Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie

Cmentarz Świętokrzyski – nieistniejący obecnie cmentarz rzymskokatolicki w Warszawie. Był położony między ulicami Marszałkowską, Nowogrodzką, Emilii Plater i Wspólną.

Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie
Ilustracja
Kaplica pw. św. Barbary, dawna kaplica cmentarna
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Nowogrodzka
Typ cmentarza wyznaniowy
Stan cmentarza nie istnieje
Powierzchnia cmentarza 1,497 ha
Liczba pochówków ok. 130 000
Data otwarcia 9 sierpnia 1783
Data likwidacji 17 marca 1836
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie”
Ziemia52°13′34″N 21°00′26″E/52,226111 21,007222

HistoriaEdytuj

 
Kościół pw. św. Piotra i Pawła, wybudowany w latach 1883–1885 na terenie dawnego cmentarza Świętokrzyskiego

W 1745 misjonarze z parafii kościoła Świętego Krzyża w Warszawie rozpoczęli starania zmierzające do założenia nekropolii, która byłaby położona za miastem. Ich plany zostały zrealizowane dopiero w 1781, kiedy to przeznaczono na pochówki teren poza zwartą zabudową miejską na polach Folwarku Koszyki. Mieszkańcy Warszawy przyzwyczajeni do pochówków na cmentarzach przykościelnych początkowo negatywnie zapatrywali się na grzebanie zmarłych na tak odległym miejscu. W 1781 ukończono budowę kaplicy pw. św. Barbary, obok znajdowały się katakumby. Uroczystego poświęcenia cmentarza dokonał 9 sierpnia 1783 biskup Antoni Onufry Okęcki.

Planując cmentarz, zakładano, że będzie on przeznaczony głównie dla parafii kościoła Świętego Krzyża oraz szpitali św. Rocha i św. Kazimierza. Przełom nastąpił w 1788, gdy na cmentarzu Świętokrzyskim pochowano biskupa smoleńskiego Gabriela Wodzińskiego. Był to pochówek na wyraźne życzenie zmarłego, który wprost oświadczył, że chce być pochowany na cmentarzu „w polu”. To wydarzenie przełamało niechęć ludności do nowej nekropolii[1]. Nisko położony cmentarz był jednak zalewany wodą[2].

Po III rozbiorze Polski władze pruskie wydały oficjalny zakaz dokonywania pochówków na cmentarzach na terenie miasta, zarówno na terenach przykościelnych, jak i w samych świątyniach. Sprawiło to, że mieszkańcy stolicy nie mieli wyboru i niejako byli zmuszeni do grzebania bliskich na Koszykach. Zmarłych chowano zarówno w grobach ziemnych, jak i w katakumbach, w sumie pogrzebano tam ok. 130.000 osób. Cmentarz szybko zapełnił się i już ok. 1820 był praktycznie przepełniony. Dla nowych pochówków zamknięto go 29 lipca 1831, a całkowicie 17 marca 1836. Dość szybko nekropolia popadła w zapomnienie, już w 1851 zaczęły się rozpadać katakumby. W związku z tym w kwietniu 1859 władze podjęły decyzję o likwidacji nekropolii. Rodzinom pogrzebanych zezwolono na ekshumację szczątków bliskich i przeniesienie ich na cmentarz Powązkowski w terminie do 1 stycznia 1860. W 1860 pozostałe zwłoki zebrano w mogiłach zbiorowych i rozebrano katakumby. Pięć lat później teren ostatecznie zniwelowano, pozostałe płyty nagrobne wmurowano w ogrodzenie, a na terenie dawnych kwater dokonano nasadzeń drzew i krzewów.

W latach 1883–1885 na terenie pocmentarnym wybudowano kościół pw. św. Piotra i Pawła, fundatorką była Tekla Rapacka, która ofiarowała na ten cel sumę 82 300 rubli. W 1886 w północno-wschodniej części pozostałego terenu wybudowano monumentalne mauzoleum rodziny Przeździeckich. W 1902 rozebrano jedno z ostatnich cmentarnych mauzoleów, należące do rodziny Grabowskich. Mauzoleum Przeździeckich zostało poważnie uszkodzone podczas powstania warszawskiego, jego cegły i elewacja frontowa posłużyły do budowy kościoła pw. Matki Bożej Częstochowskiej (parafia św. Wincentego à Paulo) na cmentarzu Bródnowskim.

Pochowani na cmentarzu Świętokrzyskim (m.in.)Edytuj

Obecny wygląd terenu dawnego cmentarza ŚwiętokrzyskiegoEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Stanisław Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 141.
  2. Jan Stanisław Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 208.

BibliografiaEdytuj