Otwórz menu główne

Jan Tadeusz Opieliński, pseud. „Wojsznar”, „Zdanowicz” (ur. 2 października 1882, zm. 4 listopada 1918 w Lublinie) – oficer Legionów Polskich, komendant warszawskiej Komendy Naczelnej Polskiej Organizacji Wojskowej, a później komendant POW na zabór austriacki w Lublinie.

Jan Tadeusz Opieliński
Wojsznar, Zdanowicz
porucznik porucznik
Data urodzenia 2 października 1882
Data i miejsce śmierci 4 listopada 1918
Lublin
Przebieg służby
Jednostki 1 Pułk Piechoty Legionów, Polska Organizacja Wojskowa
Stanowiska komendant KN POW w Warszawie, komendant KN POW w Lublinie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami
Komendant Józef Piłsudski na ćwiczeniach POW w Zielonce pod Warszawą w 1917 roku. Od lewej siedzą: Janusz Jędrzejewicz, Janusz Gąsiorowski, Jan Opieliński, Wacław Jędrzejewicz, Bogusław Miedziński, Tadeusz Kasprzycki, Józef Piłsudski. Od lewej stoją: Wacław Denhoff-Czarnocki, Karol Krzewski-Lilienfeld, Władysław Horyd i Henryk Krok-Paszkowski

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Żołnierz I Brygady Legionów Polskich[1]. Członek Związku Strzeleckiego we Lwowie. W 1916 roku rozkazem Józefa Piłsudskiego został odkomenderowany do pracy w Polskiej Organizacji Wojskowej[2]. Latem 1917 roku wszedł w skład 15-osobowego Konwentu Organizacji A, któremu była podporządkowana Polska Organizacja Wojskowa. W 1917 roku był również w Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu. Od lipca 1917 roku był komendantem Komendy Naczelnej POW w Warszawie, a od marca 1918 roku do śmierci był komendatem Komendy Naczelnej POW nr 4 w Lublinie[2].

Zmarł na hiszpankę tydzień przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Po śmierci został awansowany do stopnia majora Wojska Polskiego.

W jego nekrologu pisano:

 
Zmarł w Lublinie członek Związku strzeleckiego we Lwowie, porucznik 1 pułku strzelców Piłsudskiego, komendant naczelny P.O.W. b. okupacji austryjackiej, ś.p. Jan Wojsznar-Opieliński, znany pod pseudonimem Zdanowicza.
Ś.p. Opieliński był niezwykłym żołnierzem I-ej brygady i był doskonałym organizatorem sił narodowych w walce o wyzwolenie narodu. Odkomenderowany przez komendanta Piłsudskiego z brygady do P.O.W. został początkowo komendantem Warszawy, później całej okupacji niemieckiej. Na tym stanowisku przetrwał najgorszy okres.
Nie poddawał się zniechęceniu, chociaż coraz to tracił podkomendnych, których warunki materjalne zmuszały do przyjmowania posad i wycofywania się z robót organizacji. Coraz to więcej musiał czynić sam osobiście, aby P.O.W. utrzymać.
W lecie, po kilkunastodniowym odpoczynku, ś.p. Opieliński-Zdanowicz został komendantem P.O.W. na okupację austryjacką. I na tem stanowisku położył wielkie zasługi, powiększając kadry P.O.W. i ich sprawność[3].

OdznaczeniaEdytuj

 
Grób Jana Opielińskiego w 195. kwaterze Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie

Grób na PowązkachEdytuj

Pochowano go na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 195., rząd 3.). W 1926 roku na jego grobie wystawiono rzeźbę Peowiaka pt. „Walka” autorstwa Edwarda Wittiga[4]: umierającego nagiego wojownika z opadającą do tyłu głową trzymającego w lewej dłoni krótki miecz. Figura „Umierającego bohatera" będąca fragmentem rzeźby „Walka" na tym grobie stała się pierwowzorem Pomnika Poległych Żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej odsłoniętego na Placu Małachowskiego w Warszawie w 1933 roku i ponownie w 1999 roku.

Pomnik na cmentarzu został poświęcony 1 grudnia 1935 roku, co było okazją do podniosłej uroczystości, w której wzięli udział m.in.: gen. Edward Śmigły-Rydz, premier Marian Zyndram-Kościałkowski i wiceminister skarbu Adam Koc[2]. Od tej pory ten grób jest uznawany za kwaterę POW na Powązkach.

PrzypisyEdytuj

  1. Zdzisław Bitner, Ryszard Bratkowski: Żołnierze Legionów Polskich 1914–1917 czyli postacie na polskich znakach pocztowych 1918–2010. Płock: 2012. [dostęp 2013-07-28].
  2. a b c Wzór żołnierza i obywatela. „Nowiny – żołnierska gazeta ścienna”. 95, s. 1, 1935-12-04. Warszawa. [dostęp 2013-07-28]. 
  3. Z żałobnej karty. [dostęp 2013-07-28].
  4. Nagrobek Jana Wojsznar-Zdanowicza. [dostęp 2013-07-28].