Otwórz menu główne

Giovanni Battista Moroni (ur. 1520/24 w Albino k. Bergamo, zm. 5 lutego 1578 w Bergamo) – włoski malarz okresu manieryzmu; portrecista.

Giovanni Battista Moroni
Ilustracja
Portret Bartolomea Bonghi (1560-63)
Data i miejsce urodzenia 1520/1524
Albino
Data i miejsce śmierci 1578
Bergamo
Narodowość włoska
Dziedzina sztuki malarstwo
Epoka manieryzm
Ważne dzieła
  • Krawiec
  • Portret Antonia Navagero
  • Gian Gerolamo Grumelli
  • Rzeźbiarz Alessandro Vittoria
Portret krawca (ok. 1570)
Rycerz w czerni (ok. 1567)
Giovanni Bressani (1562)

Życie i twórczośćEdytuj

Jako kilkunastoletni chłopiec został uczniem Moretta w Brescii. Pierwsze artystyczne kroki stawiał w Trydencie, w czasie obrad soboru powszechnego (1545-1563), przesiąkając kulturą rodzącej się kontrreformacji. Przebywał tam w latach 1548 oraz 1551, malując m.in. obrazy nastawy ołtarzowej do bazyliki Santa Maria Maggiore.

Działał głównie w Bergamo i okolicach. Początkowo malował obrazy religijne, głównie ołtarzowe, dla kościołów w Brescii, Albino, Gorlago, Trydencie i Bergamo nawiązujące do stylu Lorenza Lotta. Zasłynął jednak przede wszystkim jako twórca znakomitych portretów wyróżniających się głębią psychologiczną, chłodną gamą kolorystyczną i doskonałym warsztatem malarskim. Cenił je sam Tycjan, który polecał mu osoby, których sam nie miał czasu malować: „Biegnijcie do niego, będziecie zadowoleni”[1]. Portretował przedstawicieli lokalnej arystokracji i duchowieństwa, innych artystów oraz zwykłych ludzi pogrążonych w myślach lub zajętych codziennymi sprawami. Szczególnie często malował mężczyzn w czerni (najmodniejszym wówczas kolorze), kontrastując ciemne całopostaciowe sylwetki z subtelnymi odcieniami szarości i srebra w tle[2]. Najbardziej znanym jego dziełem jest Portret krawca – jeden z pierwszych przykładów portretu rodzajowego (wizerunku człowieka zajętego pracą, nie zaś pozującego). Jego ostatnim dziełem jest monumentalny (ukończony przez ucznia artysty – Francesca Terziego, 1525-1691) fresk Sąd Ostateczny w kościele San Pancrazio w Gorlago inspirowany dziełem Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej.

Twórczość Moroniego wywarła duży wpływ na innych artystów, m.in. Fra Gargalia i Pietra Longhiego. .

