Otwórz menu główne

Generał Barczpowieść polityczna Juliusza Kadena-Bandrowskiego opublikowana w 1923 roku. Opowiada o tworzeniu się i umacnianiu władzy w pierwszych miesiącach niepodległego państwa.

Okoliczności powstania i publikacji powieściEdytuj

Kaden rozpoczął pisanie utworu w 1921 roku. Od 9 września 1922 powieść ukazywała się w odcinkach w „Kurierze Polskim”. Redakcja zapowiadała utwór jako pierwszą próbę ujęcia współczesności i jej wybitnych postaci w formę literacką[1]. W wersji książkowej ukazała się 4 kwietnia 1923 roku, nakładem Towarzystwa Wydawniczego Ignis. Książkę wydano w 5200 egzemplarzach[2].

Warstwa polityczna powieściEdytuj

Akcja powieści rozgrywa się pomiędzy jesienią 1918 i jesienią 1919 roku. Do jej skonstruowania Kaden posłużył się rzeczywistymi wydarzeniami z pierwszych lat niepodległej Polski, m.in. obaleniem władzy austriackiej w Krakowie, zamachem Januszajtisa i sprawą Biura Prasowego Naczelnego Dowództwa. Jednak przedstawione w utworze wydarzenia odbiegają chronologią od ich rzeczywistych pierwowzorów[3].

Pierwowzory postaci powieściowychEdytuj

Chociaż w utworze można rozpoznać rzeczywiste postacie ówczesnego życia politycznego, Kaden dokonał pomieszania faktów i fikcji tak, aby uniemożliwić pozwanie go za zniesławienie i dywersję ideologiczną[4].

Postaciom powieściowym można przyporządkować następujące pierwowzory rzeczywiste[5]:

  • Generał Barcz – najczęściej ta postać utożsamiana jest z Józefem Piłsudskim ze względu na sposób działania, poglądy i pełnione funkcje. Kaden twierdził jednak, że jest to postać fikcyjna, będąca jedynie symbolem; aby uniknąć kojarzenia Barcza z Marszałkiem, dwukrotnie wymienia w powieści z nazwiska osobę Piłsudskiego. Również życie prywatne Barcza różni się znacząco od życia jego domniemanego pierwowzoru; postać przypomina pod tym względem bardziej generała Kazimierza Sosnkowskiego.
  • Generał Dąbrowa – jego rola w Krakowie przypomina tę, jaką spełniał gen. Bolesław Roja: obaj pełnili rolę komendantów Krakowa po jego wyzwoleniu, łączą ich również lewicowe poglądy.
  • Generał Krywult – jako przeciwnik Barcza najsilniej kojarzy się z Józefem Dowborem-Muśnickim, politycznym oponentem Piłsudskiego, postacie łączy również oskarżenie o finansowe malwersacje.
  • Generał Wilde – pełni podobną rolę, jaką w rzeczywistości pełnił Jan Wroczyński.
  • Major Pyć – z wyglądu, stylu bycia i pełnionej funkcji przypomina pułkownika Adama Koca
  • Poseł Rybnicki – za jego rzeczywisty pierwowzór uznaje się Jędrzeja Moraczewskiego.
  • Redaktor Rasiński – biografia tej postaci odpowiada życiu samego Kadena-Bandrowskiego.

Recepcja utworuEdytuj

Już sama reklama książki opublikowana w „Kurierze Polskim” wywołała gwałtowną reakcję Adolfa Nowaczyńskiego, który zapowiedź utworu określił jako bezecną i trywialną[6]. Sama książka została natomiast negatywnie zrecenzowana przez Stanisława Mackiewicza, który w „Słowie” ganił pisarza za zawiły styl i stwierdzał, że samo istnienie Kadena jest dowodem olbrzymiego zepsucia smaku publiczności polskiej[7]. Styl „kadenowski” ganili również Stanisław Baczyński i Helena Zahorska. Z kolei Karol Lilienfeld-Krzewski krytykował zwodniczy sposób przedstawiania faktów i postaci. Inni recenzenci natomiast zarzucali pisarzowi czarnowidztwo. Zwolennikiem utworu był Anatol Stern, który określił ją jako boską komedię państwowości polskiej[8]. Powieść chwaliła również Maria Dąbrowska, która negatywne opinie o Generale Barczu przypisywała powierzchownemu rozumieniu powieści, sama uważając ją za utwór o wybitnej jednostce, zderzającej się z innymi postawami i popełniającej zbrodnie w imię zdobycia i utrzymania władzy. Krytycy (m.in. Leon Pomirowski i Mieczysław Rettinger) doceniali również nowatorstwo stylistyczne pisarza, przypisując mu walory kinematograficzne[9].

AdaptacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. XLIII–XLIV. ISBN 83-04-01612-5.
  2. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. XLII. ISBN 83-04-01612-5.
  3. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. LII–LIII. ISBN 83-04-01612-5.
  4. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. L. ISBN 83-04-01612-5.
  5. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. LIV–LXII. ISBN 83-04-01612-5.
  6. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. XLIV. ISBN 83-04-01612-5.
  7. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. XLV. ISBN 83-04-01612-5.
  8. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. XLVII. ISBN 83-04-01612-5.
  9. Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984, s. LXXVII. ISBN 83-04-01612-5.

BibliografiaEdytuj

  • Michał Sprusiński Wstęp. W: Juliusz Kaden-Bandrowski: Generał Barcz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1984. ISBN 83-04-01612-5.