Ulice i place w Braniewie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Plan_Braniewa1635_2020_du%C5%BCy.jpg/220px-Plan_Braniewa1635_2020_du%C5%BCy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Braunsberg_Marktstr.jpg/220px-Braunsberg_Marktstr.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Braniewo_amfiteatr_2022.jpg/220px-Braniewo_amfiteatr_2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Braniewo_rondo_im._gen._W%C5%82adys%C5%82awa_Andersa_6.jpg/220px-Braniewo_rondo_im._gen._W%C5%82adys%C5%82awa_Andersa_6.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Pa%C5%82acyk_Potockiego_Braniewo.jpg/220px-Pa%C5%82acyk_Potockiego_Braniewo.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Braniewo_plac_ks._Brandysa.jpg/220px-Braniewo_plac_ks._Brandysa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Braniewo_ul._Dembi%C5%84skiego_osiedle_wojskowe.jpg/220px-Braniewo_ul._Dembi%C5%84skiego_osiedle_wojskowe.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Braniewo%2C_Wikielec%2C_Piekie%C5%82ko%2C_m%C5%82yn_Arnolda_Wecklitzm%C3%BChle.jpg/220px-Braniewo%2C_Wikielec%2C_Piekie%C5%82ko%2C_m%C5%82yn_Arnolda_Wecklitzm%C3%BChle.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Braniewo_ul._Elbl%C4%85ska_5.jpg/220px-Braniewo_ul._Elbl%C4%85ska_5.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Braniewo_ul._Gda%C5%84ska_2022.jpg/220px-Braniewo_ul._Gda%C5%84ska_2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f6/Braniewo_plac_Grunwaldu.jpg/220px-Braniewo_plac_Grunwaldu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Braniewo_ul._Hozjusza_1_poczta.jpg/220px-Braniewo_ul._Hozjusza_1_poczta.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Braniewo_Miejska_Biblioteka_Publiczna_w_Braniewie_2.jpg/220px-Braniewo_Miejska_Biblioteka_Publiczna_w_Braniewie_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Braniewo_ul._Kromera.jpg/220px-Braniewo_ul._Kromera.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Braniewo_ul._Kr%C3%B3lewiecka.jpg/220px-Braniewo_ul._Kr%C3%B3lewiecka.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Braniewo_ul._Marato%C5%84ska_2022.jpg/220px-Braniewo_ul._Marato%C5%84ska_2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Klasztor_Braniewo_02.06.2022.jpg/220px-Klasztor_Braniewo_02.06.2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Braniewo_morska_fabryka_cygar.jpg/220px-Braniewo_morska_fabryka_cygar.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Braniewo_pl._Pi%C5%82sudskiego_starostwo_powiatowe_2.jpg/220px-Braniewo_pl._Pi%C5%82sudskiego_starostwo_powiatowe_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Spichlerz_w_Braniewie.jpg/220px-Spichlerz_w_Braniewie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Braniewo_Przemys%C5%82owa_rze%C5%BAnia_PKS.jpg/220px-Braniewo_Przemys%C5%82owa_rze%C5%BAnia_PKS.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Braniewo_ul._Sikorskiego.jpg/220px-Braniewo_ul._Sikorskiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Braniewo_ul._Stefczyka_Dino_2022.jpg/220px-Braniewo_ul._Stefczyka_Dino_2022.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Braniewo_ul._Szkolna_szko%C5%82a_rolnicza_1912.jpg/220px-Braniewo_ul._Szkolna_szko%C5%82a_rolnicza_1912.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Braniewo_ul._Wile%C5%84ska_przedmie%C5%9Bcie_Ko%C5%BAlin%2C_rok_2021.jpg/220px-Braniewo_ul._Wile%C5%84ska_przedmie%C5%9Bcie_Ko%C5%BAlin%2C_rok_2021.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Braniewo_plac_Wolno%C5%9Bci.jpg/220px-Braniewo_plac_Wolno%C5%9Bci.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Braniewo_zima_2021_2.jpg/220px-Braniewo_zima_2021_2.jpg)
Historia do 1945
edytujUlice Braniewa były od czasów średniowiecza do nastania ery komunikacji samochodowej wąskie i ciasne, tak samo jak w innych tej rangi miastach. Tylko niektóre z nich miały utwardzoną nawierzchnię. Nie posiadały oficjalnych nazw, opisów ani numerów. Nie oznaczało to wcale, iż nazw ulic czy też dzielnic wówczas nie używano. Przeciwnie – nazwy poszczególnych ulic występują w źródłach już od czasów średniowiecza i niektóre z nich zachowano w niezmienionej formie podczas oficjalnego nadawania mian w połowie XIX wieku[1][2].
