Otwórz menu główne

Socjalizm wolnościowy

forma lewicowego anarchizmu
(Przekierowano z Wolnościowy socjalizm)

Wolnościowy socjalizmtermin używany wobec różnych antyautorytarnych[1] oraz antyetatystycznych ideologii politycznych w łonie ruchu socjalistycznego, które odrzucają koncepcję socjalizmu zakładającą państwową kontrolę gospodarki[2].

Ogólna charakterystykaEdytuj

Wolnościowy socjalizm jest filozofią Zachodu o różnorodnych interpretacjach, choć w jego wielu wcieleniach można znaleźć pewne ogólne podobieństwa. Ideologia ta często odrzuca samą instytucję państwa[1] podkreślając, że wolne i sprawiedliwe społeczeństwo można osiągnąć poprzez zniesienie autorytarnych instytucji kontrolujących pewne środki produkcji i podporządkujących większość społeczeństwa klasie posiadającej bądź elicie politycznej i gospodarczej. Wolnościowi socjaliści opowiadają się za zdecentralizowanymi strukturami opartymi na demokracji bezpośredniej oraz federacyjnych lub konfederacyjnych zrzeszeniach, takich jak wolnościowy komunalizm, panele obywatelskie, związki zawodowe czy rady pracowników[3][2][4][5][6].

Jako środek do osiągnięcia celów, zwolennicy wolnościowego socjalizmu proponują decentralizację władzy politycznej i gospodarczej, zwykle obejmującą socjalizację prywatnej własności i przedsiębiorstw na dużą skalę (zachowując poszanowanie własności osobistej). Wolnościowy socjalizm zaprzecza zasadności większości form znaczącej ekonomicznie własności prywatnej, traktując relację własności w systemie kapitalistycznym jako formę dominacji, która jest antagonistyczna wobec wolności jednostki[7].

Do przeszłych i obecnych filozofii oraz ruchów politycznych wolnościowego socjalizmu najczęściej zalicza się anarchistyczne szkoły myślenia, zwłaszcza anarchizm społeczny i indywidualistyczny[8][9][10]. Inne obejmują m.in. autonomizm, komunalizm, demokratyczny konfederalizm, rewolucyjny syndykalizm czy marksizm wolnościowy[11], a także w niektórych wersjach socjalizm utopijny[12].

HistoriaEdytuj

Określenie „wolnościowy socjalizm” wywodzi się od Josepha Déjacque, który w połowie XIX w. ukuł termin „wolnościowiec” (fr. libertaire) w dyskusji z Pierre Josephem Proudhonem z uwagi na negatywne konotacje słowa „anarchista” i „anarchia” (rozumiana potocznie jako synonim chaosu).

Pierwszym dziennikiem anarchistycznym, który użył terminu wolnościowy, był Le Libertaire, Journal du Mouforcement Social, publikowany w Nowym Jorku w latach 1858–1861 przez francuskiego anarchokomunistę Josepha Déjacque[13]. Kolejne zarejestrowane użycie tego terminu miało miejsce w Europie, kiedy określenie "wolnościowy komunizm" zostało użyte podczas francuskiego regionalnego kongresu anarchistycznego w Hawrze (16–22 listopada 1880). W styczniu 1881 wydano francuski manifest dotyczący „komunizmu wolnościowego lub anarchistycznego”. Wreszcie w 1895 czołowi anarchiści, Sébastien Faure oraz Louise Michel opublikowali La Libertaire we Francji[13]. Słowo to pochodzi od francuskiego słowa libertaire, które było wykorzystywane do uniknięcia francuskiego zakazu publikacji anarchistycznych pod koniec XIX w[14]. Tradycyjnie słowo „wolnościowy” w terminie „wolnościowy socjalizm” było używane jako synonim anarchizmu i według niektórych jest to pierwotne znaczenie tego terminu[15][16].

Przykładowy podziałEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b An Anarchist FAQ – I.1 Isn’t libertarian socialism an oxymoron?, Infoshop, 2018 [dostęp 2019-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  2. a b Roderick T. Long, Toward a libertarian theory of class., „Social Philosophy and Policy”, 15, 1998, s. 305, ISSN 0265-0525 (ang.).
  3. Rudolf Rocker, Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice, AK Press, 2004, ISBN 978-1-902593-92-0 (ang.).
  4. Matt Dawson, Late Modernity, Individualization and Socialism. An Associational Critique of Neoliberalism, Palgrave MacMillan, 2013, s. 64, ISBN 978-1-137-00342-3 (ang.).
  5. Ulli Diemer, What is Libertarian Socialism?, „The Red Menace”, 2, 1997 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  6. Paul McLaughlin, Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism, Ashgate Publishing, 2007, ISBN 978-0-7546-6196-2 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  7. Ellen Frankel Paul, Fred D. Miller jr., Jeffrey Paul, Problems of Market Liberalism, Cambridge University Press, 1998, s. 305, ISBN 978-0521649919 (ang.).
  8. Émile Armand, Emil Armand "Anarchist Individualism as a Life and Activity", Spaz.org, 1907 [dostęp 2019-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  9. Peter Sabatini, Libertarianism: Bogus Anarchy, The Anarchist Library [dostęp 2019-08-30] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  10. Gary Chartier, Charles W. Johnson, Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty, Minor Compositions, 2011, ISBN 978-1-57027-242-4 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-30] (ang.).
  11. Alex Prichard i inni, Libertarian Socialism: Politics in Black and Red, PM Press, 2017, ISBN 978-1629633909 (ang.).
  12. Piotr Kropotkin, The Conquest of Bread, G. P. Putnam's Sons, 1906.
  13. a b 150 years of Libertarian, The Anarchist Library [dostęp 2019-08-31] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-31] (ang.).
  14. Robert Graham, We Do Not Fear Anarchy—We Invoke It: The First International and the Origins of the Anarchist Movement, AK Press, 2015, s. 8, ISBN 978-1-84935-211-6 [zarchiwizowane z adresu 2019-08-31] (ang.).
  15. Terry M. Perlin, Contemporary Anarchism, Transaction Publishers, 1979, ISBN 978-1-4128-2033-2 (ang.).
  16. Noam Chomsky, Language and Politics, AK Press, 2004, ISBN 978-1-902593-82-1 (ang.).