Gibbon (rodzaj)

Gibbon[9] (Hylobates) – rodzaj ssaka z rodziny gibbonowatych (Hylobatidae).

Gibbon
Hylobates[1]
Illiger, 1811[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – gibbon srebrzysty (H. moloch)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

naczelne

Podrząd

wyższe naczelne

Infrarząd

małpokształtne

Parvordo

małpy wąskonose

Nadrodzina

człekokształtne

Rodzina

gibbonowate

Rodzaj

gibbon

Typ nomenklatoryczny

Homo lar Linnaeus, 1771

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowaniaEdytuj

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Chinach, Mjanmie, Laosie, Kambodży, Wietnamie, Tajlandii, Malezji i Indonezji[10][11][12].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała 40,8–58,5 cm; masa ciała samców 4,1–7,8 kg, samic 3,9–7,3 kg[11].

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Gibbon: fr. gibbon „gibbon”, od starofr. giboin, od frank. geba-win „przyjacielski prezent”[13]. Gatunek typowy: Simia longimana Schreber, 1774 (= Homo lar Linnaeus, 1771).
  • Hylobates: gr. ὑλοβατης hulobatēs „przebiegający lasy”, od ὑλη hulē „las, teren lesisty”; βατης batēs „piechur”, od βατεω bateō „stąpać”, od βαινω bainō „chodzić”[2][14].
  • Laratus: etymologia niejasna, Gray nie wyjaśnił pochodzenia nazwy zwyczajowej[4]; być może od epitetu gatunkowego Homo lar Linnaeus, 1771 (łac. lar, laris „bóstwo strzegące domu” lub „dom, mieszkanie”)[15]. Gatunek typowy: Homo lar Linnaeus, 1771.
  • Cheiron: Chiron (gr. Χειρων Cheirōn, łac. Chiron) w mitologii greckiej był najmądrzejszym i najbardziej cywilizowanym z centaurów (nazwa Cheiron przypuszczalnie nawiązuje do gr. χειρ kheir, χειρος kheiros „dłoń” w nawiązaniu do rozwoju rąk i dłoni u gibbonów)[16]. Gatunek typowy: Homo lar Linnaeus, 1771.
  • Brachiopithecus: gr. βραχιων brakhiōn, βραχιονος brakhionos „ramię”; πιθηκος pithēkos „małpa”[17]. Gatunek typowy: nie przypisany.
  • Methylobates: gr. μετα meta „pomiędzy, pośród”; rodzaj Hylobates Illiger, 1811[18]. Gatunek typowy: nie przypisany.
  • Brachitanytes: gr. βραχιων brakhiōn, βραχιονος brakhionos „ramię”; τανυστυς tanustus „napinanie”[8]. Gatunek typowy: Symphalangus klossi Miller, 1903.

Podział systematycznyEdytuj

Do rodzaju należą następujące gatunki[10][9]:

PrzypisyEdytuj

  1. Hylobates, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 67. (łac.)
  3. E.A.W. von Zimmermann: Specimen zoologiae geographicae, quadrupedum domicilia et migrationes sistens. Lugduni Batavorum: Apud Theodorum Haak et socios, 1777, s. 405. (łac.)
  4. a b J. E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 297, 1821 (ang.). 
  5. G.T. Burnett. Illustrations of the Manupeda, or Apes and their Allies; being the arrangement of the Quadrumana or Anthropomorphous Beasts indicated in Outline. „Quarterly Journal of Science, Literature and the Arts”. 1828 (October to December), s. 307, 1828 (ang.). 
  6. M. Sénéchal. Quadrumanes. (Mam.). „Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle et des Phénomènes de la Nature”. 8, s. 428, 1839 (fr.). 
  7. F. Ameghino: Filogenia. Buenos Aires: 1884, s. 365. (port.)
  8. a b A.H. Schultz. The Generic Position of Symphalangus Klossii. „Journal of Mammalogy”. 13 (4), s. 369, 1932. DOI: 10.1093/jmammal/13.4.368 (ang.). 
  9. a b Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 53. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  10. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 264–266. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  11. a b D.J. Chivers, M.V. Anandam, C.P. Groves, S. Molur, B.M. Rawson, M.C. Richardson, Ch. Roos & D. Whittaker: Family Hylobatidae (Gibbons). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 780-785. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
  12. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Hylobates. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-02-06].
  13. D. Harper: Gibbon (n.) (ang.). Online Etymology Dictionare. [dostęp 2020-02-06].
  14. Palmer 1904 ↓, s. 337.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 364.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 180.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 141.
  18. Palmer 1904 ↓, s. 419.

BibliografiaEdytuj