Otwórz menu główne

Fort IX Twierdzy Warszawa

Impreza plenerowa w forcie Czerniaków, w głębi widoczne koszary
Głaz upamiętniający Janusza Kusocińskiego

Fort IX ("Czerniaków", "Dąbrowskiego", "Sadyba") – jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Zlokalizowany jest na Sadybie, w warszawskiej dzielnicy Mokotów.

HistoriaEdytuj

Fort został wzniesiony około 1883 roku na planie zbliżonym do pięciokąta, z ceglanymi schronami koszarowymi i bojowymi oraz mokrą, ze względu na położenie na terenie podmokłym fosą.

W ramach decyzji likwidacji twierdzy z 1909 roku w 1913 wysadzono większość obiektów bojowych, pozostawiając koszary o charakterystycznym, łamanym narysie i układ ziemny. Od 1924 trwała budowa osiedli oficerów Wojska Polskiego na terenach wokół fortu, co zapoczątkowało istnienie osiedla Sadyba, jednak do 1947 stanęło zaledwie kilkadziesiąt willi.

W 1939 roku w czasie obrony Warszawy fort był miejscem bohaterskiej obrony polskich żołnierzy z kompanii ochotniczych i części kompanii 2 batalionu 360 pułku piechoty. 26 września fort zajęty został przez Niemców, w gruzach zginęło 20 obrońców. W walkach brał tu także olimpijczyk Janusz Kusociński. Tutaj 25 września został ranny, co upamiętnia głaz z tablicą pamiątkową odsłonięty w 1989 roku[1]. Historię walk o fort w 1939 roku opisał Maciej Piekarski w książce Samotna placówka.

Pewną rolę odegrał też fort w czasie powstania warszawskiego w 1944 roku. Na terenie fortu zginął Czesław Szczubełek, dowódca batalionu „Oaza” – 5. Rejonu V Obwodu – Mokotów.

Po wojnie przez wschodnią część umocnienia przebito ulicę Powsińską i we wschodniej części fortu utworzono park, natomiast zachodnia do 1990 była zajęta przez wojsko. Od początku lat 90. istniał tu niedostępny magazyn sprzętu gromadzonego przez Muzeum Wojska Polskiego i pod koniec lat 90. otwarto tu dwa oddziały muzeum: Muzeum Polskiej Techniki Wojskowej oraz Muzeum Katyńskie. W związku z planowaną przeprowadzką Muzeum Wojska Polskiego na teren Cytadeli, losy fortu w przyszłości nie są znane.

W 1973 fort został wpisany do rejestru zabytków[2].

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 230–221. ISBN 83-912463-4-5.
  2. Zestawienie zabytków nieruchomych. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 marca 2019 r. Woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 3. [dostęp 2019-07-18].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj