Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku” w Wiśle

Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku” w Wiśle – cmentarz luterański, położony na wzniesieniu w widłach Wisły i jej dopływu Kopydła, na którym pochowano wielu zasłużonych mieszkańców miasta. Administratorem cmentarza pozostaje parafia ewangelicko-augsburska w Wiśle-Centrum[1].

Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku”
Ilustracja
Kaplica na cmentarzu ewangelickim w Wiśle
Państwo  Polska
Miejscowość Wisła
Adres ul. Groniczek 4, 43-460 Wisła
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie luteranizm
Data otwarcia 1819
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku””
49,644458°N 18,873187°E/49,644458 18,873187

HistoriaEdytuj

Cmentarz Na Groniczku został poświęcony 21 listopada 1819 przez ks. Michała Kupferschmida, proboszcza wiślańskiej parafii. Nekropolia o powierzchni 3000 m² została założona na gruncie należącym uprzednio do gospodarza Pilcha[2].

Pierwszą osobą pochowaną na cmentarzu został Paweł Cieślar z Zadniego Fiedorowa z Malinki, którego pogrzeb odbył się tydzień po otwarciu. Nekropolia w związku z interwencją miejscowego proboszcza rzymskokatolickiego została jedna zamknięta do stycznia 1820[3].

Mieszkańcy północnej części Wisły nadal chowali swoich zmarłych na cmentarzu rzymskokatolickim Na Farce, co odbywało się za zgodą władz państwowych[3].

Na mogiłach na cmentarzu początkowo stawiane były wyłącznie drewniane krzyże. Najstarszy zachowany krzyż metalowy pochodzi z 1876 i znajduje się na grobie Pawła Pilcha. Najstarszy nagrobek z kamienia należy do ks. Michała Kupferschmida i powstał w 1867[2].

Do powiększenia cmentarza doszło w 1869, 1872, 1902, i 1949, a także latach 70. XX wieku[2]. W 1852 jego teren ogrodzono murem, a w 1888 zasadzono tuje wzdłuż głównej alei[3].

Groby na cmentarzu oznaczane były kolorowymi bańkami o średnicy 10-15 cm umieszczonymi na patykach. W lecie 1929 troje dzieci z pensjonatu „Dziechcinka” dokonało jednak zniszczenia około stu baniek. Koszty zostały pokryte przez ich rodziców, nie było jednak możliwości zakupu nowych baniek. W związku z tym zwyczaj ten zaczął zanikać, a ostatecznie został zarzucony w czasie trwania II wojny światowej[2].

W 1935 powstał pierwszy szczegółowy plan cmentarza wykonany przez architekta Franciszka Landeckiego. W 1939 wybrukowana została główna aleja, powstał nowy mur oraz brama z metalu[2].

W 1947 rozpoczęto budowę kaplicy cmentarnej, której projekt został przygotowany przez Wiesława Śliwkę. Płaskorzeźbę umieszczoną w jej ołtarzu wykonał rzeźbiarz Artur Cienciała. Uroczystość poświęcenia obiektu miała miejsce 29 sierpnia 1948. Rok później na ścianie obok wejścia do kaplicy wmurowano dwie tablice wykonane z marmuru, upamiętniające ofiary II wojny światowej[2].

Do czasu otwarcia cmentarza komunalnego, Na Groniczku oraz w kwaterze ewangelickiej cmentarza Na Farce odbywały się również pochówki osób innych wyznań niż katolickie i ewangelickie[3].

