Otwórz menu główne

Czas połowicznego rozpadu[a], okres połowicznego rozpadu[b] – czas, w którym liczba nietrwałych obiektów lub stanów zmniejsza się o połowę. Czas ten, oznaczany symbolem T1/2, zgodnie z definicją musi spełniać zależność:

gdzie:

– liczba obiektów pozostałych po czasie t
– początkowa liczba obiektów.

Pierwotnie czas ten dotyczył nietrwałych jąder atomowych pierwiastków (promieniotwórczych). W tym przypadku po czasie połowicznego rozpadu aktywność promieniotwórcza próbki zmniejsza się również o połowę. Okres połowicznego rozpadu dotyczy również nietrwałych cząstek. Może być wyznaczony z wykładniczego charakteru rozpadu, który w przypadku izotopów promieniotwórczych nosi nazwę prawa rozpadu naturalnego.

Fizyczny czas połowicznego rozpaduEdytuj

Czas połowicznego rozpadu charakteryzuje dany izotop promieniotwórczy niezależnie od czynników zewnętrznych (temperatura, ciśnienie, postać chemiczna, stan skupienia) i jest pojęciem stosowanym dla każdego rodzaju rozpadu promieniotwórczego.

Czasami ze względów praktycznych i tylko w technice przyjmuje się w przybliżeniu, że całkowity rozpad danego radionuklidu następuje po czasie równym pięciu czasom połowicznego rozpadu (to znaczy gdy aktywność spadnie do poziomu 1/32 aktywności początkowej).

Wszystkie rozpady w przyrodzie można opisać za pomocą trzech powiązanych z sobą parametrów:

 stała rozpadu promieniotwórczego (określa prawdopodobieństwo zajścia rozpadu jednego jądra w jednostce czasu)
  – okres połowicznego rozpadu
 średni czas życia (czas, po którym średnio pozostaje 1/e początkowej liczby cząstek).

Przypuśćmy, że początkowo jest N0 cząstek nietrwałych, po czasie t ich ilość zmniejsza się do N(t).

Prawdopodobieństwo przeżycia przez cząstkę czasu t jest opisywane przez funkcję postaci

 

W związku z tym prawdopodobieństwo p(t) = 1/2 odpowiada czasowi

 

Średni czas życia oblicza się ze wzoru

 

Biologiczny czas połowicznego rozpaduEdytuj

Oprócz powyżej zdefiniowanego czasu połowicznego zaniku (fizycznego) wprowadza się biologiczny okres półtrwania, odpowiadający okresowi, po jakim nastąpi spadek aktywności danego izotopu promieniotwórczego do połowy wartości wchłoniętej do organizmu lub do danego środowiska. Tak zdefiniowany czas połowicznego rozpadu jest zawsze mniejszy od czasu fizycznego, ponieważ zależy również od czynników biologicznych (rozpraszania lub usuwania promieniotwórczego izotopu z organizmu lub środowiska).

Efektywny czas połowicznego rozpaduEdytuj

W medycynie nuklearnej wprowadza się dodatkowo pojęcie efektywnego czasu połowicznego rozpadu. Określa on, po jakim czasie aktywność izotopu promieniotwórczego spadnie o połowę, wskutek jej zaniku wynikającego z prawa rozpadu naturalnego oraz wydalania z organizmu. Jest dany następującym wzorem:  

UwagiEdytuj

  1. także czas połowicznego zaniku
  2. także okres połowicznego zaniku

BibliografiaEdytuj

  • Adam Strzałkowski: Wstęp do fizyki jądra atomowego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.