Wybrane dziełaEdytuj

PortretyEdytuj

  • Portret kanonika luterańskiego Giovana Grisostomo Zanchiego1545-50, 58 × 50 cm, Accademia Carrara, Bergamo
  • Gian Lodovico Madruzzo1551-52, 202 × 117 cm, Art Institute of Chicago, Chicago
  • Rzeźbiarz Alessandro Vittoria1552-53, 87,5 × 70 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, Wiedeń
  • Bartolomeo Bonghipo 1553, 101,6 × 82 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Szlachcic z rodu Avogadrook. 1555, National Gallery w Londynie
  • Portret żołnierza1555-59, 119 × 91 cm, Prado, Madryt
  • Portret szlachcica (Mężczyzna z okaleczoną nogą)1555-60, 202 × 106 cm, National Gallery w Londynie
  • Opatka Lucrezia Vertova1557, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
  • Portret Don Gabriela de la Cueva- 1560, 115 × 91 cm Gemäldegalerie, Berlin
  • Gian Gerolamo Grumelli1560, Palazzo Moroni, Bergamo
  • Portret Moroni Prospero Alessandri1560, 105 × 84 cm, Liechtenstein Museum, Wiedeń
  • Portret młodej kobiety1560-78, 73,5 × 65 cm, Rijksmuseum, Amsterdam
  • Gian Federico Madruzzook. 1560, 201,9 × 116,8 cm, National Gallery of Art, Waszyngton
  • Portret mężczyzny1561-62, 64,5 × 49 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Portret Antonia Navagero1565, 115 × 90 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan
  • Portret duchownego1561-63, 98 × 82,5 cm, Luwr, Paryż
  • Giovanni Bressani1562, 116 × 89 cm, National Galleries of Scotland, Edynburg
  • Portret uczonego1566-70, 97,5 × 82 cm, Gemäldegalerie, Berlin
  • Portret wdowca z dwojgiem dzieciok. 1565, 126 × 98 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin
  • Portret Bartolomeo Bonghi1560-63, Kimbell Art Museum, Fort Worth
  • Portret hrabiego Secco Suardo1563, 183 × 104 cm, Galeria Uffizi, Florencja
  • Rycerz w czerniok. 1567, 190 × 102 cm, Museo Poldi Pezzoli, Mediolan
  • Assunta1570, 360 × 225 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan
  • Krawiecok. 1570, 97 × 74 cm, National Gallery w Londynie,
  • Gian Gerolamo Albaniok. 1570, 110,3 × 77 cm, National Gallery of Australia, Canberra
  • Portret szlachcianki z książką1570-75, 99 × 78 cm, Accademia Carrara, Bergamo
  • Portret Bernarda Spiniegook. 1573, 197 × 98 cm, Accademia Carrara, Bergamo
  • Portret Pace Rivoli Spiniok. 1573, 197 × 98 cm, Accademia Carrara, Bergamo
  • Portret Jacopa Foscariniego1575, 105 × 83,5 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,

Obrazy religijneEdytuj

  • Chrystus dźwigający krzyżSan Giuliano, Albino
  • Koronacja MariiSan Angelo, Brescia
  • Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny1578, 228 × 148 cm, San Bartolomeo, Almenno
  • Matka Boska w chwale z czterema Ojcami Kościoła i św. Janem Ewangelistą1551, 322 × 166 cm, Santa Maria Maggiore, Trydent
  • Ostatnia wieczerza1569, 295 × 195 cm, Santa Maria Assunta e San Giacomo, Romano di Lombardia
  • Pokłon Trzech Króli260 × 200 cm, San Pancrazio, Gorlago
  • Św. KlaraMuseo Diocesano, Trydent
  • Ukrzyżowanie ze św. Bernardem i św. Franciszkiem226 × 133 cm, San Giuliano, Albino
  • Zwiastowanieok. 1557, 245 × 154 cm, San Leone, Bergamo

PrzypisyEdytuj

  1. M. Rzepińska, Malarstwo cinquecenta, Warszawa 1987, s. 174.
  2. 501 wielkich artystów, red. S. Farthing, Warszawa 2009, s. 96.

LiteraturaEdytuj

  • Wittkower, Rudolf (1993). Art and Architecture Italy, 1600–1750. Pelican History of Art. Penguin Books. s. 591–595.
  • Freedberg, Sydney Joseph (1993). Painting in Italy 1500–1600. Yale University Press. s. 591–595.

BibliografiaEdytuj

  • Matilde Battistini, Lucia Impelluso, Stefano Zuffi, Historia portretu, Hanna Cieśla (tłum.), Warszawa: Arkady, 2001, ISBN 83-213-4235-3, OCLC 749556721.
  • Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, ​ISBN 83-7079-076-3​.
  • Paolo Plebani, M. Cristina Rodeschini, M. Piotr Michałowski, Tycjan, Veronese, Tiepolo. Arcydzieła malarstwa włoskiego z Accademia Carrara w Bergamo, Julia Mariotti (tłum.), Piotr Drzymała (tłum.), Marcin Turski (tłum.), Poznań: Muzeum Narodowe, 2012, ISBN 978-83-89053-94-7, OCLC 823681602.
  • Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, ​ISBN 978-3-8331-2131-9​.
  • Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 3, Warszawa: HPS, 2006. ​ISBN 978-83-60688-17-5​.