Otwórz menu główne

Jan Ludwik Wolzogen

filozof austriacki
Portret Jana Ludwika Wolzogena
(miedzioryt Lamberta Visschera, 1668)

Johann Ludwig von Wolzogen (w formie spolszczonej Jan Ludwik Wolzogen), baron von Tarenfeldt, Freiherr von Neuhäusel (ur. w 1599 w Nowych Zamkach, zm. w 1661 w Szlichtyngowej[1]) – spolonizowany austriacki filozof, teolog, matematyk. Mieszkał wiele lat w Polsce, działając w ruchu braci polskich. Pisał w języku polskim i łacińskim.

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Nowych Zamkach (wówczas: Érsekújvár) na północnych Węgrzech (obecna Słowacja), w bogatej katolickiej rodzinie arystokratycznej. Jego ojczystym językiem był niemiecki. Otrzymał staranne wykształcenie, był poliglotą, wiele podróżował (np. 1638 Paryż, 1646 Amsterdam, 1655 Bazylea). Nawiązał kontakty z radykalnymi unitarianami: braćmi czeskimi i braćmi polskimi. W 1638 zaczął korespondować z Janem Comeniusem.

FilozofEdytuj

Po przyjęciu antytrynitaryzmu przeniósł się do bardziej tolerancyjnej Polski, aby uniknąć prześladowań. Tu działał głównie w zborze w Gdańsku i Rakowie. W doktrynie unitariańskiej cenił przede wszystkim elementy racjonalizmu, których wartość podkreślał w swoich pracach filozoficznych, częściowo inspirowanych dziełami René Descartes’a. W swoim najbardziej znanym dziele Uwagi do medytacji metafizycznych René Descartes’a (1657, wydanie polsko-łacińskie 1959) krytykował jednak Descartes’a z punktu widzenia empiryzmu (między innymi postulat traktowania człowieka jako całości cielesno-duchowej, negacja istnienia idei wrodzonych). Tłumaczył dzieła Descartes’a z francuskiego na polski.

TeologEdytuj

Należał do radykalnego odłamu braci polskich, głosił skrajny pacyfizm chrześcijański, odrzucał wszelkie formy udziału członków zboru w życiu państwowym (np. dochodzenie swoich krzywd przed sądem) i posługiwanie się przez nich bronią pod jakimkolwiek pretekstem (także w obronie własnej). Postulował znaczne złagodzenie poddaństwa chłopów. Tak jak Grzegorz Paweł z Brzezin zwalczał umiarkowany odłam braci polskich, m.in. Jakuba Paleologa straconego w roku 1585. Napisał komentarze do Biblii w duchu antytrynitarskim oraz Compendium religionis Christiana, odrzucające pojęcie Trójcy Świętej jako niezgodne z podstawami chrześcijaństwa.

Ważne dziełaEdytuj

  • Uwagi do medytacji metafizycznych René Descartes’a

Dzieła w zbiorze Bibliotheca Fratrum Polonorum (tom 7 i 8):

  • Johannis Ludovici Wolzogenii Baronis Austriaci, Opera omnia, exegetica, didacteca, et polemica, Quorum Seriem versa pagina exhibet, Cum indicibus necessariis, Frans Kuyper Amsterdam 1668
  • De Scripturarum interprete adversus exercitatorem paradoxum libri duo 1668

PrzypisyEdytuj

  1. Myśl ariańska w Polsce XVII wieku. Antologia tekstów, Ossolineum 1991, s. 647.

BibliografiaEdytuj

  • Erwin Schadel, Wiederholte Ansprache an Baron Wolzogen: mit einem Kommentar und einen Einführung in der antisozinianische Kontroverse des Comenius = Iteratus ad Baronem Wolzogenium sermo
  • Ludwik Chmaj, Wolzogen przeciw Descartes’owi: przyczynek do charakterystyki związku aryanizmu polskiego z myślą filozoficzną zachodu
  • Bibliotheca Fratrum Polonorum quos Unitarios vocant: instructa operibus omnibus Fausti Socini Senensis, noblissimi Itali, Johannis Crellii Franci, Jonae Slichtingii da Bucowietz, Equitis Polini, exegeticis & Johannis Ludovici Wolzogenii Baronis Austriaci, quae omnia simul juncta totius Novi Testamenti explicationem complectuntur.