Niektórzy pochowaniEdytuj

 
Grób ks. Michała Kupferschmida, najstarszy nagrobek na cmentarzu
 
Grób ks. bp. Andrzeja Wantuły
  • Kazimiera Chobotowa (1897-1976) – nauczycielka, współorganizatorka gimnazjum w Wiśle[4]
  • Andrzej Cienciała (1860-1927) – nauczyciel, działacz społeczny[5]
  • Andrzej Teofil Cienciała (1892-1952) – nauczyciel, działacz społeczny[6]
  • Artur Cienciała (1914-1985) – artysta rzeźbiarz[4]
  • Edward Cienciała (1901-1970) – nauczyciel, działacz społeczny[7]
  • Paweł Cienciała (1833-1922) – pierwszy aptekarz w Wiśle[8]
  • Michał Cieślar (1908–1989) – kupiec, działacz społeczny[9]
  • Jerzy Drozd (1907-1981) – nauczyciel, dyrektor Szkoły Muzycznej w Cieszynie, współzałożyciel Zespołu Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej[4]
  • Ferdynand Dyrna (1875-1957) – pisarz i poeta ludowy, malarz, aktor, reżyser[10]
  • ks. Adolf Frank (1907-1980) – proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Wiśle[11]
  • Jan Goszyk (1898-1975) – nauczyciel, działacz społeczny[12]
  • Józef Goszyk (1865-1955) – inicjator wybudowania szkoły w centrum Wisły i wieloletni jej kierownik[4]
  • Stanisław Hadyna (1919-1999) – twórca i wieloletni dyrektor Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”[4]
  • Bogdan Hoff (1865-1932) – architekt, twórca wielu budowli w Wiśle i jej popularyzator[4]
  • Bogumił Hoff (1829-1895) – odkrywca Wisły jako letniska i autor szeregu prac na jej temat[4]
  • Rudolf Kowala (1910-1994) – działacz sportowy, społecznik[13]
  • Robert Kubaczka (1907-1995) – nauczyciel, skrzypek, przewodnik beskidzki[14]
  • Paweł Kubisz (1856-1885) – pierwszy nauczyciel szkoły ludowej w Wiśle Czarnym[15]
  • Maria Kufa (1904-1995) – pielęgniarka, działaczka społeczna[16]
  • ks. Gustaw Kupferschmid (1817-1886) – proboszcz parafii w Wiśle, opiekun oświaty w Wiśle[4]
  • ks. Michał Kupferschmid (1783-1867) – przez 44 lata proboszcz parafii w Wiśle, inicjator budowy kościoła parafialnego w Wiśle-Centrum[4]
  • Józef Lipowczan (1901-1968) – nauczyciel, działacz społeczny, instruktor narciarski[17]
  • ks. Karol Michejda (1880-1945) – duchowny Kościoła Ewangelicko-Ausgburskiego, historyk Śląska Cieszyńskiego, profesor Wydziału Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego[18]
  • ks. Jerzy Mrowiec (1860-1941) – proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Wiśle, działacz społeczny[19]
  • Adam Niedoba (1906-1972) – nauczyciel z Głębiec, założyciel Zespołu Regionalnego „Wisła”, autora nieformalnego hymnu górali wiślańskich „Szumi jawor, szumi...”[4]
  • Kazimierz Nieniewski (1905-1984) – wójt Wisły, podpułkownik Wojska Polskiego[20]
  • Jan Pellar (1905-1987) – pedagog, działacz społeczny[21]
  • Maria Pilch (1912-1990) – nauczycielka, pisarka, działaczka społeczna[22]
  • Władysław Pilch (1923-1996) - profesor, dr hab., inżynier Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie[23]
  • Andrzej Podżorski (1886-1971) – nauczyciel, inicjator powstania i pierwszy kierownik Muzeum Beskidzkiego
  • Paweł Poloczek (1928-1990) – działacz spółdzielczy i społeczny[24]
  • Ferdynand Pustówka (1894-1965) – nauczyciel, działacz społeczny, folklorysta[25]
  • Paweł Pustówka (1868-1926) – nauczyciel, działacz społeczny[26]
  • Andrzej Raszka (1835-1901) – nauczyciel, organista, kurator parafii ewangelickiej w Wiśle[27]
  • Paweł Raszka (1848-1927) – przez 47 lat wójt Wisły, zwany „Królem Wisły”[4]
  • ks. Karol Samiec (1935-1997) – proboszcz parafii w Wiśle[28]
  • Roman Bronisław Sochaczewski (1877-1955) – inżynier chemii, działacz polityczny, przedsiębiorca[29]
  • Adam Suszka (1913-1972) – leśnik, działacz spółdzielczy[30]
  • ks. Józef Szeruda (1909-1971) – proboszcz pomocniczy parafii ewangelicko-augsburskiej w Wiśle[31]
  • Jan Sztwiertnia (1911-1940) – kompozytor, nauczyciel muzyki, ofiara obozu koncentracyjnego w Gusen[4]
  • Jan Śniegoń (1819-1880) – nauczyciel, działacz społeczny[32]
  • ks. bp Andrzej Wantuła (1905-1976) – proboszcz parafii w Wiśle, biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce[4]

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Cmentarz. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Wiśle. [dostęp 2020-08-17].
  2. a b c d e f Cmentarz ewangelicki „Na Groniczku” w Wiśle. 500 lat Reformacji. [dostęp 2020-08-17].
  3. a b c d Marcin Żerański: Ewangelicy w Wiśle. Cieszyn: Pracownia Na Pastwiskach, 2010, s. 40-41. ISBN 978-83-924488-7-7.
  4. a b c d e f g h i j k l m Prezentacja cmentarza na witrynie Wisla.pl (dostęp: 6 sierpnia 2014 r.).
  5. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 16-17. ISBN 83-902197-4-3.
  6. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 15-16. ISBN 83-902197-4-3.
  7. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 19-20. ISBN 83-902197-4-3.
  8. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 20-21. ISBN 83-902197-4-3.
  9. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 21-23. ISBN 83-902197-4-3.
  10. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 28-30. ISBN 83-902197-4-3.
  11. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 32-33. ISBN 83-902197-4-3.
  12. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 35-36. ISBN 83-902197-4-3.
  13. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 49-51. ISBN 83-902197-4-3.
  14. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 52-53. ISBN 83-902197-4-3.
  15. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 57. ISBN 83-902197-4-3.
  16. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 57-59. ISBN 83-902197-4-3.
  17. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 66-67. ISBN 83-902197-4-3.
  18. Michejda Karol, ks., [w:] Jan Szturc, Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w., Bielsko-Biała: „Augustana”, 1998, s. 197, ISBN 83-85970-50-9, OCLC 835742676.
  19. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 67-69. ISBN 83-902197-4-3.
  20. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 69-71. ISBN 83-902197-4-3.
  21. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 79-80. ISBN 83-902197-4-3.
  22. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 82-83. ISBN 83-902197-4-3.
  23. Dla mamy pozostał „Pilszkiem”. Mieszkańcy Wisły wspominają Jerzego Pilcha, www.fakt.pl, 31 maja 2020 [dostęp 2020-07-24].
  24. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 89-90. ISBN 83-902197-4-3.
  25. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 90-92. ISBN 83-902197-4-3.
  26. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 92-93. ISBN 83-902197-4-3.
  27. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 94-95. ISBN 83-902197-4-3.
  28. Biogram ks. K. Samca na witrynie Luteranie.pl (dostęp: 6 sierpnia 2014 r.).
  29. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 98-101. ISBN 83-902197-4-3.
  30. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 101-102. ISBN 83-902197-4-3.
  31. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 104-106. ISBN 83-902197-4-3.
  32. Teodor Cienciała, Małgorzata Kaleta, Teresa Łączyńska, Krystyna Pilch, Helena Pustówka: Zacni Wiślanie. Słownik biograficzny część 1. Wisła: Urząd Miejski Wisły i Towarzystwo Miłośników Wisły, 2000, s. 111-113. ISBN 83-902197-4-3.