Gibberella zeae

(Przekierowano z Fusarium graminearum)

Gibberella zeae (Schwein.) Petch – gatunek grzybów z rodziny gruzełkowatych (Nectriaceae)[1]. Pasożyt wielu roślin. U roślin uprawnych wywołuje grzybowe choroby roślin, takie jak zgorzel siewek, fuzarioza zbóż i fuzarioza kukurydzy[2].

Gibberella zeae
Ilustracja
Makrokonidia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa Sordariomycetes
Rząd rozetkowce
Rodzina gruzełkowate
Rodzaj Gibberella
Gatunek Gibberella zeae
Nazwa systematyczna
Gibberella zeae (Schwein.) Petch
Annls mycol. 34(3): 260 (1936)

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gibberella, Nectriaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1822 r. L. Schweinitz nadając mu nazwę Sphaeria zeae. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1936 r. T. Petch[1].

Ma ponad 20 synonimów. Niektóre z nich[3]:

  • Botryosphaeria saubinetii (Mont.) Niessl 1872
  • Dichomera saubinetii (Mont.) Cooke 1878
  • Dothidea zeae (Schwein.) Schwein. 1832
  • Fusarium caricis Oudem. 1890
  • Fusarium graminearum Schwabe 1839
  • Gibbera saubinetii Mont. 1856
  • Gibberella pulicaris subsp. saubinetii (Mont.) Sacc. 1878
  • Gibberella saubinetii (Mont.) Sacc. 1879
  • Hendersoniopsis zeae (Schwein.) Woron. 1922
  • Sphaeria saubinetii Berk. & Broome 1848
  • Sphaeria zeae Schwein. 1822

Patogen ten w Polsce znany jest wyłącznie w postaci anamorfy jako Fusarium graminearum. Teleomorfy w Polsce w środowisku naturalnym nie znaleziono[4]. Można ją jednak łatwo hodować w laboratorium na sztucznych pożywkach[5].

MorfologiaEdytuj

Grzyb mikroskopijny. Podczas konidiogenezy wytwarza tylko jeden rodzaj zarodnikówmakrokonidia. Są one proste lub lekko sierpowate, mają 3-7 przegród i rozmiary 3,5–6,5 × 29–82 μm. Powstają na rozgałęzionych konidioforach w spordochiach, a czasami także bezpośrednio na grzybni powietrznej[4]. Makrokonidia są różowe, komórka konidiotwórcza ma gałkowaty kształt, typowy u Fusarium[5]. Owocniki płciowe typu perytecjum powstają bardzo rzadko. Są purpurowoczarne. Powstające w nich askospory mają 3 przegrody. Są krótsze i grubsze od makrokonidiów. Są to zarodniki typu balistospora – po dojrzeniu są z worka wyrzucane z przyspieszeniem 870 000 razy większym od przyspieszenia ziemskiego. Jest to największe przyspieszenie, jakie zaobserwowano w świecie istot żywych[5].

ZnaczenieEdytuj

  • W samym tylko USA w ciągu ostatniej dekady fuzarioza zbóż spowodowała straty szacowane na kilka miliardów dolarów[5]
  • Według ankiety przeprowadzonej wśród fitopatologów przez czasopismo "Molecular Plant Pathology" w 2012 r. gatunek ten znalazł się na 4 miejscu wśród gatunków grzybów o największym znaczeniu w gospodarce człowieka[6].
  • Gibberella zeae wydziela dwie mykotoksyny: zearalenon i deoksyniwalenol. Pierwsza ma podobne działanie, jak estrogeny; gdy dostanie się do układu pokarmowego u ciężarnych kobiet i samic ssaków może spowodować poronienia, u mężczyzn zaś feminizację. Deoksyniwalenol u świni powoduje chorobę i niechęć do spożywania pokarmu[5].
  • Jest modelowym gatunkiem grzyba często wykorzystywanym w badaniach laboratoryjnych. Jej plecha jest homotaliczna, co bardzo ułatwia rozmnażanie płciowe. Daje się łatwo hodować na agarze z ekstraktem marchwianym i rozmnaża się bardzo szybko; już po 48 godz. tworzy perytecja, a po 144 godz. askospory[5].
  • Jest jednym z nielicznych gatunków grzybów, u których dokonano pełnego rozszyfrowania genomu[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-11-18].
  2. Joanna Marcinkowska: Oznaczanie rodzajów grzybów sensu lato ważnych w fitopatologii. Warszawa: PWRiL, 2012. ISBN 978-83-09-01048-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2016-11-18].
  4. a b red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 2. Choroby roślin uprawnych. Poznań: PWRiL, 2011, s. 280-283. ISBN 978-83-09-01077-7.
  5. a b c d e f g Tom Volk's Fungus of the Month for August 2005. [dostęp 2017-11-18].
  6. Dean R, Van Kan JA, Pretorius ZA, et al.. The Top 10 fungal pathogens in molecular plant pathology. „Mol. Plant Pathol.”. 13 (4), s. 414–30, May 2012. DOI: 10.1111/j.1364-3703.2011.00783.x. PMID: 22471698 (ang.).