Żywotnik

Żywotnik, tuja (Thuja L.) – rodzaj roślin iglastych z rodziny cyprysowatych. Rodzaj obejmuje pięć gatunków drzew i krzewów[4], z których trzy występują na terenie Azji (Korea, Chiny, Japonia), a dwa w Ameryce Północnej[5]. W obszarach występowania należą do głównych gatunków lasotwórczych na siedliskach wilgotnych, aczkolwiek Thuja sutchuenensis to gatunek w naturze skrajnie nieliczny[5].

Żywotnik
Ilustracja
Thuja plicata
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa nagonasienne
Klasa iglaste
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj żywotnik
Nazwa systematyczna
Thuja L.
Sp. Pl. 1002. 1753
Typ nomenklatoryczny

Thuja occidentalis L.[3]

Pokrój Thuja occidentalis

Żywotnik zachodni i olbrzymi, a także inne gatunki, są popularni sadzone jako rośliny ozdobne, cenione ze względu na małe wymagania i dostępność zróżnicowanych odmian ozdobnych[5]. W Polsce uprawiane są głównie: żywotnik zachodni i olbrzymi[6] oraz mieszaniec między nimi – żywotnik pośredni Thuja ×plicatoides[7]. Wykorzystywane są też jako lecznicze, przy czym żywotnik zachodni jest gatunkiem także trującym dla człowieka i koni[8]. Rośliny te, a zwłaszcza żywotnik olbrzymi, dostarczają też cenionego drewna, łatwego do obróbki i bardzo trwałego. Ze względu na odporność na działanie wody Indianie z pni tych drzew wykonywali canoe[5].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Krzewy lub drzewa osiągające do 70 m wysokości, o koronach stożkowatych[5], z gałęziami ułożonymi w jednej płaszczyźnie.
Liście
Młode szpilkowate, potem łuskowate. Zimozielone, ułożone na łodydze nakrzyżlegle, okrywające gałązki, o długości ok. 2 mm[5].
Kwiaty
Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone jednopiennie, wiatropylne, drobne. Szyszki męskie złożone z 4–6 łusek. Szyszki żeńskie są wzniesione, jajowate, złożone z 8–12 łusek, z których 2 lub 3 pary w środkowej części są płodne[5]. Dojrzewają w ciągu jednego roku, osiągając długość ok. 1 cm[5]. Nasiona oskrzydlone[5], eliptyczne, płaskie lub grube, ziarnkowate.

SystematykaEdytuj

Do rodzaju Thuja należy 5 gatunków, 51 innych nazw w randze gatunku to synonimy, status 4 nazw gatunkowych jest nieustalony[4]. Do tego rodzaju zaliczany był także gatunek Thuja orientalis (żywotnik wschodni), który został wyodrębniony we własnym jednogatunkowym rodzaju Platycladus jako Platycladus orientalis (biota wschodnia). Status żywotnika pośredniego (żywotnika nibyolbrzymiego[9]) (Thuja ×plicatoides Seneta), uprawianego w Polsce[7], jest nierozstrzygnięty[4].

Synonimy[3]

Thya Adanson

Wykaz gatunków[4]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  2. M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19, 2011, s. 55–70 [dostęp 2021-03-24].
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
  4. a b c d Thuja. W: The Plant List (2013). Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2017-09-24].
  5. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 32. ISBN 0-333-73003-8.
  6. a b c B. Tokarska-Guzik, Z. Dajdok, M. Zając, A. Zając, A. Urbisz, W. Danielewicz: Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych. Warszawa: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, 2012. ISBN 978-83-62940-34-9.
  7. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. Maria Henneberg, Elżbieta Skrzydlewska (red.): Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1984, s. 159-161. ISBN 83-200-0419-5.
  9. Ewa Chojnowska: Iglaki. Katalog roślin, porady zestawienia. Warszawa: Multico, 2008, s. 128. ISBN 978-83-7073-577-7.