Otwórz menu główne

Collegium Nobilium pijarów w Warszawie

Ten artykuł dotyczy szkoły założonej przez Stanisława Konarskiego. Zobacz też: inne znaczenia dla nazwy Collegium Nobilium w Warszawie.
Collegium Nobilium po przebudowie przez Zawadzkiego w 1788 na akwareli Widok konwiktu Pijarów Zygmunta Vogla
Obecny wygląd gmachu Akademii Teatralnej przy ul. Miodowej 22/24 (widok w kierunku placu Krasińskich)
Cytadela Warszawska. Budynek mieszkalny wzniesiony w latach 1829–1930 będący częścią konwiktu pijarów

Collegium Nobilium pijarów w Warszawie łac. Collegium Nobilium Scholarum Piarum – szkoła posiadająca charakter uczelni wyższej[1], założona w 1740 roku w Warszawie przez pijara Stanisława Konarskiego.

HistoriaEdytuj

Początkowo jako Collegium Novum (nazwę zmieniono jesienią 1741) na ulicy Długiej, następnie rozbudowana do ulicy Miodowej (mieści się tam obecnie Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza).

W 1774 rektor Augustyn Orłowski zakupił teren pomiędzy Wisłą, al. Gwardii i wąwozem Bełczącej na terenie jurydyki Szymanowska z przeznaczeniem na letnią siedzibę szkoły. W 1775 wzniesiono tam piętrowy budynek i zabudowania gospodarcze[2]. Po zajęciu w 1807 budynku Collegium przez wojska francuskie, zdecydowano o przeniesieniu siedziby szkoły na Żoliborz na stałe[3]. W 1832 kompleks znalazł się w obrębie Cytadeli Warszawskiej.

Prowadzona przez pijarów szkoła była przeznaczona dla synów magnackich i bogatej szlachty. Jej zadaniem było kształcenie młodego pokolenia Polaków w poczuciu obywatelskiej odpowiedzialności za losy kraju i wychowywanie uczniów na przyszłą elitę społeczeństwa[4].

Kolegium dzieliło się na 5 klas, nauka trwała 8 lat (klasy II, IV oraz V były dwuletnie).

Program nauczaniaEdytuj

Dopiero po otwarciu tej szkoły jezuici zdecydowali się na otwarcie własnych sześciu kolegiów szlacheckich[1].

W szkole kładziono duży nacisk na nauki przyrodnicze, rozszerzono program o dodatkowe przedmioty (np. historię, prawo polskie i międzynarodowe, ekonomię, nauki ścisłe) oraz ograniczono łacinę i grekę na rzecz języka polskiego, a także języków nowożytnych (francuski, niemiecki). Dbano o wykształcenie jasnego, precyzyjnego sposobu wysławiania się i argumentowania wzorowanego na zasadach starożytnej „cycerońskiej” retoryki. Dużą rolę wychowawczą odgrywał także szkolny teatr.

Placówka zapoczątkowała reformę szkół pijarskich, do wypracowanych w Collegium Nobilium rozwiązań nawiązywała także Komisja Edukacji Narodowej[4].

NauczycieleEdytuj

StudenciEdytuj

Budynek Collegium Nobilium po zakończeniu działalności szkołyEdytuj

Gmach Collegium Nobilium był kilkakrotnie przebudowywany wraz z jego zmieniającą się funkcją. Pierwotnie barokowy o bogatym wystroju wnętrz i fasady, został przebudowany w stylu polskiego klasycyzmu na początku XIX wieku według projektu Antonio Corazziego. Jeszcze w XIX wieku budynek został podzielony na część mieszkalną przeznaczoną dla urzędników państwowych i pełniąca funkcję mieszczańskiej kamienicy, oraz na część biurową, gdzie ulokowały się urzędy i sądy. Pomimo przebudów budynek zachował swój pierwotny, barokowy układ kondygnacji z reprezentacyjnym podwyższonym pierwszym piętrem, tzw. piano nobile. Zachowały się także oryginalne ściany piwnic z I połowy XVIII wieku, wraz z wciąż widocznymi umieszczonymi w nich głazami fundamentowymi.

W latach 30. XX wieku w gmachu Collegium Nobilium przy ul. Miodowej 24 siedzibę miał Najwyższy Trybunał Administracyjny[6][7].

Budynek Collegium Nobilium został niemal doszczętnie zniszczony w podczas powstania warszawskiego oraz bezpośrednio po nim w wyniku zaplanowanego niszczenia miasta. Po zakończeniu II wojny światowej budynek został odbudowany według projektu Wojciecha Onitzcha, Mariana Sulikowskiego i Andrzeja Uniejewskiego w nowoczesnym kształcie, odtworzono wyłącznie klasycystyczną fasadę. Mimo gruntownej modernizacji, w kilku pomieszczeniach na parterze budynku zachowały się oryginalne XVIII i XIX-wieczne sztukaterie i supraporty, oraz reprezentacyjny hall wejściowy ozdobiony kolumnami jońskimi z okresu przebudowy budynku według projektu Antonia Corazziego. W czasie II wojny światowej budynek Collegium Nobilium był miejscem narodzin niezwykłej miłości. Historia młodej, mieszkającej w budynku Collegium łączniczki ukrywającej w swoim pokoju starego Żyda została opisana w książce Marka Edelmana I była miłość w getcie.

Do historii szkoły i istniejącego w niej teatru nawiązuje utworzony w 1999 Teatr Collegium Nobilium.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Beata Sobolewska Strzelczak, Początki szkolnictwa pijarskiego. Inspiracje dla współczesnej teorii i praktyki pedagogicznej, w: Perspectiva. Legnickie Studia Teologiczno-Historyczne, Rok XII 2013 nr 2 (23), s. 162.
  2. Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz 1918–1939. Wrocław: Ossolineum, 1976, s. 36.
  3. Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz 1918–1939. Wrocław: Ossolineum, 1976, s. 37.
  4. a b Wielka Encyklopedia PWN. Tom 6. Warszawa: wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 122. ISBN 83-01-13444-5.
  5. Kierski, t.I 1923 ↓, s. 46.
  6. Siedziba Sądu Najwyższego. sn.pl, 16 lipca 2014. [dostęp 2017-07-28].
  7. Najwyższy Trybunał Administracyjny (1922–1939). Rozważania z dziejów sądownictwa administracyjnego w Polsce. nsa.gov.pl. [dostęp 2017-07-28].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj