Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe

Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe (BWKD) – sieć kolei wąskotorowych, powstała w 1949, po połączeniu sieci Bydgoskich Kolei Powiatowych i Wyrzyskich Kolei Powiatowych. Sieć miała 256 kilometrów długości i obejmowała wiele mniejszych miejscowości, jak i również większe miasta, m.in. Bydgoszcz, Nakło nad Notecią, Białośliwie, Maksymilianowo, Koronowo, Wysoka, Sadki, Łobżenica i inne. Obecnie funkcjonuje tylko na krótkiej trasie turystycznej. Rozstaw szyn wynosi 600 mm.

HistoriaEdytuj

 
Mapa sieci Kolei Wyrzyskiej z lat 70. XX wieku

Pierwsze koncepcje realizacji kolei wąskotorowej opracowano 1893. Ostatecznie uchwałę o budowie kolei uchwalili radni wyrzyskiego sejmiku w dniu 15 stycznia 1894. Budowę rozpoczęto 30 maja 1894 poczynając od przygotowania terenu dla stacji Białośliwie. Układanie nawierzchni na odcinku z Białośliwia w kierunku Łobżenicy rozpoczęto 23 sierpnia 1894 roku. 17 września linia dotarła do Łobżenicy, a kilka dni później do Witosławia. Nieoficjalne otwarcie (w ruchu towarowym) nastąpiło 19 grudnia 1894 na trasie Białośliwie – Wysoka – Łobżenica. 5 lutego 1895 roku oficjalnie uruchomiono przewozy towarowe na linii Białośliwie – Kocik MłynPobórkaCzajczeKijaszkowoSzczerbin – Łobżenica) wraz z odgałęzieniem Czajcze – Wysoka. Przewozy pasażerskie uruchomiono 14 maja 1895. Odcinek NakłoSuchary – granica powiatu ukończono 27 września 1895. Bydgosko-Wyrzyskie Koleje Dojazdowe powstały z połączenia dwóch niezależnie od siebie działających linii kolei wąskotorowych: Bydgoskich Kolei Powiatowych i Wyrzyskich Kolei Powiatowych. Obie sieci powstały równolegle w 1895 roku i miały podobne zastosowania (przewóz zarówno towarów jak i pasażerów). Bardzo szybko zetknęły się ze sobą na stacji w Sucharach, ale oficjalnie połączone zostały dopiero w 1949 roku. Wspólnie miały 256 kilometrów torów, 8 lokomotywowni i 5 stacji stycznych ze stacjami normalnotorowymi. Latem 1898 rozpoczęto budowę odcinka Kocik Młyn – Wysoka. Rok później zakończono inwestycję. Równolegle z budowa odcinka Kocik Młyn – Wysoka powstawał również odcinek OlszewkiNieżychowo Cukrownia[1]. II wojnę światową BWKD przetrwały bez większych uszczerbków. Po wojnie wznowiły działalność. Na przełomie 1948/49 roku koleje zostały znacjonalizowane i przejęte przez Polskie Koleje Państwowe[2]. W latach pięćdziesiątych niektóre odcinki zostały zamknięte. Niechętna wobec kolei wąskotorowych polityka PKP oraz szybki rozwój transportu samochodowego z czasem prowadziły do znacznego ograniczania prawie wszystkich linii kolei wąskotorowych i BWKD również to nie ominęło. W 1989 roku pozostały czynne 162 kilometry linii, a w następnych latach likwidowano kolejne połączenia. 1 stycznia 1994 ruch kolejowy na linii Bydgosko-Wyrzyskich Kolei Dojazdowych został ostatecznie zamknięty.

Część taboru BWKD przekazano Żnińskiej Kolei Powiatowej (która wówczas była jeszcze mieniem PKP pod nazwą Żnińska Kolej Dojazdowa; trafił tam m.in. parowóz Px38 oraz lokomotywy Lyd2) oraz powstałej w 1996 Myślęcińskiej Kolei Parkowej w Bydgoszczy. Niektóre wagony zostały zezłomowane, około 70 wagonów znalazło się też pod opieką Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Pile. Większość pozostałego torowiska albo zarosła, albo została rozkradziona.

DzisiajEdytuj

 
Pociąg z parowozem Orenstein & Koppel Bn2t No 7697 na stacji Białośliwie Wąskotorowe (28 czerwca 2015)

W 2000 roku Klub Modelarzy Kolejowych z Poznania, dysponujący lokomotywą parową Borsig, wysunął propozycję wznowienia kursów kolei wąskotorowej na trasie najstarszych odcinków Wyrzyskich Kolei Dojazdowych. Przejazdy kolejki udało się zorganizować w 2001. W tym samym roku powstało Towarzystwo Wyrzyska Kolejka Powiatowa z siedzibą w Białośliwiu, które podjęło działania na rzecz dalszej reaktywacji kursów kolei, włącznie z odbudowywaniem torowisk. W 2003 dwukrotnie prace te były zakłócane przez złodziei, którzy w sumie rozkradli około 370 metrów torowiska. Odbudowę ukończono w 2005. Obecnie planowana jest dalsza rozbudowa odnowionej sieci. Wyrzyskie Koleje Dojazdowe są czynne, przejazdy odbywają się na nich w letnie weekendy na trasie Białośliwie – Pobórka Wielka.

W 2017 odbudowany odcinek do Łobżenicy na odcinku KijaszkowoKruszki został ponownie pozbawiony przez złodziei toru na długości 100 m[3].

TaborEdytuj

DawnyEdytuj

Parowozy:

  • ? typu Q, prod. Vulcan z 1894[2].
  • Pwaa3-901 (ex 7), Pwaa3-902 (ex 8) – amerykańskiego typu 460T, prod. Baldwin z 1917, układ osi 2'C (1920–1954)[2].
  • dwa niemieckiego typu HF, układ osi D (1920–)[2].
  • jeden prod. Schwarzkopf (1920–)[2].
  • Px38-805 (ex Px4-805), prod. Fablok z 1938, układ osi D (1957–58, 1972–83)[4]

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jędrzejczak Jacek, Korcz Paweł, Roszak Marek, Rys historyczny Wyrzyska Kolej Powiatowa, wyd. Towarzystwo Wyrzyska Kolej Powiatowa, 2011
  2. a b c d e Bogdan Pokropiński. Parowozy Baldwina na Bydgoskich Kolejach Powiatowych. „Świat Kolei”. Nr 1/2015, s. 36-37, 2015. Łódź: EMI-Press. ISSN 1234-5962. 
  3. Złodzieje ukradli tory i zepsuli święto kolejki wąskotorowej
  4. Bogdan Pokropiński, Muzealne parowozy wąskotorowe w Polsce (dla toru szerokości 600 i 630 mm), Muzeum Ziemi Pałuckiej, Żnin, 2000, s.64-68

Linki zewnętrzneEdytuj