Otwórz menu główne

Jerzy Waldorff

polski pisarz, publicysta, krytyk muzyczny

Jerzy Waldorff-Preyss herbu Nabram (ur. 4 maja 1910 w Warszawie, zm. 29 grudnia 1999 tamże) – polski pisarz, publicysta, krytyk muzyczny i działacz społeczny, w dwudziestoleciu międzywojennym luźno związany z obozem „młodokonserwatystów”.

Jerzy Waldorff-Preyss
Ilustracja
Jerzy Waldorff z jamnikiem Puzonem
Data i miejsce urodzenia 4 maja 1910
Warszawa
Data i miejsce śmierci 29 grudnia 1999
Warszawa
Przyczyna śmierci zapalenie płuc
Zawód, zajęcie pisarz, publicysta, działacz społeczny
Tytuł naukowy magister prawa
Alma Mater Uniwersytet Poznański
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Grób Waldorffa i Jankowskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
Tablica pamiątkowa w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

Matka Joanna pochodziła z warszawskiej rodziny Szustrów[1]. Ojciec, Witold Preyss (1856–1932)[2], był ziemianinem. Niedługo po urodzeniu się Jerzego Preyssowie wyjechali do rodzinnej miejscowości Kościelna Wieś na Kujawach. Przed I wojną światową sprzedali majątek i kupili kilka kamienic w Warszawie.[1] Wybuch wojny zaskoczył rodzinę na wakacjach w Kołobrzegu, skąd przez neutralną Szwecję wrócili do Warszawy[3]; tam spędzili resztę wojny. Po wojnie zamieszkali w kupionym małym dworku w Rękawczynie w Wielkopolsce[1].

Edukację rozpoczął w Trzemesznie. Po zdaniu matury w Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (wcześniej uczył się także w Gimnazjum w Trzemesznie i Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu) studiował w Konserwatorium Muzycznym w Poznaniu oraz na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego, który ukończył w 1932 z tytułem magistra prawa[4]. W późniejszych latach pracował w kancelarii adwokackiej Włodzimierza Kozubskiego, w której rozpoczął aplikację adwokacką i był zatrudniony do 1937[4].

W latach 1936–1939 był recenzentem muzycznym dziennika „Kurier Poranny” i tygodnika „Prosto z Mostu”, dla którego przeprowadził m.in. wywiad z Leonem Degrelle[5]. Działał wtedy w ruchu narodowo-demokratycznym. Współpracował także z redakcją tygodnika "Jutro" redagowanego przez jednego z czołowych działaczy Ruchu Narodowo-Radykalnego "Falanga" - Wojciecha Wasiutyńskiego.

W 1939 opublikował książkę zatytułowaną Sztuka pod dyktaturą, opisującą zasługi Benita Mussoliniego dla rozwoju Włoch.[potrzebny przypis]

Po 1945 związany z tygodnikiem „Przekrój”. Komentator muzyczny Polskiego Radia i felietonista tygodników „Świat” i „Polityka”. Autor 20 książek, głównie poświęconych muzyce poważnej. Inicjator powstania Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem i Muzeum Teatralnego w Warszawie. Jego staraniem odrestaurowano pałac książąt Radziwiłłów w Antoninie koło Ostrowa Wielkopolskiego. Współorganizował też odbywający się w Antoninie i Ostrowie Międzynarodowy Festiwal „Chopin w barwach jesieni”. W styczniu 1976 roku podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[6].

W 1974 Waldorff założył Społeczny Komitet Opieki na rzecz Ochrony Starych Powązek. Z jego inicjatywy corocznie odbywa się tam 1 listopada kwesta na ten cel prowadzona przez znane osobistości kultury i mediów. Komitet w 1999 został uhonorowany Nagrodą im. prof. Aleksandra Gieysztora ufundowaną przez Fundację Bankową im. Leopolda Kronenberga za działania zmierzające do ratowania zabytkowych nagrobków.

Honorowy obywatel Słupska od 1986 i Warszawy od 1992. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W latach 1988–1990, a także po 1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa[7].