W 1802 ulice Braniewa zostały rozświetlone pierwszymi latarniami[3]. W 1818 władze ponumerowały budynki w mieście i to zarówno mieszkalne, jak i te o innym charakterze, a także inne grunty, zakładając w tym celu księgę wieczystą miasta. Nazwy ulicom zostały nadane urzędowo w 1845 roku[3]. Był ku temu już czas, gdyż miasto po połączeniu Starego Miasta i prawobrzeżnego Nowego Miasta liczyło już łącznie osiem i pół tysiąca mieszkańców i dalej szybko się rozrastało[4].
W I połowie XX w. miasto się nadal dynamicznie rozwijało i rozbudowywało. Na obrzeżach miasta powstawało wiele nowych ulic, którym często nadawano nazwy wielkich postaci związanych z miastem – tak powstały m.in.: Wichmannstraße, Arendtstraße, Flemingstraße, Seeligerstraße, Sydathstraße[5].
Po zagarnięciu władzy przez nazistowską partię NSDAP (Machtergreifung), w latach 1933–1935 roku nazwy poszczególnych ulic uległy zmianie. I tak zmienione zostały nazwy ulic: Berliner Straße na Ludendorffstraße, Neue Dammstraße na SA-Straße, Marktstraße na Hindenburgstraße, Vorstädtischer Markt na Adolf-Hitler-Platz, Am Stadtpark na Horst-Wessel-Platz, Logenstraße na Otto-Weinreich-Straße[6].
Historia od 1945
edytujKolejną zasadniczą zmianę przyniósł koniec II wojny światowej. Już kilka miesięcy wcześniej, bo w lutym 1945 r., na konferencji jałtańskiej zdecydowano o likwidacji Prus Wschodnich i przyznaniu Braniewa Polsce. 20 marca 1945 miasto zajęły wojska radzieckie. Pod koniec maja 1945 zaczęli napływać polscy osadnicy. 7 lipca 1945 władza w Braniewie została przejęła przez polską administrację. Posługiwanie się językiem polskim wymusiło również nazywanie ulic w tym języku. Nie odtworzono i nie nazwano wielu przedwojennych ulic, gdyż brakowało planu, zapału, funduszy, a także nie było potrzeby w wyludnionym przez wojnę mieście. Zatracono po wojnie nie tylko cenną architekturę miasta, ale i średniowieczny układ wielu uliczek. Oficjalne nazwy ulicom zostały nadane dopiero w 1947 roku. Dokonała tego specjalna komisja Miejskiej Rady Narodowej w składzie: Roman Grynberg, Stanisław Rojek, Zygmunt Rarok, Longin Maliński i Wincenty Wiśniewski. Pewne dystansowanie się do „wyzwolicieli” uwidacznia się w nazewnictwie ulic – zmieniono nazwy ul. Stalina na „tylko” ul. Bohaterów Stalingradu oraz ul. Wandy Wasilewskiej na ul. gen. Świerczewskiego[7].
