Język chantyjski (dawniej znany jako język ostiacki) – język zaliczony do grupy ugryjskiej języków ugrofińskich.

Ханты ясаң
Obszar  Rosja
Liczba mówiących 9584[1]
Pismo/alfabet cyrylica
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
Ethnologue 6b zagrożony
Kody języka
Kod ISO 639-3 kca
IETF kca
Glottolog khan1273
Ethnologue kca
GOST 7.75–97 хан 760
WALS kty
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

LokalizacjaEdytuj

Język chantyjski używany jest przez naród Chantów, żyjących w zachodniej Syberii (Rosja), w dorzeczu rzek Ob i Irtysz.

Liczba mówiącychEdytuj

Spośród ok. 28,7 tys. Chantów zamieszkujących w 2002 r. Federację Rosyjską język chantyjski jest językiem ojczystym dla ok. 15 tys. osób. Jest jednym z wielu języków używanych przez rdzenne ludy Syberii, którego znajomość wśród narodu, od którego wziął swą nazwę, zmniejsza się – od II wojny światowej rośnie procentowy udział Chantów, dla których językiem ojczystym jest język rosyjski. W 1959 r. 77% spośród 19 410 Chantów uważało język chantyjski za ojczysty, w 1970 już tylko 68,9% (spośród 21 138 osób), zaś w roku 1989 – zaledwie 60,5% (spośród ok. 23 tys). Zmniejszenie procentowego udziału „chantojęzycznych” Chantów w ogólnej liczbie osób deklarujących tę narodowość nie idzie jednak w parze ze zmniejszeniem się ogólnej liczby użytkowników języka: od lat 50. utrzymuje się ona na poziomie ok. 15 tys. osób.

W dużych ośrodkach osadniczych, zwłaszcza w tych, w których liczebnie dominują Rosjanie, język chantyjski jest językiem używanym jedynie w domu przez część Chantów, na forum publicznym i w domach większości narodu dominuje język rosyjski. Język chantyjski jest natomiast jedynym używanym (a często, zwłaszcza wśród starszego pokolenia Chantów – jedynym znanym) w mniejszych osadach i w obozach koczowników.

DialektyEdytuj

Język chantyjski jest znany z licznych i znacznie zróżnicowanych dialektów. Ich podział i wyodrębnienie wciąż jeszcze nie jest ustalone. Bezsporne wydaje się wydzielenie dwóch grup dialektów: zachodnich (tzw. chantyjskie) i wschodnich (tzw. kantyjskie – od nazwy własnej narodu w tej grupie gwar). Terytorialne oddzielenie poszczególnych gwar jest trudne: niewielkie różnice występujące w sąsiadujących ze sobą dialektach stopniowo nasilają się w miarę oddalania się od siebie; osoby zamieszkujące skrajne punkty w chantyjskim obszarze językowym mogą mieć trudności we wzajemnym zrozumieniu. Wschodnie dialekty są bliskie wymarcia.

PiśmiennictwoEdytuj

Pierwsza publikacją w języku chantyjskim był przekład Ewangelii Mateusza, opublikowany w 1868 r. w jednym z dialektów. Pierwsze bardziej konsekwentne i metodyczne próby stworzenia chantyjskiego języka literackiego pojawiły się dopiero w XX w. Do roku 1937 przy zapisie języka chantyjskiego posługiwano się alfabetem łacińskim, zaś po tej dacie – przestawiono się na cyrylicę. Mimo iż w języku tym rozwinęło się skromne piśmiennictwo, jednego języka literackiego nie udało się opracować; literatura rozwija się w 4 dialektach. Język chantyjski nauczany jest w szkołach podstawowych; ukazuje się w nim także gazeta.

AlfabetEdytuj

Do zapisu języka chantyjskiego od 1937 r. stosowana jest cyrylica uzupełniona o dodatkowe znaki.

Alfabet używany do zapisu języka chantyjskiego, wersja po reformie w roku 1990[2]:

А а Ӓ ӓ Ӑ ӑ Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ә ә Ӛ ӛ Ж ж З з
И и Й й К к Ӄ ӄ Л л Ԓ ԓ М м Н н Ӈ ӈ О о Ŏ ŏ Ӧ ӧ Ө ө
Ӫ ӫ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ Ў ў Ф ф Х х Ӽ ӽ Ц ц Ч ч
Ҷ ҷ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Є є Є̈ є̈ Ю ю Ю̆ ю̆ Я я Я̆ я̆

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Spis z 2010 r.
  2. N. B. Koszkariewa. Aktualnyje woprosy sowierszenstwowanija chantyjskoj grafiki i orfografii. „Wiestnik ugrowiedienija”. 3 (14), s. 52–72. Obsko-ugorskij institut prikładnych issledowanij i razrabotok. ISSN 2220-4156 (ros.).