Karol Lewakowski

współtwórca polskiego ruchu ludowego

Karol Eugeniusz Lewakowski (ur. 1836 w Snopkowie k. Lwowa, zm. 13 listopada 1912 w Rapperswilu) – adwokat, powstaniec styczniowy, przedsiębiorca, polityk demokratyczny i współtwórca polskiego ruchu ludowego,

Karol Lewakowski
Ilustracja
Karol Lewakowski (1912)
Data i miejsce urodzenia 1836
Snopków
Data i miejsce śmierci 13 listopada 1912
Rapperswil
Prezes Stronnictwa Ludowego
Okres od 28 lipca 1895
do 15 lipca 1897
Przynależność polityczna Stronnictwo Ludowe
Następca Henryk Rewakowicz

ŻyciorysEdytuj

W 1855 ukończył gimnazjum we Lwowie. Następnie do 1862 studiował prawo na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie, uzyskując tytuł doktora[1]. Jako student praktykował w kancelarii prawnej we Lwowie należącej do adwokata i działacza liberalnego Maurycego Kabata.

W okresie przedpowstaniowym należał do tzw. Czerwonej Lawy, kierowanej przez Jana Dobrzańskiego, związanej z „czerwonymi” w Królestwie[1]. Po wybuchu powstania styczniowego wziął w nim udział[2]. Początkowo należał do Komisji Ekspedycyjnej we Lwowie zaopatrującej w broń oddziały powstańcze. Od marca 1863 służył w oddziale Leona Czechowskiego, a po jego rozbiciu przedostał się do Galicji. Po sformowaniu oddziału M. Borelowskiego i. Żalplachty-Zapałowicza wyprawił się ponownie z nimi do Królestwa[3]. W końcu czerwca 1863 na polecenie generała Józefa Wysockiego udał się do Mołdawii, gdzie był przedstawicielem (komisarzem) Rządu Narodowego. Po złożeniu dymisji współpracował ze swoim następcą Janem Stellą-Sawickim. W trakcie powstania awansowany na kapitana[4].

Po upadku powstania władze austriackie wytoczyły mu proces oskarżając o zdradę stanu (1864). Zbiegł wówczas do Rumunii, gdzie przebywał do 1866, pracując jako zastępca dyrektora kancelarii prawnej w kolejowej firmie budowlanej Thomasa Brasseya (1865–1866)[1]. Po otrzymaniu ułaskawienia powrócił do Galicji i bezskutecznie w latach zabiegał o otwarcie kancelarii adwokackiej we Lwowie (1866–1870). W 1870 wyjechał do Rumunii, gdzie pracował ponownie w firmie Breassya, następnie od 1877 był dyrektorem firmy budującej drogi i mosty w Jassy[4]. Był organizatorem życia kulturalnego Polaków w Rumunii i współzałożycielem tamtejszej Biblioteki Polskiej[1].

Po powrocie do Galicji administrował rodzinnym majątkiem w Snopkowie (1880–1881), następnie został członkiem zarządu kolei Lwów-Czerniowce-Jassy (1882–1884). Szybko usunięty ze stanowiska z powodu dążenia do spolszczenia personelu tego przedsiębiorstwa. Założył wówczas wraz Franciszkiem Longchampsem kopalnię ropy naftowej w Słobodzie Rungurskiej, przekształcając ją w jedną z przodujących firm galicyjskiego przemysłu naftowego. Zatrudnił w niej także swego bratanka Zygmunta Lewakowskiego. Założył także nowe kopalnie w Iwoniczu i Borysławiu[1].

W 1883 powrócił do Lwowa, gdzie prowadził odtąd kancelarię adwokacką, od 1891 po przejęciu kancelarii brata Augusta także w Krośnie. Zaangażował się także zgodnie ze swymi demokratycznymi przekonaniami w życie polityczne. Był posłem wybieranym z kurii II (gmin miejskich) z okręgu wyborczego nr 1 (miasto Lwów) do austriackiej Rady Państwa VI kadencji (od 4 grudnia 1884 do 23 kwietnia 1885, po rezygnacji Juliana Zachariewicza), VII kadencji (od 22 września 1885 do 1 czerwca 1888 i od 30 października 1888 do 23 stycznia 1891), VIII kadencji (od 9 kwietnia 1891 do 22 stycznia 1897)[5]. W parlamencie austriackim należał do Koła Polskiego w Wiedniu, od 1896 był posłem niezależnym[4]. Prawdopodobnie jako pierwszy Polak uczestniczył w pracach Unii Międzyparlamentarnej.

Utrzymywał kontakty z ośrodkami polskiej emigracji w Europie Zachodniej. Był członkiem Ligi Polskiej w latach 1887–1894[1] i Ligi Narodowej (1894–1895)[6]. Od 1889 był wiceprezesem Rady Muzealnej Raperswilskiej, a od 30 kwietnia 1892 wchodził w skład Rady Nadzorczej Skarbu Narodowego, którego był współzałożycielem[1]. W 1891 był krótko prezesem Towarzystwa Przyjaciół Oświaty założonego przez Marię i Bolesława Wysłouchów. W 1894 współtworzył Polskie Towarzystwo Demokratyczne, ale ostatecznie związał się z powstającym ruchem ludowym. 28 lipca 1895 w Rzeszowie, na zjeździe chłopskich przedstawicieli komitetów wyborczych, został wybrany na prezesa nowo powstałego Stronnictwa Ludowego[3]. 15 lipca 1897 zrzekł się prezesury Stronnictwa Ludowego z powodu stanu zdrowia i przeniósł się do Rapperswilu w Szwajcarii, gdzie spędził ostatnie lata życia i tam został pochowany.

Życie prywatneEdytuj

Urodzony w zamożnej rodzinie mieszczańskiej ze Lwowa, był synem Ignacego i Oktawii z domu Gerard de Festenburg. Miał braci: Augusta (1833–1891, prawnika i burmistrza Krosna), Władysława (1840–1880, ziemianina, właściciela dób Snopków, ojca Zygmunta Lewakowskiego), oraz Alfreda (1841–1912, także ziemianina, właściciela majątku pod Złoczowem i więźnia stanu). Wszyscy trzej bracia byli uczestnikami powstania styczniowego[1][7].

UpamiętnienieEdytuj

Ulica Karola Lewakowskiego znajduje się w Rzeszowie[8]. W 2011 powstał film dokumentalny poświęcony Karolowi Lewakowskiemu pt. Po co ci te chłopy? (scenariusz i reżyseria: Marek Maldis)[9].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Lewakowski Karol Eugeniusz (1836–1912), Polski Słownik Biograficzny, t. 17, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 201–203
  2. Karol Lewakowski, „Kurier Lwowski” z 14 listopada 1912 (nr 524), s. 1
  3. a b Lewakowski Karol Eugeniusz, w: Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego, Warszawa 1989, s. 231
  4. a b c Nota biograficzna na stronie parlamentu Austrii (niem.)
  5. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848–1918,Warszawa 1996, s. 376, 409, 418.
  6. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964, s. 577.
  7. Marek Minakowski, Karol Eugeniusz Lewakowski [w:] Genealogia potomków Sejmu Wielkiego
  8. Informacje na portalu targeo.pl
  9. Po co ci te chłopy?. filmpolski.pl. [dostęp 10 maja 2014].

BibliografiaEdytuj