Otwórz menu główne

Pomnik Peowiaka (właśc. Pomnik Poległych Żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej) – monument znajdujący się w Warszawie na placu Stanisława Małachowskiego, przed gmachem Zachęty.

Pomnik żołnierzy
Polskiej Organizacji Wojskowej
w Warszawie
Ilustracja
Pomnik Peowiaka przed „Zachętą”
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Miejsce pl. S. Małachowskiego
Typ pomnika posąg na cokole
Projektant Edward Wittig
Data odsłonięcia 27 września 1933,
11 listopada 1999 (po rekonstrukcji)
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Pomnik Peowiaka
Pomnik Peowiaka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pomnik Peowiaka
Pomnik Peowiaka
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Pomnik Peowiaka
Pomnik Peowiaka
Ziemia52°14′21,4″N 21°00′43,7″E/52,239278 21,012139

Historia pomnikaEdytuj

Pomnik ku czci żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej, którzy zginęli w latach 1914 – 1921, jest dziełem rzeźbiarza Edwarda Wittiga.

Pomnik przedstawia umierającego nagiego wojownika z opadającą do tyłu głową trzymającego w lewej dłoni krótki miecz. Pierwowzorem tej rzeźby była wykonana w 1926 mniejsza figura „Umierającego bohatera" będącej fragmentem rzeźby „Walka" z grobowca porucznika „Wojsznara” Jana Zdanowicza-Opielińskiego w kwaterze 195 POW warszawskiego Cmentarza Powązkowskiego.

Pomnik został odsłonięty 11 listopada 1933[1]. Stanął w miejscu, w którym w 1918 Józef Piłsudski z balkonu Pałacu Kronenberga odbierał defiladę oddziałów POW.

Monument przetrwał działania wojenne we wrześniu 1939, jednak w roku 1940 został usunięty przez okupacyjne władze niemieckie.

Po wojnie na terenie pałacu Królikarni na Mokotowie odnaleziono lekko uszkodzony cokół granitowy pomnika. Rzeźbę zrekonstruowali rzeźbiarze Marek Moderau i Zbigniew Mikielewicz na podstawie fragmentów gipsowego modelu przechowanych w warszawskim Muzeum Narodowym oraz fotografii. Odtworzony pomnik został uroczyście odsłonięty 10 listopada 1999.

Ocena krytykiEdytuj

Pomnik spotkał się z przeważnie niechętnymi wypowiedziami krytyki. Zarzucano autorowi, że posłużył się repliką wcześniejszego dzieła. Julian Tuwim wziął udział w dyskusji satyrycznym dwuwierszem „Na pomnik Peowiaka”:

Przed „Zachętą” spoczywa biedny paralityk.
Broń nas, Boże, od takich istot choro-wittyg.

PrzypisyEdytuj

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 665. ISBN 83-01-08836-2.

BibliografiaEdytuj

  • Julian Tuwim: Jarmark rymów, Czytelnik, Warszawa 1958 str. 337
  • Irena Grzesiuk-Olszewska: Warszawska rzeźba pomnikowa. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003, s. 89-91. ISBN 83-88973-59-2.

GaleriaEdytuj