Otwórz menu główne

Eliza Pareńska

polska modelka

Eliza Pareńska (ur. 1888, zm. 3 kwietnia 1923 r. w Krakowie) – żona Edwarda Leszczyńskiego, jedna z najbardziej znanych muz okresu Młodej Polski.

Eliza Pareńska
Ilustracja
Data urodzenia 1888 r.
Data i miejsce śmierci 3 kwietnia 1923 r.
Kraków

ŻyciorysEdytuj

Urodzona w 1888 r.[1], miała dwie siostry (Marynę i Zofię) i brata Jana, była najmłodsza z czworga rodzeństwa. Jej ojcem był lekarz Stanisław Pareński, a matka Eliza z domu Mühleisen[2] prowadziła znany w Krakowie salon, w którym bywali młodopolscy artyści. Od dziecka nie cieszyła się dobrym zdrowiem, odczuwała także lęk przed interakcjami społecznymi, który już w dzieciństwie uśmierzała alkoholem. Uczęszczała do prestiżowego prywatnego Gimnazjum Żeńskiego im. Emilii Plater, jednak po wyjściu za mąż obu sióstr w 1904 r. przeżyła załamanie nerwowe i odtąd kontynuowała naukę w ramach indywidualnego toku nauczania. W tym też okresie uzależniła się od morfiny, którą uśmierzała swoje złe samopoczucie[3].

Jej mężem został poeta Edward Leszczyński[4], którego poślubiła 18 stycznia 1910 r. w Krakowie[3]. Małżeństwo było udane, ale szybko zaczęło się psuć[5]. Para doczekała się syna Witolda (ur. 1912 r.)[3].

W 1916 r. przeszła terapię odwykową w Davos. Po śmierci rodziców mieszkała z mężem i synem w odziedziczonej rezydencji, ale po śmierci męża (1921 r.) sprzedała pałac. Brak umiejętności zarządzania pieniędzmi doprowadził do szybkiej utraty oszczędności i dalszego uzależnienia od narkotyków. W grudniu 1922 r. trafiła na terapię odwykową w Arlesheim, która trwała trzy miesiące. Pomimo udanego przebiegu terapii przeszła załamanie nerwowe po powrocie do kraju[3] i popełniła samobójstwo[4] 3 kwietnia 1923 roku[3]. Pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera O) [6].

Pareńska wielokrotnie pozowała malarzom bywającym w salonie rodziców, najsłynniejsze są prace Stanisława Wyspiańskiego[1]: portret wśród pelargonii z 25 maja 1905 r.[7] (znane są trzy wersje, w tym jedna w Muzeum Narodowym w Kielcach i dwie w zbiorach prywatnych)[2] i Portret podwójny Elizy Pareńskiej z 26-27 maja[7] 1905 roku[2][8].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Stanisław Wyspiański i proroctwo dla Elizy, „Niezła sztuka”, 21 marca 2014 [dostęp 2017-02-19] (pol.).
  2. a b c Portret Elizy Pareńskiej, Muzeum Narodowe w Kielcach [dostęp 2017-06-21] (ang.).
  3. a b c d e Katarzyna Wajda, Eliza Pareńska. Tragiczna muza, „OnetKobieta”, 10 lutego 2017 [dostęp 2017-02-19] (pol.).
  4. a b Muzy Młodej Polski. Życie i świat Marii, Zofii i Elizy Pareńskich - Wydawnictwo Iskry Spółka z o.o., iskry.com.pl [dostęp 2017-06-21].
  5. Włodzimierz Kalicki, Proroctwo dla Elizy, wyborcza.pl, 17 sierpnia 2012 [dostęp 2017-02-19].
  6. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Elżbieta Leszczyńska. rakowice.eu. [dostęp 2018-09-16].
  7. a b Wojciech Bałus, Do granic tożsamości. O portretach zdwojonych Stanisława Wyspiańskiego, s. 6 [dostęp 2017-12-27] (pol.).
  8. W&w, Panny w cieniu, „http://www.granice.pl” [dostęp 2017-06-21] (pol.).