Dom Bez Kantów

budynek w Warszawie

Dom Bez Kantów[2] – zwyczajowa nazwa budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego znajdującego się przy ul. Krakowskie Przedmieście 11 róg ul. Królewskiej w Warszawie[3].

Dom Bez Kantów
Obiekt zabytkowy nr rej. 1521-A z 9 listopada 1992
Ilustracja
Dom Bez Kantów od strony ulic Królewskiej i Krakowskiego Przedmieścia (2017)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Krakowskie Przedmieście 11/ ul. Królewska 2
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Czesław Przybylski
Inwestor Fundusz Kwaterunku Wojskowego[1]
Rozpoczęcie budowy 1933
Ukończenie budowy 1935
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Dom Bez Kantów
Dom Bez Kantów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dom Bez Kantów
Dom Bez Kantów
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Dom Bez Kantów
Dom Bez Kantów
Ziemia52°14′28″N 21°00′55″E/52,241111 21,015278

OpisEdytuj

Modernistyczny budynek jest jednym z najlepszych przykładów tzw. warszawskiej szkoły architektonicznej[4]. Został wzniesiony w latach 1933–1935 w miejscu rozebranych dawnych Kuźni Saskich według projektu Czesława Przybylskiego, wybranego w zamkniętym konkursie[4]. Autorem konstrukcji był Stefan Bryła[4]. Budynek powstał z inicjatywy Ministerstwa Spraw Wojskowych w celu kwaterunku dla oficerów i żonatych podoficerów zawodowych. Inwestorem był Fundusz Kwaterunku Wojskowego. Cechował go wysoki standard wykończenia[4].

Zwyczajowa nazwa „dom Bez Kantów” związana jest z zaokrąglonymi narożami budynku[5]. Stanowiły one nawiązanie do sąsiedniego Hotelu Europejskiego[6]. Wiąże się z tym anegdota, według której nazwa budynku i jego kształt pochodzą od Józefa Piłsudskiego, który akceptując projekt miał odpowiedzieć: „tylko mi Panowie budować bez kantów” – mając na myśli machlojki finansowe. Projektanci Czesław Przybylski i Stefan Bryła dosłownie zrozumieli słowa marszałka i wybudowali gmach o zaokrąglonych narożnikach. Do dziś warszawiacy nazywają budynek „domem bez kantów”[7][1].

Budynek ma szesnastoosiową elewację od strony ul. Królewskiej, piętnastoosiową fasadę od strony Krakowskiego Przedmieścia oraz pięcioosiową elewację od strony ul. Tokarzewskiego-Karaszewicza[8]. Wzdłuż ul. Królewskiej i Krakowskiego Przedmieścia powstały arkadowe podcienia w związku z poszerzeniem tej pierwszej ulicy do 28 metrów[4].

Budynek przetrwał II wojnę światową. Na niektórych ścianach widoczne są ślady kul[8].

W 1992 dom Bez Kantów został wpisany do rejestru zabytków[9].

W 2019 budynek przeszedł kompleksowy remont elewacji zewnętrznych; pracom konserwatorskim zostały wtedy również poddane zachowane ślady kul z okresu II wojny światowej znajdujące się na okładzinie piaskowcowej od strony ul. Królewskiej[10].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Dom bez kantów. jpilsudski.org, 2012-05-15.
  2. Ekspertyza Zespołu Ortograficzno-Onomastycznego. W: Rada Języka Polskiego [on-line]. rjp.pan.pl. [dostęp 2016-12-01].
  3. Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. T. 7 - Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 79. ISBN 83-88372-14-9.
  4. a b c d e Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 25. ISBN 83-60350-00-0.
  5. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 209. ISBN 978-83-62189-08-3.
  6. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 141. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Trakt Królewski - Strona 3 | WarsawTour - Oficjalny portal turystyczny m.st. Warszawy, www.warsawtour.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  8. a b Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. T. 7 - Krakowskie Przedmieście. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 2001, s. 80. ISBN 83-88372-14-9.
  9. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 30 września 2016 r.. W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 34. [dostęp 2016-12-01].
  10. Ciąg dalszy warszawskich konserwacji. Dom bez kantów przy ul. Królewskiej 2. W: Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków [on-line]. zabytki.um.warszawa.pl, 23 grudnia 2019. [dostęp 2019-12-27].

Linki zewnętrzneEdytuj