Liczba miejsc ogółem 125
Wysokość podłogi 890 mm
Portal Portal Transport szynowy

KonstrukcjaEdytuj

105Na to jednoczłonowy, jednokierunkowy wagon silnikowy, wyposażony w czworo drzwi.

Stanowi on rozwinięcie konstrukcyjne tramwaju 105N w stosunku do którego zmieniono lokalizację elementów wyposażenia elektrycznego, które przeniesiono spod schodów do szafki na tylnej ścianie kabiny motorniczego, wprowadzono wydzieloną kabinę motorniczego oraz usunięto niewielkie szybki pod szybą czołową i bocznymi szybami przednimi[a][2]. Z punktu widzenia eksploatacji, najważniejszą wprowadzoną zmianą było wprowadzenie przełączania silników. Podczas rozruchu 4 silniki były połączone szeregowo, podczas pracy normalnej w szereg połączone były 2 silniki (co zmniejszyło zużycie energii elektrycznej) oraz nowy typ wózków jezdnych[3]. Zmieniono także gniazda sterowania wielokrotnego i umożliwiono połączenie w skład nawet trzech wagonów.

W trakcie eksploatacji wozy 105Na poddawane były rozmaitym modyfikacjom i modernizacjom (m.in. modyfikacje układu elektrycznego, nowe czoła z tworzywa, zmiana mechanizmu otwierania drzwi, a nawet przebudowa na tramwaj dwukierunkowy jak w poznańskim 105NaDK). Przeprowadzano także modernizacje wagonów 105N do typu 105Na.

Instalacja elektrycznaEdytuj

Napięcie stałe z sieci trakcyjnej 600 V zasila silniki trakcyjne pojazdu, jest też przetwarzane w przetwornicy napięcia na napięcie stałe 40 V zasilając akumulatory i większość urządzeń elektrycznych wyposażenia, takich jak: tablice kierunkowe, hamulce szczękowe i szynowe, maszyny drzwiowe. W początkowych modelach stosowano przetwornicę elektromechaniczną składającą się z silnika prądu stałego i prądnicy prądu stałego sprzężonych wałem. W nowszych konstrukcjach (wersje: 105Ng, 105N1k, 105N2k, 105Nz i 105Mz) stosowano elektroniczną przetwornicę napięcia zwaną przetwornicą statyczną[4][5]. Podczas remontów i modernizacji starszych modeli wymieniano przetwornicę wirową na statyczną[6].

Do zasilania niektórych urządzeń, takich jak lampki sygnalizacyjne, oświetlenie zewnętrzne, oświetlenie drzwiowe, kasowniki, sterowniki kasowników, sterowniki informacji trasowej, dzwonki itd., stosuje się napięcie 24 V uzyskiwane z przekształtnika tranzystorowego przekształcającego napięcie 40 V na 24 V[6].

Wersje i modernizacjeEdytuj

Wersja normalnotorowa 105Na wyprodukowana została w liczbie 1443 sztuk, zaś wąskotorowa 805Na w liczbie 691 egzemplarzy. Tramwaje 105Na i 805Na były bazą dla produkcji szeregu odmian, m.in.[7][8]:

Zdjęcie Typ Modernizacja Lata
modernizacji
Eksploatacja
  Konstal 105NT rozruch tyrystorowy 1984[9] konurbacja górnośląska, Kraków, Poznań
Konstal 105Nb nowa aparatura elektryczna, nowe drzwi i wózki; z powodu awaryjności przebudowane na 805Nb i dostarczone do Grudziądza 1992–1993[10] Warszawa
  Konstal 105Ng troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna 1993[11] Warszawa
  Konstal 105Ne nowy pulpit i szafa bezpiecznikowa 1993–1994[12] Warszawa
  Konstal 105Np wersja 105Ne z przetwornicą statyczną 1994[13] Szczecin
  Konstal 105Nb/e modyfikacja 105Ne polegająca na usunięciu klap rewizyjnych maszyn drzwiowych 1994[14] Warszawa
  Konstal 105Nf nowy pulpit, układ smarowania kół, pantograf połówkowy 1994–1996[15] Warszawa
  HCP 115N tramwaj powstały z połączenia dwóch wagonów 105Na członem niskopodłogowym 1995[16] Poznań
  Konstal 105N2k troje drzwi odskokowych, rozruch tyrystorowy, przetwornica statyczna 1995–2001[17] Warszawa
  Konstal 105Nm wersja 105Nf z przetwornicą statyczną 1996–1997[18] Warszawa
  Konstal 105Nz rozruch tyrystorowy, przetwornica statyczna, troje drzwi odskokowych 1997[19] Warszawa
  Konstal 105N2k/2000 nowe czoło i tył wozu, osłony wózków, nowy pulpit motorniczego 2000–2001[20] Szczecin, Warszawa
  Konstal 105Ng/S troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna, nowa aparatura 2000–2001[21] Szczecin
  Protram 105NWr troje drzwi odskokowych, przetwornica statyczna, nowe wnętrze i aparatura 2005–2010 Wrocław
  Moderus Alfa zakres modernizacji różni się w zależności od wersji 2006– konurbacja górnośląska, Szczecin, Poznań
  Protram 405N tramwaj powstały z połączenia trzech wagonów 105Na dwoma członami niskopodłogowymi[22] 2011–2012[23] Kraków