Popularyzator kultury muzycznej na łamach prasy, w radiu i telewizji. Barwna postać PRL-u, wybijająca się zachowaniem i językiem. Przyjaciel Stefana Kisielewskiego, po śmierci którego napisał książkę Słowo o Kisielu, laureat nagrody jego imienia w 1990.

W swojej autobiografii Taniec życia ze śmiercią wspominał, iż jego orientacja (homoseksualna) była powodem wydziedziczenia przez ojca. Jego partnerem życiowym był tancerz Mieczysław Jankowski, z którym spędził 60 lat, od 1939. Partner opiekował się Waldorffem i prowadził dom. Para starała się ukrywać swój związek, unikając publicznego pokazywania się razem, a Waldorff przedstawiał w wywiadach Jankowskiego jako brata ciotecznego[8].

Jerzy Waldorff został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, przy katakumbach. W tym samym grobie pochowano również Mieczysława Jankowskiego[8].

Jerzy Waldorff za wybitne zasługi dla kultury polskiej w 1995 roku odznaczony został Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[9].

UpamiętnienieEdytuj

  • Plantom w Słupsku nadano imię Jerzego Waldorffa[10].
  • 26 listopada 2018 w parku im. Jerzego Waldorffa w Słupsku odsłonięto pomnik-ławeczkę autorstwa rzeźbiarki Doroty Dziekiewicz-Pilich, przedstawiającą publicystę z jamnikiem Puzonem[11].
  • W 2013 roku w pobliżu Teatru Letniego w Ciechocinku odsłonięto pomnik Jerzego Waldorffa z psem Puzonem.

Publikacje (wybór)Edytuj

  • Jerzy Waldorff (jako Jerzy Walldorf) Sztuka pod dyktaturą, Instytut Wydawniczy Biblioteka Polska, Warszawa 1939
  • Jerzy Waldorff Sekrety Polihymnii, Warszawa, wiele wydań
  • Jerzy Waldorff, H. Szwankowska, D. Jendryczko, B. Olszewska, Z. Czyńska Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Warszawa 1984
  • Jerzy Waldorff Dwie armaty, Warszawa 1955
  • Jerzy Waldorff Harfy leciały na północ, Warszawa 1968
  • Jerzy Waldorff Ciach go smykiem!, Warszawa 1972
  • Jerzy Waldorff Moje cienie, Warszawa 1979
  • Jerzy Waldorff Wielka gra. Rzecz o Konkursach Chopinowskich, Warszawa 1980
  • Jerzy Waldorff Jan Kiepura. Kraków 1988
  • Jerzy Waldorff Fidrek, Warszawa 1989
  • Jerzy Waldorff Taniec życia ze śmiercią, Warszawa 1978, 1984, 1993
  • Jerzy Waldorff Słowo o Kisielu, Warszawa 1994
  • Jerzy Waldorff Serce w płomieniach – słowo o Szymanowskim, Warszawa 1998

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Olgierd Budrewicz: Warszawskie małe ojczyzny. Warszawa: Iskry, 1985, s. 42. ISBN 83-207-0768-4.
  2. sejm-wielki.pl
  3. Wywiad z Jerzym Waldorffem
  4. a b Encyklopedia, Jerzy Waldorff, Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2018-05-21] (pol.).
  5. "Rozmowa z Leonem Degrelle" - Prosto z Mostu, 1936 rok, retropress.pl [dostęp 2018-08-16] (pol.).
  6. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 31.
  7. Skład Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa 1988–2011 radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06].
  8. a b Mariusz Urbanek: Miecio od Waldorffa. 24 października 2008. [dostęp 2011-10-03].
  9. M.P. z 1995 r. nr 38, poz. 452
  10. Park Waldorffa w Słupsku www.polskieszlaki.pl
  11. Jerzy Waldorff z jamnikiem Puzonem na ławce w Słupsku

LiteraturaEdytuj

  • Mariusz Urbanek, Waldorff. Ostatni baron Peerelu, Iskry 2008.

Linki zewnętrzneEdytuj