Otwórz menu główne

Jan Wierusz-Kowalski

polski benedyktyn, religioznawca

Jan Kanty Wierusz-Kowalski (ur. 19 sierpnia 1912 we Fryburgu, zm. 26 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski benedyktyn, zaangażowany w odnowę biblijną i liturgiczną, po opuszczeniu zakonu pracownik Urzędu ds. Wyznań, religioznawca, autor wielu popularnych prac o chrześcijaństwie pisanych z perspektywy materialistycznej.

Jan Wierusz-Kowalski
Jan Kanty Wierusz-Kowalski
Data i miejsce urodzenia 19 sierpnia 1912
Fryburg
Data i miejsce śmierci 26 sierpnia 2000
Warszawa
ksiądz diecezjalny
Okres sprawowania 1952-1953
administrator parafii
Okres sprawowania 1953-1955
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja benedyktyni
Prezbiterat 1937
Utrata stanu duchownego 1959

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Szwajcarii, gdzie jego ojciec Józef Wierusz-Kowalski pracował jako wykładowca uniwersytecki. W 1931 wstąpił do zakonu benedyktynów w Zevenkerken w Belgii, gdzie następnie przygotowywał się do pracy w Polsce. W 1937 przyjął święcenia kapłańskie, a w 1939 zamieszkał w Tyńcu, gdzie doszło do odnowienia wspólnoty benedyktyńskiej po ponad stu latach[1]. Po II wojnie światowej wykładał liturgikę na Uniwersytecie Jagiellońskim, był zaangażowany w odnowę życia liturgicznego. Przetłumaczył i opatrzył komentarzem encyklikę Piusa XII "Mediator Dei" (1948). W tym samym roku razem z Aleksym Klawkiem założył czasopismo „Ruch Biblijny i Liturgiczny”, którego był współredaktorem naczelnym[2]. W 1949 obronił pracę doktorską na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1952 opuścił zakon, ale początkowo pracował jako ksiądz diecezjalny we Wrocławiu, gdzie m.in. wykładał liturgikę w seminarium duchownym, a w latach 1953–1955 był administratorem Parafii Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej we Wrocławiu[3]. Następnie opuścił stan kapłański i w 1959 został przeniesiony ad statum laicale. Według badań Sławomira Cenckiewicza, od roku 1953 był agentem Departamentu V Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, o nieustalonym dotąd pseudonimie i zakresie współpracy[4].

W latach 60. został pracownikiem Urzędu do spraw Wyznań[5]. Pod pseudonimem "Jan Wnuk" opublikował cztery książki o przebiegu soboru watykańskiego II, krytykowane w kręgach kościelnych jako fałszywie przedstawiające sytuację Kościoła i stanowisko polskiego Episkopatu. Przypisywano mu też błędnie autorstwo memoriału „Do Ojców Soboru. Memoriał o niektórych aspektach kultu maryjnego w Polsce”, za pomocą którego władze PRL chciały w czasie soboru zdyskredytować poglądy kard. Stefana Wyszyńskiego[6].

W latach 70. i 80. pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. W 1975 habilitował się na podstawie książki Język a kult. Funkcja i struktura języka sakralnego[7]. Opublikował wiele naukowych prac religioznawczych, z których najbardziej popularne to Świat mnichów i zakonów (1972) i Poczet papieży (1985). Był także tłumaczem Traktatu o historii religii Mircei Eliadego (1966).

Od 1978 pracował równocześnie w Departamencie IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a służbę zakończył w 1985 w stopniu majora[4].

PublikacjeEdytuj

  • Mszał niedzielny i świąteczny (1954)
  • Liturgika (1955)
  • Sobór Powszechny Jana XXIII (1962)
  • Quo vadis, Ecclesia? (1963) pod pseudonimem Jan Wnuk
  • Vaticanum II: Episkopat Polski na Soborze Watykańskim (1964) pod pseudonimem Jan Wnuk
  • W fazie decyzji i rozstrzygnięć: III sesja Vaticanum II (1965) pod pseudonimem Jan Wnuk
  • Finale soboru i Episkopat Polski (1966) pod pseudonimem Jan Wnuk
  • Świeccy w Kościele (1965)
  • Reformatorzy chrześcijaństwa (1970)
  • Świat mnichów i zakonów (1972)
  • Język a kult. Funkcja i struktura języka sakralnego (1973)
  • Dramat a kult (1977)
  • Chrześcijaństwo średniowieczne XI–XV wiek, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985, ss. 212, ​ISBN 83-03-01020-4
  • Katolicyzm nowożytny XV–XX wiek (1985)
  • Wczesne chrześcijaństwo I–X wiek (1985)
  • Poczet papieży (1985)
  • Chrześcijaństwo (1988)

PrzypisyEdytuj

  1. Historia polskich benedyktynów na stronie www.benedyktyni.pl
  2. Sylwester Jędrzejewski "Powstanie i rozwój Ruchu Biblijnego i Liturgicznego" w: "Sześćdziesiąt lat Ruchu Biblijnego i Liturgicznego w służbie odnowy biblijnej i liturgicznej w Polsce", wyd. 2007
  3. Kronika Parafii Parafii pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej
  4. a b MM: Z klasztoru do SB. Wstrząsająca historia Jana Wierusz-Kowalskiego. rebelya.pl, 2013-08-08. [dostęp 2013-08-08].
  5. Dominik Zamiatała "Zakony męskie w polityce władz komunistycznych w Polsce w latach 1945-1989, wyd. LTW, Łomianki 2011, str. 52
  6. Sławomir Cenckiewicz "Sprawa antymaryjnego memoriału, czyli o tym jak bezpieka "uczestniczyła" w Soborze Watykańskim II" w: tegoż "Oczami bezpieki", wyd. Arcana, Kraków 2004
  7. "Nauka polska", Tom 23, wyd. Warszawa 1975

BibliografiaEdytuj

  • Encyklopedia katolicka, t. 9, wyd. Lublin 2002, str. 1092 (tam błędna data zgonu)