Zygmunt Bromberg-Bytkowski

syjonista, literat i nauczyciel

Zygmunt Izydor Bromberg-Bytkowski (hebr. זיגמונד ברומברג-ביטקובסקי, ur. w 1866 w Stryju, zm. 13 lutego 1923 w Łodzi) – działacz syjonistyczny, pedagog, literat.

Zygmunt Izydor Bromberg-Bytkowski
Data i miejsce urodzenia

1866
Stryj

Data i miejsce śmierci

13 lutego 1923
Łódź

Miejsce spoczynku

Nowy cmentarz żydowski w Łodzi

Zawód, zajęcie

nauczyciel, literat

Narodowość

polska

Alma Mater

Uniwersytet Lwowski

Partia

Hitachdut

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Stryju, następnie uczęszczał do gimnazjum w Tarnowie, gdzie założył z Abrahamem Salzem i Edwardem Schwagerem[1] koło syjonistyczne „Bar Kochba”. W późniejszym okresie studiował prawo na Uniwersytecie Wiedeńskim. W 1897 r. był delegatem na I Światowym Kongresie Syjonistycznym(hebr.) w Bazylei. Będąc przedstawicielem stowarzyszenia Ahawat Syjon kupił działkę od barona Rothschilda w Galilei, w latach 1898–1901[2][3] był administratorem oraz przywódcą[1] kolonii Machanajim dla Żydów z zaboru austriackiego. W 1902 r. powrócił do Galicji, by ukończyć filozofię na Uniwersytecie Lwowskim. W 1908 r. został nauczycielem II Gimnazjum we Lwowie. W latach 1917–1923 mieszkał w Łodzi[2][3], gdzie pracował jako dyrektor Gimnazjum Żeńskiego Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich w Łodzi, przy ul. Piramowicza 6[4]. W Łodzi jego działalność nie ograniczała się jedynie do pracy w gimnazjum. Bromberg-Bytkowski zajmował się w niej również propagowaniem syjonizmu – był redaktorem syjonistycznego miesięcznika „Tel Awiw” wydawanym przez Towarzystwo Haibri Hacair, członkiem zarządu Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Nauczycieli Żydów[1], należał do partii Hitachdut[2][3], której był jednym z założycieli[1], a także był prezesem Żydowskiego Towarzystwa Literacko-Muzycznego „Hazomir”[2][3]. W 1919 r. bez powodzenia kandydował do Sejmu Ustawodawczego[1].

Spoczywa na nowym cmentarzu żydowskim przy ul. Brackiej w Łodzi[2][3].

PublikacjeEdytuj

Od okresu gimnazjum Bromberg-Bytkowski pisał wiersze, zajmował się analizą literatury i tłumaczeniami. W późniejszym okresie publikował w prasie polskiej, polsko-żydowskiej oraz niemieckiej. m.in. w czasopismach: „Życie”, „Chimera”, „Dziennik Krakowski”, „Rocznik Żydowski”, „Bohemia”, „Der Jude”, „Beiträge zur Ästhetik”. Był również autorem prac w języku polskim, takich jak dramat Ines de Castro (Lwów 1906), oraz rozprawa O monologu w dramacie (Lwów 1909). Ponadto był autorem tłumaczeń m.in. dzieł Gottholda Ephraima Lessinga oraz Maurice’a Maeterlincka. Przełożył też na język polski wydaną w 1924 r. Pieśń nad Pieśniami z ilustracjami autorstwa Artura Szyka[2][3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Leszek Bubel, Wielka księga Żydów, „Tajemnice Świata. Dziwny jest te świat” (Nr 1), 2007, ISSN 1895-8397.
  2. a b c d e f Kempa A., Szukalak M., Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny, t. 1, Łódź 2001, s. 36–37.
  3. a b c d e f Polski Słownik Judaistyczny, oprac. Z. Borzymińska, R. Żebrowski, t. 1, Warszawa 2003, s. 236–237.
  4. Łódź – Budynek dawnego polsko-hebrajskiego Gimnazjum Żeńskiego Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich. Atrakcje turystyczne Łodzi. Ciekawe miejsca Łodzi, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2021-08-25].