Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Jazd – ostan w Iranie.

Jazd (pers. یزد) – miasto w środkowym Iranie, w oazie, u północnego podnóża gór Kuh-e Rud, ośrodek administracyjny ostanu Jazd. Około 505 tys. mieszkańców (2006)[1].

Jazd
یزد
Ilustracja
Panorama miasta
Państwo  Iran
Ostan Jazd
Populacja (2006)
• liczba ludności

505 037
Nr kierunkowy 0351
Położenie na mapie Iranu
Mapa lokalizacyjna Iranu
Jazd
Jazd
Ziemia31°54′N 54°22′E/31,900000 54,366667
Strona internetowa

Miasto położone jest na styku Wielkiej Pustyni Słonej i Pustyni Lota. Należy do najbardziej suchych zamieszkanych rejonów kraju, ze średnią roczną sumą opadów 60 mm i amplitudą temperatur sięgającą od około 0 st. C w styczniu do blisko 40 st. C w lipcu[2]. Skąpe opady i brak naturalnych cieków wodnych zmusiły mieszkańców do pozyskiwania wody z pobliskich gór za pomocą rozbudowanego systemu podziemnych kanałów. W mieście znajduje się Muzeum Wody, całkowicie poświęcone temu tematowi.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Dzieje Jazdu sięgają 3000 lat wstecz, do czasów imperium Medów, gdy znane było pod nazwą Issatis. Obecna nazwa może pochodzić od imienia Jezdegerda I, władcy sasanidzkiego. Po najeździe Arabów w VII wieku stało się schronieniem dla zaratusztrian uciekających przed przymusową konwersją na islam. Do dziś jest jednym z ważniejszych ośrodków tej religii. Z powodu odosobnienia i otoczenia nieprzyjaznym, pustynnym terenem, Jazd uniknął zniszczeń podczas wielu wojen toczących się na pobliskich terytoriach. Ponownie udzieliło schronienia uciekinierom w trakcie mongolskich podbojów pod wodzą Czyngis-chana.

W 1272 roku Marco Polo odwiedził Jazd, wspominając je jako miejsce powstawania wysokiej jakości jedwabnych tkanin.

Prawdopodobnie podczas panowania Timurydów obecny kształt zyskała największa w mieście świątynia – Meczet Piątkowy (zwany też Meczetem Kongregacji).

W 2017 roku historyczne miasto Jazd zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO[3].

KlimatEdytuj

Jazd jest najbardziej suchym z dużych miast w Iranie. Średnia roczna suma opadów wynosi 60 mm. Jednocześnie jest jednym z najgorętszych rejonów kraju, ustępując tylko wybrzeżu Zatoki Perskiej. Temperatury latem często przekraczają 40 °C, przy znikomej wilgotności powietrza.

Suche i gorące warunki sprawiły, że na przestrzeni wieków w Jazd powstała gęsta sieć qanatu, a wiele domów zostało wyposażonych w badgiry – typowe dla Iranu łapacze wiatru, służące do klimatyzowania pomieszczeń mieszkalnych. Pomimo zastępowania nowoczesną klimatyzacją do dziś wieże te stanowią jeden z dominujących elementów krajobrazu miasta.

Klimatogram dla Jazdu
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
12
 
12
-1
 
 
8.3
 
16
2
 
 
13
 
20
7
 
 
7.8
 
27
12
 
 
4.1
 
32
17
 
 
0.3
 
38
22
 
 
0.3
 
39
24
 
 
0.1
 
38
22
 
 
0.1
 
34
17
 
 
1.3
 
28
11
 
 
4.4
 
20
5
 
 
9.3
 
14
1
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: Iran Meteorological Organization

GaleriaEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj