Aleksander Patkowski
Aleksander Patkowski (ur. 4 marca 1890 w Ożarowie, zm. 22 marca 1942 w Auschwitz-Birkenau) – społecznik, podróżnik i pedagog. Zwany „ojcem regionalizmu polskiego”.
Pełne imię i nazwisko |
Aleksander Kazimierz Patkowski |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
4 marca 1890 |
Data i miejsce śmierci |
22 marca 1942 |
Zawód, zajęcie |
pedagog |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Życiorys
edytujSyn Leona i Heleny z Grodzkich. Od najmłodszych lat był silnie związany z Ziemią Sandomierską. W latach 1899–1904 ukończył progimnazjum w Sandomierzu, a następnie gimnazjum w Warszawie. Studiował polonistykę i łacinę we Lwowie oraz anglistykę w Krakowie. Po studiach wrócił do Sandomierza.
Już we wczesnej młodości przejawiał zamiłowania krajoznawcze. Często organizował piesze wycieczki po różnych okolicach kraju, podróżował też poza jego granice. Podczas studiów klasycystycznych w Sandomierzu brał udział w przedstawieniach teatralnych i odczytach literackich. Był współtwórcą prywatnego gimnazjum w Sandomierzu w 1915, do 1928 wykładał tam naukę o Polsce współczesnej. Uczniami Patkowskiego w sandomierskim gimnazjum byli m.in. Adam Bień, Franciszek Kamiński. W 1922 zorganizował kurs krajoznawczy dla nauczycieli szkół podstawowych, którego inicjatywa zaowocował powołaniem przez niego w 1923 Powszechnego Uniwersytetu Regionalnego im. Stanisława Konarskiego. Korespondował ze Stefanem Żeromskim, który potem przedstawił go jako Przełęckiego w dramacie Uciekła mi przepióreczka.
W latach 1923–1928 był jednym z dyrektorów Towarzystwa Urządzeń Szkolnych i Laboratoryjnych „Urania” w Warszawie. Jednocześnie wykładał naukę o Polsce współczesnej na Wyższych Kursach Nauczycielskich, których kierownictwo objął w 1927. W latach 1928–1939 pracował w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego jako radca, był m.in. dyrektorem biblioteki tego Ministerstwa.
12 stycznia 1941 został aresztowany przez gestapo i po krótkim pobycie na Pawiaku wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (więzień nr P9861), gdzie został zamordowany 22 marca 1942. Symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Katedralnym w Sandomierzu.
Pozostawił po sobie wiele publikacji[1]. Do najważniejszych należą: książka Sandomierskie. Góry Świętokrzyskie (1938), praca Pamiętnik Świętokrzyski, publikacja Ruch regionalistyczny w Europie.
Upamiętnienie
edytujW 1990 powstał film dokumentalny pt. Aleksander Kazimierz Patkowski (1890–1942) – Twórca regionalizmu polskiego, w reżyserii Grzegorza Dybowskiego.
Od 1998 przyznawana jest Nagroda Bonum Publicum – Nagroda Miasta Sandomierza im. Aleksandra Patkowskiego.
W rodzinnym Ożarowie Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury nosi imię Aleksandra Patkowskiego[2]. Krótko po wojnie, na elewacji dawnej siedziby PTK w Sandomierzu wmurowano upamiętniającą go tablicę. Jest patronem sandomierskiego I Liceum Ogólnokształcącego i tamtejszego oddziału PTTK. Na pomniku Nauczycieli Ofiar Faszyzmu w Sandomierzu (ul. Armii Krajowej) zamieszczony jest fragment jego listu z obozu Auschwitz: Mogiły mojej nie znajdziesz... duchem jestem z Wami i każdą cząstką Ziemi Sandomierskiej[3].
20 października 2019 w Zamku Królewskim odbyła się uroczystość nadania Aleksandrowi Patkowskiemu Tytułu Honorowego Obywatela Miasta Sandomierza. Akt nadania tytułu odebrała jego córka, prof. Hanna Patkowska.
Ordery i odznaczenia
edytuj- Złoty Krzyż Zasługi (30 kwietnia 1932)[4]
- Medal Niepodległości (23 grudnia 1933)[5]
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935)[6]
Przypisy
edytuj- ↑ Wersje cyfrowe publikacji Aleksandra Patkowskiego w serwisie Polona.pl
- ↑ Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury W Ożarowie im. Aleksandra Patkowskiego [online], Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury W Ożarowie im. Aleksandra Patkowskiego [dostęp 2020-05-23] (pol.).
- ↑ Piotr Sławiński , 90 lat sandomierskiego Oddziału PTK-PTTK 1910-2000 : 45 lat Koła Przewodników PTTK w Sandomierzu 1955-2000, Sandomierz: PTTK, 2000, s. 69-70, ISBN 83-914359-0-3, OCLC 749232027 [dostęp 2022-05-17] .
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 103, poz. 132 „za zasługi na polu krajoznawstwa i regionalizmu w Polsce”.
- ↑ M.P. z 1934 r. nr 6, poz. 12 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za wybitne zasługi dla dobra literatury polskiej”.
Bibliografia
edytuj- Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 557–558. [dostęp 2020-06-23].
- A.N. – Ikona naszego regionalizmu; Nasz Region, Świętokrzyski Informator Samorządowy, nr 11–12 (46–47), 2010 r., s. 8.
Linki zewnętrzne
edytuj- Aleksander Patkowski – publikacje w bibliotece Polona
- Biografia Patkowskiego i informacje o konkursie. republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-05-05)].