EksploatacjaEdytuj

Tramwaje były eksploatowane w ruchu liniowym przez wszystkie polskie miasta z komunikacją tramwajową z wyjątkiem Olsztyna i w wielu miastach stanowią najliczniejszą grupę taboru. Pierwszym miastem, które wycofały wagony z ruchu liniowego był Gorzów Wielkopolski. Od 2 stycznia 2014 wagony serii 105Na nie kursowały liniowo w tym mieście, ostatecznie wagony skreślono ze stanu w 2017 i skasowano na przełomie 2017 i 2018, pozostawiając jeden wagon z przeznaczeniem na historyczny, jeden skład dwuwagonowy jako szkoleniowy oraz jeden wagon imprezowy[24]. Najczęściej wagony łączone są w składy podwójne. W Bydgoszczy, Łodzi, Pabianicach, Częstochowie (od 01.04.2011 do 30.04.2016), Elblągu, Metropolii Górnośląskiej, Gdańsku (od 29.01.2010), Grudziądzu, Toruniu i Warszawie wagony kursują także pojedynczo. Ze względu na brak możliwości hamowania pojedynczym wagonem w przypadku usterki w Krakowie nie spotyka się już pojedynczych wagonów zwanych „solówkami”, ponieważ stwarzały one zagrożenie. Składy potrójne 105Na kursują jedynie w Gdańsku na jednej brygadzie szczytowej linii 8 (od 24 maja 2017). W Warszawie kursowały one na niektórych kursach linii 31. Ich eksploatację zakończono 19 sierpnia 2016. W Krakowie ich eksploatację zakończono tydzień później – 26 sierpnia (składy te przywrócono do ruchu 31 sierpnia 2020 z uwagi na pandemię COVID-19). W okresie święta Wszystkich Świętych trójskłady kursowały w Szczecinie[25], Krakowie i Łodzi. 1 stycznia 1992 w Poznaniu, a 22 lutego 2010 w Gdańsku została zakończona eksploatacja zestawów potrójnych[26] (lecz 24 maja 2017 w Gdańsku ponownie wprowadzono do ruchu taki skład). W czasie remontu torowiska we Wrocławiu jeździły wahadłowe składy 105Na (wagony były złączone tyłami). Analogiczne rozwiązanie zastosowano w Łodzi podczas remontu Trasy WZ. Podejmowano także próby uruchomienia na czas remontu jednego z wiaduktów takich składów w Warszawie. Z powodu małego zainteresowania przyszłą linią nie wprowadzono ich do ruchu liniowego. 24 maja 2017 w Gdańsku ponownie spięto skład trójwagonowy (1349+1350+1346), który kursuje w dni powszednie na linii nr 8 (Stogi Plaża – Jelitkowo) oraz w wakacyjne soboty i niedziele. 24 stycznia 2019 spięto kolejny skład trójwagonowy tzw. „trzysetę” (nazwa pochodzi od wagonu prowadzącego w składzie 1300+1299+1309) i od tego dnia możliwe są dwa składy trójwagonowe na linii 8. 28 maja 2019 „trzysetę” przemalowano w barwy historyczne z czasu PRL-u.

Liczba eksploatowanych w Polsce wagonów typów 105Na i 805Na (24 marca 2019)[potrzebny przypis]:

Państwo Miasto Artykuł Przewoźnik Typ Lata dostaw Liczba sztuk Modernizacje
  Polska Bydgoszcz Tramwaje w Bydgoszczy MZK Bydgoszcz 805Na 1980–1990 93 2 (PESA)
Częstochowa Tramwaje w Częstochowie MPK Częstochowa 105Na 1975–1990 32
Elbląg Tramwaje w Elblągu Tramwaje Elbląskie 805Na 1980–1990 12 2
Gdańsk Tramwaje w Gdańsku Gdańskie Autobusy i Tramwaje 105Na
105N
1975–1990[27] 26
2 (techniczne)
7 (Protram)
2
22 (MPK Łódź)
2