Ostatnią znaczną zmianę w nazewnictwie ulic Braniewa przyniosły przemiany ustrojowe 1989 roku. Z dniem 1 grudnia 1990 zniknęło z krajobrazu miasta siedem nazw ulic i placów, których patroni byli jednoznacznie kojarzeni z poprzednim systemem – tj. ulice Zwycięzców, Lenina, Partyzantów, Bohaterów Stalingradu, Świerczewskiego, Hanki Sawickiej i plac Skowrońskiego. Zastąpiono je nazwami bohaterów narodowych III RP (ul. Grota Roweckiego, ul. Sikorskiego, pl. Piłsudskiego), w następnych latach pojawił się również, dotychczas niemal nieobecny, patronat osób duchownych (ul. Protmann, ul. Kromera, pl. ks. Brandysa). Kolejne uchwały Rady Miejskiej w Braniewie dotyczyły nazywania bezimiennych ulic i placów lub nowo utworzonych[8][9][10][11][12].
Nazwa ulicy | Nazwa ulicy do 1945 roku, o ile nie podano inaczej | Źródło |
---|---|---|
ul. 1 Maja | Schichauer Weg | [13] |
ul. 700-lecia | ||
ul. 9 Maja | Ritterstraße | [13] |
ul. Akacjowa | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 13 kwietnia 2022 | [8] |
Amfiteatr im. Henryka Mrozińskiego | Pflaumengrund, po wojnie otrzymał imię w 2016 | [14] |
rondo im. gen. Władysława Andersa | nazwane 6 maja 1998 | [12] |
ul. Armii Krajowej | Institutsstraße, Seeligerstraße, ul. Zwycięzców do 1990, od 1 grudnia 1990 ul. Armii Krajowej (ulica zawiera też obszar przedwojennej przedwojennej Bullengasse, wcześniej Am Bullenteich), | [13][15][16] |
ul. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991 | [17] |
ul. Jana Bażyńskiego | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991 | [17] |
ul. Józefa Bema | Seydlitzstraße | [13] |
ul. Błotna | Petershagener Weg | [13] |
ul. Botaniczna | Stiftsweg, Am Stadtgraben (część) | [13] |
pl. ks. Prałata Tadeusza Brandysa | Nazwany Uchwałą RM z dn. 31 marca 2010 | [18] |
ul. Brzozowa | Fliederweg | [13] |
ul. Bursztynowa | nowo utworzona w 2018 | [9] |
ul. Fryderyka Chopina | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 24 maja 2017 | [10] |
ul. Cicha | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991 | [17] |
ul. Dąbrowskiego | ||
ul. Dembińskiego | Ziethenstraße | [13] |
ul. Długa | Prof. Thienemann-Straße | [13] |
ul. Drewniana | Holzstraße | [13] |
ul. Drozdowa | Salzburger Straße | [13] |
ul. Dworzec Kolejowy | Am Bahnhof | [13] |
ul. Elbląska | Berliner Straße/Ludendorffstraße (w l. 30. XX w. wydzielona z części ulicy Berliner Straße od nru 25) | [13][19] |
ul. Fromborska | Berliner Straße (część), Vor dem hohen Tore | [13][3] |
ul. Gdańska | Langgasse, po wojnie wydłużona o część Vorstädtischer Markt | [13][20] |
ul. Gustawa Gizewiusza | nowo utworzona 16 października 1984 | [21] |
ul. gen. Grota Roweckiego | ul. Hanki Sawickiej do 1990, od 1 grudnia 1990 ul. gen. Grota Roweckiego | [15] |
pl. Grunwaldu | Teichstraße | [13] |
ul. Grzybowa | ||
ul. Hozjusza | Fischergatz, Poststraße (po wybudowaniu poczty) | [13] |
ul. Jaśminowa | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 13 kwietnia 2022 | [22] |
ul. Jachtowa | nowo utworzona 16 października 1984 | [21] |
ul. Jagiełły | Bruno-Schaffrinski-Straße | [13] |
ul. Jaskółcza | Karlsbader Straße | [13] |
ul. Kajki | Karl-Freyberger-Straße | [13] |
ul. Katedralna | 1. Kirchenstraße | [13] |
ul. Kętrzyńskiego | Herbert-Norkus-Straße | [13] |
ul. Kolejowa | Lindenauer Chaussee | [13] |
ul. Kołłątaja | ||
ul. Konarskiego | Ackerstraße | [13] |
ul. Kopernika | ||
ul. Kościelna | Theaterstraße | [13] |
ul. Kościuszki | Marktstraße (do 1933, 20.04.1933 przemianowana na Hindenburgstr.)
dalej jako Ermländische Straße, potem Bahnhofstraße (do 1945), zawierała też przed wojną obszar: Fleischstraße, Lindenstraße |
[13][23] |
ul. Krasickiego | Flemingstraße | [13] |
ul. Marcina Kromera | część ul. Gdańskiej do 1994,
od 1 lipca 1994 ul. Kromera została wydzielona z ul. Gdańskiej |
[20] |
ul. Królewiecka | Tamm, Schloßdamm, Königsberger Straße (do 1945), Stalina (do 1947), Bohaterów Stalingradu (do 1990), Królewiecka od 1 grudnia 1990 | [13][15] |
ul. Krótka | ||
ul. Kwiatowa | Feldstraße | [13] |
ul. Lipowa | Gerberstraße | [13] |
ul. Lisia | 1. Hofgasse | [13] |
ul. Łącznikowa | Brauerstraße | [13] |
ul. Łąkowa | Kanonenberg | [13] |
ul. Magazynowa | Sprindgasse | [13] |
ul. Malinowa | Schleusenstraße | [13] |
ul. Maratońska | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 13 kwietnia 2022 | [24] |
ul. Marynarska | Schulstraße | [13] |
ul. Jana Matejki | nowo utworzona z dniem 29 października 1985 | [25] |
ul. Mielczarskiego | Simon-Wichmann-Straße | [13] |
ul. Młynarska | Mühlenstraße | [13] |
ul. Mokra | Am Graben | [13] |
ul. Moniuszki | Rodelshöferstraße | [13] |
ul. Morska | Neue Dammstraße (zbudowana w dzisiejszym przebiegu w l. 1805–1824 – stąd określenie „nowa”), po 1933 SA-Straße | [13][26][6] |
ul. Mrągowiusza | Fritz-Thienemann-Straße | [13] |
ul. Mrówcza | Egerländer Straße | [13] |
ul. Nadbrzeżna | Treideldamm, Weg an der Passarge zur Kreuzkirche | [13] |
ul. Nowopasłęcka | nowo utworzona 16 października 1984 | [21] |
ul. Ogrodowa | Gärtnerstraße | [13] |
ul. Olimpijska | nowo utworzona Uchwałą RM w Braniewie z dn. 11 września 2012 | [27] |
ul. Olsztyńska | Mehlsacker Straße | [13] |
ul. Elizy Orzeszkowej | nowo utworzona w 2018 | [28] |
ul. Parkowa | Gartenstraße (przed wojną dłuższa, przy Gartenstr. 10 położony był browar) | [13][29] |
ul. PCK | Kreuzstraße, Krzyżowa (1945) | [13] |
ul. Piaskowa | ||
ul. Pieniężnego | Otto-Reinke-Straße | [13] |
ul. Piłkarska | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 8 marca 2023 | [30] |
pl. Józefa Piłsudskiego | Vorstädtischer Markt (do 1933, 20.04.1933 przemianowana na A.-H. Platz.), po wojnie pl. Skowrońskiego, od 1 grudnia 1990 pod obecną nazwą, zawierał też: Am Adler (do 1936 – Adlerstraße), Fischmarkt, Fabrikstraße, Neuer Markt | [13][15][23] |
ul. Piwna | Töpferweg, Töpfergang | [13] |
ul. Portowa | Magazinstraße,Am Ascheberg, Am Glockenberg, Am Lehmberg | [31] |
ul. bł. Reginy Protmann | Klosterstraße, po wojnie ul. Basztowa, od 2002 ul. bł. Reginy Protmann | [13][32] |
ul. Przemysłowa | Logenstraße, od 1935 Otto-Weinreich-Straße | [13] |
ul. Reja | Memeler Straße, Lenina (do 1990), ul. Reja od 1 grudnia 1990 | [13][15] |
ul. Różana | Rosenweg | [13] |
ul. Rzemieślnicza | Fließstraße | [13] |
ul. Sądowa | Johannisstraße (część), Am Stadtpark (część) | [13] |
ul. Sikorskiego | Malzstraße (do 1945), ul. Świerczewskiego (do 1990), od 1 grudnia 1990 ul. Sikorskiego | [13][15] |
ul. Skośna | ||
ul. Słoneczna | nowo utworzona Uchwałą RM z dnia 20 lutego 1991 | [17] |
ul. Słowicza | Reichenberger Straße | [13] |
ul. Smutna | ||
ul. Sowińskiego | Scharnhorststraße | [13] |
ul. Spacerowa | Grünestraße | [13] |
ul. Sportowa | Angerstraße (Weg nach Wecklitzmühle) | [13] |
ul. Staszica | Braunschweiger Straße | [13] |
ul. Stefczyka | Zagerer Weg | [13] |
pl. Strażacki | zawierał wiele ulic, których nie odtworzono po wojnie | |
ul. Sucharskiego | ||
Skwer Sybiraków | nazwany 6 maja 1998, przed wojną nazywany Theresienstraße od Thersienheim | [33] |
ul. Szkolna | Regitter Weg | [13] |
ul. Świętojańska | Johannisstraße | [13] |
ul. Świętokrzyska | Klenauer Weg | [13] |
ul. Traugutta | Erich-Koch-Straße | [13] |
ul. Wałowa | Am Stadtgraben | |
ul. Warmińska | Hansastraße | [13] |
ul. Wąska | Neustädtische Kirchenstraße | [13] |
ul. Wiejska | Auestraße | [13] |
ul. Wileńska | Tannenbergstraße, Partyzantów (do 1990),
od 1 grudnia 1990 ul. Wileńska |
[13][15] |
ul. Wodna | Wasserstraße | [13] |
al. Wojska Polskiego | Yorkstraße | [13] |
pl. Wolności | Am Stadtpark, po 1933 Horst-Wessel-Platz | [13] |
ul. Wspólna | Danziger Straße | [13] |
ul. Zamkowa | Schloßstraße, po wojnie otrzymała własną nazwę w 2015 | [11] |
ul. Zielona | Arendt-Straße | [13] |
ul. Żeglarska | nowo utworzona 16 października 1984 | [21] |
ul. Żeromskiego | Sydath-Straße | [13] |
Nieodtworzone lub nienazwane współcześnie ulice i place
edytuj- Bergstraße (między Morską a Pasłęką, tuż za browarem)
- Breitestraße (plac Strażacki)
- Collegienstraße, od 1930 Kollegienstraße (przedłużenie Hozjusza do kolegium jezuickiego)
- Fleischerstraße (bloki należące do ul. Kościuszki)
- Fließstraße – równoległa do ul. Konarskiego
- Feuerstraße (plac Strażacki)
- Fischmarkt (targowisko miejskie)
- Gartenstraße (między Morską a Browarem)
- Himmelsleiter (schody przy Baszcie do fosy)
- Junkerstraße (plac Strażacki)
- Kastanienalleee (tuż za browarem)
- Lindenstraße (bloki należące do ul. Kościuszki)
- Moenkestraße (za sądem do Spacerowej)
- Mauerstraße (między Gdańską 6 a 10)
- Schanzengasse – przed 1818 jako „An den Schanzen” oraz „hinter dem Rohrteich”, po 1945 nienazwana, współcześnie chodnik pomiędzy placem Wolności a ul. Portową
- Schmiedestraße (plac Strażacki)
Przypisy
edytuj- ↑ Augustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916.