(ZKM Gdańsk)

Gorzów Wielkopolski Tramwaje w Gorzowie Wielkopolskim MZK Gorzów Wielkopolski 105Na 1975–1988 3 (historyczny, imprezowy oraz 2 szkoleniowe)
Konurbacja górnośląska Tramwaje w konurbacji górnośląskiej Tramwaje Śląskie 105Na 1979–? 84 107[28]
Grudziądz Tramwaje w Grudziądzu MZK Grudziądz 805Na 1980–1988 8 6
Kraków Tramwaje w Krakowie MPK Kraków 105Na 1979–1992 64
Łódź Tramwaje w Łodzi MPK Łódź 805Na 1977–1990 146 236
Poznań Tramwaje w Poznaniu MPK Poznań 105Na 1979–1990 26 (Obecnie) 40 (Modertrans)
Szczecin Tramwaje w Szczecinie Tramwaje Szczecińskie 105Na 1981–1992 2 46
Toruń Tramwaje w Toruniu MZK Toruń 805Na 1980–1990 27 18[29]
Warszawa Tramwaje w Warszawie Tramwaje Warszawskie 105Na lata 80. i 90. 167 221
Wrocław Tramwaje we Wrocławiu MPK Wrocław 105Na 1975–1991 35 168 (Protram)
Suma 751 846

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Według konstruktora tramwaju, z niewielkich szybek na wysokości nóg motorniczego, poprawiających możliwość zauważenia małych obiektów przed tramwajem, zrezygnowano z powodu protestów kobiet motorniczych, prowadzących tramwaj w spódnicy. Henryk Ciosiński: Tramwaj typu 105N – i tak to się zaczęło!, „Świat Kolei” nr 5/2013, s. 50–51.

PrzypisyEdytuj

  1. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 216. ISBN 839207846-2.
  2. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 69. ISBN 839207846-2.
  3. MKM 101: WAGONY TYPU 105Na. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-09].
  4. mike_1994: Konstal 105Nz. Serwis KOMIS, 2007-03-05. [dostęp 2019-12-09].
  5. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 73. ISBN 839207846-2.
  6. a b Transport szynowy. [dostęp 2009-09-25].
  7. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 69–78. ISBN 839207846-2.
  8. Encyklopedia. Serwis KOMIS. [dostęp 2019-12-09].
  9. Piotr Dutkiewicz, Tramwaje w Poznaniu, Poznań 2005, Kolpress ​ISBN 83-920784-1-1​, s. 184.
  10. Tomasz Gieżyński. 30 lat seryjnej produkcji tramwajów generacji 105N. „Świat kolei”. 12/2004. s. 46–53. 
  11. wagony typu 105Ng, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  12. wagony typu 105Ne, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  13. Serwis KOMIS, Encyklopedia: Konstal 105Np, Serwis KOMIS [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  14. Tramwaje Warszawskie – wagony typu 105Nb/e, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  15. wagony typu 105Nf, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  16.   Marcin Jurczak. Krótka historia wagonu numer 400. To już jest koniec, nie ma już nic. „Przystanek”. 1/2012. s. 2–3. ISSN 1730-6388 (pol.). 
  17. wagony typu 105N2k, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  18. wagony typu 105Nm, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  19. Tramwaje wysokopodłogowe. W: Arkadiusz Lubka Arkadiusz, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 74. ISBN 839207846-2.
  20. wagony typu 105N2k/2000, tramwar.pl [dostęp 2020-04-24].
  21. Serwis KOMIS, Encyklopedia: TS 105Ng/2015, Serwis KOMIS [dostęp 2020-04-24] (pol.).
  22. MPK Kraków: Wagon 405N (pol.). mpk.krakow.pl. [dostęp 2015-10-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-06)].
  23. Stanisław Jurga. Ponad 40-metrowy tramwaj przyjechał już do Krakowa. „Przewoźnik Krakowski”. 1 (43) 2012 styczeń-marzec, s. 8–10. Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne S.A. w Krakowie (pol.). [dostęp 2015-10-19]. 
  24. mk: „Stopiątki” sprzedane. Trafią na złom. gorzowianin.com, 2017-12-21. [dostęp 2019-12-10].
  25. Już za miesiąc „trójskłady”. Serwis KOMIS, 2005-10-31. [dostęp 2019-12-10].
  26. Tramwaje w Gdańsku.
  27. Account Suspended, gdanskietramwaje.psstm.prohost.pl [dostęp 2018-06-09].
  28. Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe [dostęp 2020-08-03] (pol.).
  29. http://www.projekt-tramwajowy.torun.pl.

Linki zewnętrzneEdytuj