- ↑ Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 239.
- ↑ a b c Augustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916, s. 711.
- ↑ Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 196.
- ↑ Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 227.
- ↑ a b Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 30.
- ↑ Stanisław Achremczyk, Alojzy Szorc, Braniewo, Olsztyn 1995, s. 247–264.
- ↑ a b Uchwała nr XXXIV/335/22 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ a b Uchwała nr II/7/18 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 28 listopada 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ a b Uchwała nr XXXII/229/17 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 24 maja 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ a b Uchwałą nr XV/77/15 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 28 października 2015 r. ulicy biegnącej w kierunku Wieży Bramnej nadano nazwę ul. Zamkowej.
- ↑ a b Uchwała Rady Miejskiej w Braniewie nr LXV/218/98 z dnia 6 maja 1998 r. w sprawie nadania rondu w Braniewie imienia generała Władysława Andersa.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz Heimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – Straßenverzeichnis von Braunsberg polnisch-deutsch.
- ↑ Odsłonią tablicę. Amfiteatr imienia burmistrza [online], Portal Braniewo, 24 maja 2016 [dostęp 2022-07-06] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Uchwała nr VI/36A/90 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 22 sierpnia 1990 roku w sprawie zmiany nazw ulic miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1990 roku.).
- ↑ C.G. Höpfner. Preussische Provinzial-Blätter. Erinnerungen aus den Kriegsläuften des Jahres 1807 in und um Braunsberg. Mit einem Situationsplane. Königsberg 1854, s. 115
- ↑ a b c d Uchwała nr XIII/58/91 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 20 lutego 1991 roku w sprawie nadania nazw nowo powstałym ulicom miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem ogłoszenia).
- ↑ Uchwała nr XXXV/220/10 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie nadania nazwy placowi na terenie miasta Braniewa.
- ↑ Stadt Braunsberg im Ermland: ein Familienbuch, von Walter Merten, 1976, s. 212.
- ↑ a b Uchwała nr LI/272/94 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 12 maja 1994 r. w sprawie nadania nazwy ulicy miasta Braniewa (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 lipca 1994 r.).
- ↑ a b c d Uchwała nr II/9/84 Miejskiej Rady Narodowej w Braniewie z dnia 16 października 1984 r. w sprawie nadania nazwy ulic w mieście Braniewie (§ 5 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia).
- ↑ Uchwała nr XXXIV/333/22 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ a b Ludwig Kayser: „Das erste der tausend Jahre” [online], www.braunsberg-ostpreussen.de [dostęp 2021-03-04] .
- ↑ Uchwała nr XXXIV/334/22 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ Uchwała nr VIII/34/85 Miejskiej Rady Narodowej w Braniewie z dnia 29 października 1985 roku w sprawie nadania nazwy ulicy w mieście Braniewie (§ 3 Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia).
- ↑ Augustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE, XIX, 1916, s. 709.
- ↑ Uchwała nr XIX/129/12 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 11 września 2012 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ Uchwała nr XLIV/318/18 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa.
- ↑ Albert Gieseler -- Bergschlößchen Aktien-Bierbrauerei [online], www.albert-gieseler.de [dostęp 2022-07-06] .
- ↑ Uchwała nr XLIII/410/23 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 8 marca 2023 r. w sprawie nadania nazwy ulicy na terenie miasta Braniewa
- ↑ Augustin Lutterberg, Zur Baugeschichte der Altstadt Braunsberg, ZGAE XIX, 1916, s. 715.
- ↑ PATRONKA MIASTA BRANIEWA [online], katarzynki.org.pl [dostęp 2022-07-05] .
- ↑ Uchwała Rady Miejskiej w Braniewie nr LXV/219/98 z dnia 6 maja 1998 r. w sprawie nadania skwerowi przy ul. Fromborska–Moniuszki w Braniewie nazwy „Skwer Sybiraków”.